Nâng ngưỡng người phụ thuộc lên 3 triệu đồng: Sát thực tế hơn nhưng cần giải pháp quản lý

Ảnh minh họa

Sát thực tế hơn với đời sống người lao động

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến cho dự thảo Thông tư quy định chi tiết một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, trong đó đáng chú ý là đề xuất nâng mức thu nhập tối đa của người phụ thuộc lên 3 triệu đồng/tháng, thay vì 1 triệu đồng như hiện hành.

Sự thay đổi này ngay lập tức nhận được sự đồng tình từ nhiều người lao động, đặc biệt là nhóm có thu nhập thấp và trung bình, những người chịu tác động rõ rệt từ biến động giá cả.

Với chị Nguyễn Thị Lan (35 tuổi), công nhân may đang làm việc tại ngoại thành Hà Nội, mỗi tháng là một cuộc "cân đo đong đếm" chi tiêu. Thu nhập khoảng 9 triệu đồng của chị cùng với nguồn thu bấp bênh của chồng làm phụ hồ phải gánh cả gia đình 4 người và hỗ trợ mẹ già ở quê.

Mẹ chị Lan năm nay 70 tuổi, có trợ cấp người cao tuổi và thêm thu nhập nhỏ từ việc bán rau, dao động 1,5 - 2,5 triệu đồng/tháng. Theo quy định hiện hành, bà vẫn được tính là người phụ thuộc, giúp chị giảm bớt thuế thu nhập cá nhân. "Tôi cũng thấy áy náy vì mẹ có thu nhập, nhưng thực tế số tiền đó không đủ sống", chị Lan nói.

Khi biết đến đề xuất nâng ngưỡng lên 3 triệu đồng, chị không giấu được sự nhẹ nhõm: "Với thu nhập từ 2 đến 3 triệu đồng bây giờ không đủ chi tiêu. Người già vẫn phải làm thêm là chuyện bình thường. Nếu giữ mức 1 triệu thì không còn sát thực tế nữa".

Theo chị, điểm tích cực lớn nhất của chính sách là tính nhân văn, khi nhìn nhận đúng hoàn cảnh của những người "có thu nhập nhưng vẫn cần phụ thuộc". Tuy nhiên, nỗi lo của chị lại nằm ở khâu thủ tục: "Người ở quê thu nhập nhỏ lẻ, không giấy tờ thì chứng minh kiểu gì? Nếu phức tạp thì người lao động sẽ ngại làm".

Khoảng cách giữa "có thu nhập" và "đủ sống"

Không chỉ người thu nhập thấp, nhiều gia đình có mức sống trung bình cũng đang gặp khó khi quy định hiện hành chưa phản ánh đúng thực tế.

Đề xuất nâng mức thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc từ 1 triệu lên 3 triệu đồng/tháng đang thu hút sự quan tâm lớn của dư luận

Anh Trần Minh Hải (42 tuổi), nhân viên một công ty logistics tại Hà Nội, có thu nhập khoảng 18 triệu đồng/tháng. Gia đình anh đang chăm sóc bố vợ bị bệnh mãn tính, phải điều trị dài ngày.

Bố vợ anh là cán bộ xã về hưu, có lương hưu khoảng 2,8 triệu đồng/tháng. Theo quy định hiện hành, mức thu nhập này khiến ông không đủ điều kiện là người phụ thuộc. "Trên giấy tờ thì có thu nhập nhưng thực tế không đủ sống. Tiền thuốc mỗi tháng đã 2 - 3 triệu đồng, chưa kể sinh hoạt. Gia đình tôi vẫn phải hỗ trợ gần như toàn bộ", anh Hải chia sẻ.

Với anh, đề xuất nâng ngưỡng lên 3 triệu đồng là hợp lý, bởi nó phản ánh đúng hơn mức sống hiện nay. Tuy nhiên, anh cho rằng chính sách vẫn cần đi xa hơn.

"Nếu chỉ xét thu nhập mà không tính đến chi phí y tế hay hoàn cảnh cụ thể thì vẫn chưa công bằng. Có người thu nhập không thấp nhưng chi phí chữa bệnh rất cao", anh nói.

Một trường hợp khác là bà Trần Thị Thái (65 tuổi, Bắc Ninh), hiện làm y tế thôn kiêm cộng tác viên dân số với phụ cấp 1 triệu đồng/tháng. Dù vẫn làm việc, thu nhập của bà chỉ mang tính hỗ trợ. "Khoản này chỉ đủ tiền điện nước, còn thuốc men phải nhờ con cháu", bà cho biết.

Theo bà Thái, việc nâng mức lên 3 triệu đồng sẽ hợp lý hơn với thực tế đời sống ở nông thôn, nhiều người già vẫn làm việc nhỏ, có đồng ra đồng vào nhưng không đáng là bao.

