Nắng nóng đẩy rạn san hô tới nguy cơ biến mất

Những gì đang diễn ra dưới lòng đại dương không ồn ào, không tạo ra những hình ảnh dữ dội như bão tố hay cháy rừng, cũng không gây hoảng loạn tức thì. Nhưng theo cảnh báo của Terry Hughes, Giáo sư tại Đại học James Cook, đây có thể là một trong những cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nhất mà con người từng đối mặt.

“Hiện tượng tẩy trắng san hô xảy ra khi nhiệt độ nước biển tăng cao khiến san hô mất đi tảo cộng sinh - nguồn cung cấp dinh dưỡng và màu sắc cho chúng. Khi đó, san hô chuyển sang màu trắng, suy yếu và có thể chết hàng loạt,” ông nói.

Rạn san hô bị tẩy trắng do nhiệt độ nước biển tăng cao - dấu hiệu cảnh báo sự sụp đổ của một trong những hệ sinh thái quan trọng nhất đại dương. Ảnh: Pexels

San hô, thường được ví như “rừng nhiệt đới của đại dương”, là nơi cư trú của khoảng 25% sinh vật biển dù chỉ chiếm chưa tới 1% diện tích đáy biển. Chúng nuôi sống hàng trăm triệu người thông qua nghề cá và du lịch, đồng thời đóng vai trò như “lá chắn tự nhiên” bảo vệ bờ biển khỏi xói lở và bão lớn. Nhưng chính hệ sinh thái này đang bị đẩy đến giới hạn chịu đựng.

Các đợt tẩy trắng giờ đây không còn là hiện tượng hiếm. Chúng xuất hiện dày đặc hơn và trên quy mô toàn cầu, từ Rạn san hô Great Barrier đến vùng Caribe và Đông Nam Á. Những gì từng cần hàng thập kỷ để xảy ra, nay lặp lại chỉ trong vài năm.

“Những đợt tẩy trắng kỷ lục nối tiếp nhau không chỉ đe dọa sự sống dưới đại dương, mà còn kéo theo sinh kế, an ninh lương thực và tương lai của hàng tỷ người trên đất liền,” Terry Hughes cảnh báo.

Cảnh báo từ Ove Hoegh-Guldberg, Giáo sư tại Đại học Queensland, còn đặt ra một mốc đáng lo ngại hơn: ngay cả khi thế giới giữ được mức tăng nhiệt toàn cầu ở 1,5°C, tới 90% rạn san hô vẫn có nguy cơ biến mất. Nếu nhiệt độ tăng lên 2°C, sự sụp đổ gần như là toàn diện.

“Khi san hô biến mất, chúng ta không chỉ mất đa dạng sinh học mà còn mất cả những dịch vụ thiết yếu mà đại dương cung cấp cho con người,” Mark Eakin, cựu điều phối viên chương trình giám sát san hô của NOAA, nhấn mạnh.

Hệ quả của quá trình này không dừng lại dưới đáy biển. Khi san hô chết đi, quần thể cá suy giảm, kéo theo áp lực trực tiếp lên sinh kế của các cộng đồng ven biển và quốc đảo. Ở nhiều nơi, cá từ rạn san hô là nguồn protein chính, nên sự suy thoái của hệ sinh thái này có thể nhanh chóng chuyển hóa thành khủng hoảng lương thực và bất ổn kinh tế.

Một hệ quả khác ít được chú ý nhưng không kém phần nghiêm trọng là sự suy yếu của “tuyến phòng thủ tự nhiên” ven biển. Rạn san hô giúp giảm năng lượng sóng trước khi chúng đánh vào đất liền. Khi lớp đệm này biến mất, các thành phố ven biển sẽ đối mặt với nguy cơ xói lở và ngập lụt nghiêm trọng hơn trong bối cảnh nước biển dâng.

Điểm nguy hiểm nhất của cuộc khủng hoảng này là nó diễn ra âm thầm. Không có những hình ảnh gây sốc ngay lập tức, nhưng hậu quả lại sâu rộng và kéo dài. Hệ sinh thái san hô cần hàng thập kỷ, thậm chí hàng thế kỷ để phục hồi – nếu còn cơ hội. Khi vượt qua một “điểm tới hạn”, sự sụp đổ có thể trở thành không thể đảo ngược.

Điều đó có nghĩa là những gì thế giới làm trong vài năm tới sẽ quyết định số phận của các rạn san hô trong hàng trăm năm sau.

Dù bức tranh u ám, các nhà khoa học cho rằng vẫn còn cơ hội hành động. Việc cắt giảm nhanh khí thải carbon, bảo vệ các khu vực biển, hạn chế ô nhiễm và đánh bắt quá mức có thể giúp tăng khả năng sống sót cho san hô. Một số dự án nuôi cấy và cấy ghép các giống san hô chịu nhiệt cũng đang mang lại hy vọng, dù chỉ có thể phát huy hiệu quả nếu đi kèm với hành động khí hậu toàn cầu.