Nắng nóng cực đoan: Phép thử khắc nghiệt với hệ thống điện và người nghèo ở Ấn Độ

Người dân dùng khăn che chắn khi di chuyển dưới trời nắng nóng tại New Delhi, Ấn Độ. Ảnh: AFP/TTXVN

Giữa vùng đất bụi đỏ miền Trung Ấn Độ, ngay cả hệ thống điện cũng phải gồng mình chống chọi với cái nóng mùa hè khắc nghiệt.

Tại khu vực ngoại ô Nagpur, một trong những thành phố nóng nhất thế giới, các kỹ sư liên tục kiểm tra những máy biến áp được lắp thêm dàn làm mát cỡ lớn cùng hệ thống quạt công suất cao tại các trạm điện. Trong buổi sáng tháng 5, khi mùa mưa còn chưa tới, tín hiệu vẫn tương đối tích cực. Nhờ các thiết bị mới, lưới điện vẫn duy trì được hoạt động trước nhu cầu tiêu thụ tăng mạnh và nền nhiệt thường xuyên vượt 40 độ C, ngay cả khi cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng đang khiến nhiều người lo ngại nguy cơ mất điện trên diện rộng.

Tuy nhiên, với hàng triệu hộ dân tại đây và các vùng lân cận, việc duy trì nguồn điện ổn định lại đi kèm một cái giá không phải ai cũng kham nổi.

Tại khu lao động Sudam Nagari, sau 22 giờ trong một tối giữa tuần, con đường chính chạy dọc những căn nhà tạm vẫn đông đúc người qua lại. Không chịu nổi hơi nóng hầm hập trong những căn phòng chật chội, nhiều người mang ghế ra ngồi ngoài vỉa hè trò chuyện, lướt điện thoại hoặc trông trẻ nhỏ chơi đùa.

Trong căn phòng nhỏ chỉ le lói ánh đèn LED, bà Anuradha Shravan Kavle, 40 tuổi, làm nghề giúp việc gia đình, vẫn tất bật với những công việc cuối ngày. Hơi nóng tháng 5 bị giữ lại trong những bức tường tôn hun nóng khiến căn phòng ngột ngạt như lò hấp. Chiếc máy làm mát đặt ở góc nhà vẫn im lìm vì không dám bật.

“Tiền điện quá đắt. Chúng tôi chỉ dám dùng dè sẻn”, bà Kavle nói, tay cầm hóa đơn điện tháng 4 với mức thanh toán 1.960 rupee, tương đương hơn 20 USD, cho 188 kWh điện tiêu thụ.

Khoản tiền này chiếm ít nhất 10% thu nhập của cả gia đình, vốn thất thường theo từng tháng, khiến cuộc sống càng thêm chật vật trong lúc mọi chi phí sinh hoạt đều tăng cao. Bà cho biết nhiều khi phải cố chịu bệnh để khỏi tốn tiền khám bác sĩ, còn hai người con đều phải đi làm thêm để tự lo học phí.

Bang Maharashtra, nơi có thành phố Nagpur, hiện thuộc nhóm có giá điện cao nhất Ấn Độ. Nguyên nhân một phần do quy mô công nghiệp lớn, phần khác đến từ chi phí duy trì hệ thống lưới điện rộng khắp. Công ty phân phối điện Maharashtra cho biết chi tiêu cho đầu tư hạ tầng điện trong 12 tháng tính đến tháng 3/2026 đã tăng 85% so với cùng kỳ, lên 234,5 tỷ rupee (2,4 tỷ USD).

Người dân nghỉ tránh nắng dưới bóng râm của cây cầu ở New Delhi, Ấn Độ. Ảnh: THX/TTXVN

Giá điện cao, với gia đình bà Kavle và nhiều người dân trong khu phố, hệ quả rõ rệt nhất là họ buộc phải ra ngoài đường nhiều giờ để tiết kiệm điện, đồng thời chấp nhận những giấc ngủ chập chờn trước khi tiếp tục lao động vào sáng hôm sau.

“Có những ngày tôi mệt lả và nghĩ mình không thể đi làm nổi, nhưng không đi làm thì cũng không được. Tôi không thể ở lì cả ngày trong căn nhà nóng như thiêu này”, bà nói.

Năm ngoái, chính quyền bang Maharashtra đã công bố kế hoạch giảm giá điện sinh hoạt cho người dân tới 26% vào năm 2030 bằng cách tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo trong cơ cấu nguồn điện.

Theo đề xuất của công ty phân phối điện lớn nhất bang, nhóm được hưởng lợi nhiều nhất sẽ là các hộ tiêu thụ dưới 100 kWh mỗi tháng - mức chỉ đủ dùng cho vài bóng đèn LED, một chiếc tủ lạnh và quạt điện, chứ chưa thể sử dụng thường xuyên máy làm mát hay điều hòa. Với những hộ dùng vượt ngưỡng như gia đình bà Kavle, phần chi phí vượt mức 100 kWh dự kiến chỉ giảm khoảng 5% vào năm 2030.

“Có điện không có nghĩa ai cũng đủ khả năng chống nóng”, ông Rohit Magotra, Giám đốc tổ chức nghiên cứu IRADe có trụ sở tại New Delhi, nhận định.