Tuy nhiên, bà cũng chỉ ra một vấn đề thực tế: "Thu nhập kiểu này không có giấy tờ rõ ràng. Nếu yêu cầu chứng minh phức tạp thì rất khó cho người dân". Những câu chuyện trên cho thấy một thực tế, ranh giới giữa "có thu nhập" và "đủ sống" đang ngày càng mờ đi, đòi hỏi chính sách phải có cách tiếp cận linh hoạt hơn.

Hỗ trợ người dân, tăng áp lực ngân sách

Ở góc độ chuyên gia, Chuyên gia kinh tế TS. Đinh Trọng Thịnh, chia sẻ, việc nâng mức thu nhập của người phụ thuộc được xem là một điều chỉnh tất yếu trong bối cảnh kinh tế hiện nay.

Chuyên gia kinh tế TS. Đinh Trọng Thịnh

"Việc điều chỉnh này đã đáp ứng được nhu cầu sinh hoạt của những người phụ thuộc trong bối cảnh chi phí thực tế tăng lên. Khi mức sống thay đổi, chính sách cũng cần cập nhật để theo kịp", chuyên gia phân tích.

Theo đó, sự gia tăng của tiền lương trong những năm gần đây kéo theo giá cả hàng hóa, dịch vụ và chi phí sinh hoạt tăng. Mức 1 triệu đồng/tháng vì thế đã trở nên lạc hậu, không còn phản ánh đúng thực tế.

Không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ trực tiếp, chính sách này còn có tác động tích cực đến nền kinh tế. "Khi người dân được giảm gánh nặng thuế, họ sẽ có xu hướng chi tiêu nhiều hơn. Điều này góp phần kích thích tiêu dùng, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế", ông Thịnh nhận định.

Tuy nhiên, mặt trái của chính sách cũng không thể bỏ qua. Việc tăng mức giảm trừ đồng nghĩa với việc ngân sách Nhà nước sẽ giảm thu một phần. "Đây là bài toán cân đối. Hỗ trợ người dân là cần thiết nhưng cũng phải đảm bảo nguồn thu để duy trì các hoạt động công và an sinh xã hội", chuyên gia nhấn mạnh.

Không dừng lại ở đó, chuyên gia còn lưu ý đến nguy cơ chính sách bị lợi dụng nếu không có cơ chế kiểm soát phù hợp.

Nới lỏng đi đôi kiểm soát

Trước câu hỏi về việc làm thế nào để tránh trục lợi khi nới rộng ngưỡng giảm trừ, chuyên gia cho rằng đây chính là "điểm mấu chốt" quyết định hiệu quả của chính sách. "Chúng ta không thể chỉ nới lỏng mà thiếu kiểm soát. Khi điều kiện dễ dàng hơn, khả năng phát sinh các trường hợp khai báo không đúng thực tế cũng tăng lên", ông nói.

Theo chuyên gia, cần xây dựng một hệ thống quản lý thuế hiện đại, có khả năng kết nối và đối chiếu dữ liệu giữa các cơ quan như bảo hiểm xã hội, y tế, chính quyền địa phương… để xác minh thông tin người phụ thuộc.

Bên cạnh đó, thủ tục cũng cần được thiết kế theo hướng đơn giản, dễ tiếp cận, đặc biệt với người dân ở nông thôn hoặc khu vực phi chính thức. "Mục tiêu là vừa tạo thuận lợi cho người dân, vừa đảm bảo tính minh bạch. Nếu thủ tục quá phức tạp, người dân sẽ ngại làm nhưng nếu quá lỏng lẻo thì dễ bị lợi dụng", ông Thịnh phân tích.

Một hướng đi khác được đề xuất là xem xét bổ sung các tiêu chí đánh giá hoàn cảnh, như chi phí y tế, mức độ phụ thuộc thực tế… thay vì chỉ dựa vào thu nhập.

"Chính sách cần tiếp cận đa chiều hơn, không chỉ nhìn vào con số thu nhập mà phải nhìn vào khả năng tự đảm bảo cuộc sống của người phụ thuộc", chuyên gia gợi ý.

Ở góc độ quản lý, việc tăng cường hậu kiểm, xử lý nghiêm các trường hợp khai báo sai cũng là yếu tố quan trọng để đảm bảo tính răn đe và công bằng.

Việc nâng ngưỡng thu nhập người phụ thuộc lên 3 triệu đồng/tháng là một bước điều chỉnh cần thiết, phản ánh nỗ lực của cơ quan quản lý trong việc đưa chính sách tiệm cận hơn với thực tế đời sống. Tuy nhiên, để chính sách thực sự phát huy hiệu quả, cần một cách tiếp cận đồng bộ, vừa "mở" để hỗ trợ người dân, vừa "chặt" để đảm bảo kỷ cương.

Chỉ khi giải được bài toán cân bằng này, chính sách thuế mới không chỉ dừng lại ở việc giảm gánh nặng trước mắt mà còn góp phần xây dựng một hệ thống an sinh công bằng, bền vững trong dài hạn.