Theo ông, các bang cần tính tới việc trợ giá điện theo mùa cho người thu nhập thấp, bởi lợi ích kinh tế mang lại sẽ lớn hơn nhiều so với chi phí bỏ ra, nhất là nếu tính tới thiệt hại về năng suất lao động và áp lực lên hệ thống y tế do nắng nóng cực đoan gây ra.

Người dân dùng quạt để tránh nóng tại Kolkata, Ấn Độ. Ảnh: AFP/TTXVN

Mùa hè tại Ấn Độ đang trở nên khắc nghiệt hơn gần như qua từng năm. Ở nhiều nơi, nhiệt độ và độ ẩm kết hợp đã tiến sát ngưỡng con người khó có thể chịu đựng. Các đợt nắng nóng kéo dài hơn, nền nhiệt cao hơn, làm giảm năng suất lao động và tăng chi phí chăm sóc y tế cho những người đổ bệnh vì thời tiết cực đoan. Ngay cả ban đêm cũng oi bức ngột ngạt, trong bối cảnh quy hoạch đô thị yếu kém và khoảng cách giàu nghèo ngày càng làm vấn đề thêm trầm trọng.

Giữa trưa 19/5, bảng xếp hạng của nền tảng theo dõi chất lượng không khí AQI cho thấy cả 50 thành phố nóng nhất thế giới đều nằm ở Ấn Độ. Theo Viện Toàn cầu McKinsey, số giờ lao động bị mất do nắng nóng có thể đe dọa tới 4,5% GDP của nước này vào năm 2030.

Tại Nagpur, cuộc vật lộn với cái nóng hiện diện ở khắp nơi. Người dân quấn kín đầu và mặt để tránh nắng, các tiểu thương bán trái cây phải dùng vòi phun nước để giữ hàng không bị héo úa, còn thành phố từng là trung tâm buôn bán bông vải thời thuộc địa nay trở thành thị trường lớn của các thiết bị làm mát.

Dù vậy, các biện pháp ứng phó với tác động của nắng nóng vẫn còn rời rạc, ngay cả tại địa phương từng đi đầu trong triển khai kế hoạch chống nóng. Chính quyền đã mở các “phòng mát” trong bệnh viện, dựng mái che tại các nút giao thông và chuyển một số ca làm việc sang sáng sớm.

Ở những khu vực ngoài đô thị, tình hình cũng không khá hơn. Mùa hè mang đến điều kiện lao động ngoài trời khắc nghiệt, trong khi nguồn điện vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu thực tế.

Chiều muộn tại Kelapur, thị trấn cách Nagpur khoảng 100 km, một nhóm nông dân tụ tập trước bậc thềm trường học để bàn chuyện mùa vụ dưới ánh nắng đang dịu dần. Một số người cho biết đã đổ bệnh vì nhiệt độ quá cao. Tuy nhiên, điều khiến họ bức xúc nhất là nguồn điện trợ giá cho nông nghiệp, yếu tố sống còn với việc canh tác, lại chỉ được cấp vào những khung giờ nóng bức nhất trong ngày, khiến họ khó có thể bơm nước tưới tiêu.

Giống nhiều bang khác, Maharashtra áp dụng chính sách trợ giá điện riêng cho sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, theo các nông dân, điện hiện chỉ được cấp từ khoảng 8h sáng và ngừng vào giữa buổi chiều. Đây là khung giờ thuận tiện cho ngành điện trong việc cân đối lưới điện, nhưng lại không phù hợp với người lao động ngoài đồng.

“Khi cần nước, cần điện thì chúng tôi lại không có”, ông Raju Bhiwaji Munjewar, 53 tuổi, nói. Mảnh ruộng rộng khoảng 0,8 hecta của ông hiện vẫn bỏ không để chờ mưa mùa tới gieo trồng.

“Nếu muốn dùng điện để bơm nước, tôi sẽ phải đứng ngoài trời dưới cái nắng như đổ lửa này”, ông cho hay.

Theo những người nông dân, nếu được cấp điện vào thời điểm phù hợp hơn, sản lượng và năng suất cây trồng đều có thể cải thiện đáng kể.

Maharashtra hiện là bang có nhu cầu điện giờ cao điểm lớn nhất Ấn Độ. Chính sách cấp điện nông nghiệp vào ban ngày được triển khai nhằm giảm chênh lệch cung - cầu, đồng thời tận dụng tối đa nguồn điện mặt trời.

Tuy nhiên, giới nông dân cho rằng họ khó có thể sớm chứng kiến thay đổi, nhất là khi dự báo nhiệt độ tối thiểu tại nhiều khu vực ở Ấn Độ tiếp tục cao hơn mức trung bình nhiều năm.

Tại Sudam Nagari, người dân cũng chuẩn bị bước vào thêm một mùa hè oi bức với những ngày đêm ngột ngạt cùng chi phí sinh hoạt ngày càng đắt đỏ, đặc biệt trong bối cảnh xung đột quốc tế tiếp tục đẩy giá năng lượng tăng cao, từ khí đốt nấu ăn đến nhiên liệu.

Dưới ánh đèn trần le lói, bà Kavle cho biết điều quan trọng nhất lúc này là tiết kiệm đủ tiền điện để có vài giờ dễ chịu vào ban đêm.

“Chúng tôi cắt giảm điện xuống mức tối thiểu, chỉ đủ để có thể chợp mắt vài tiếng mỗi đêm”, bà chia sẻ.