Nắng nóng gay gắt, Hà Nội siết phòng cháy tại các khu chung cư, tập thể cũ

Những hiểm họa giữa khu dân cư đông đúc

Trưa 21/5, vụ cháy xảy ra tại căn hộ tầng 4 dãy B1 khu tập thể Nguyễn Công Trứ (phường Hai Bà Trưng, TP Hà Nội) đã khiến nhiều người dân không khỏi giật mình. Dù không gây thiệt hại về người, nhưng những hình ảnh lực lượng cứu hỏa phải trèo cây, đứng trên mái ki-ốt để cắt lớp khung sắt "chuồng cọp" tiếp cận hiện trường đã một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về nguy cơ cháy nổ tại các khu tập thể cũ trong nội đô.

Một buổi tập huấn PCCC cho các lực lượng tại cơ sở tại phường Bạch Mai.

Khoảng 10h cùng ngày, lửa bất ngờ bùng phát từ một căn hộ trên tầng 4. Chỉ trong thời gian ngắn, khói đen đã bao trùm toàn bộ khu vực cầu thang và hành lang. Nhiều người dân hốt hoảng ôm đồ đạc tháo chạy xuống sân trong khi lực lượng chức năng khẩn trương triển khai cứu hộ.

Khó khăn lớn nhất trong quá trình chữa cháy không phải do ngọn lửa quá lớn mà đến từ chính hiện trạng công trình. Căn hộ bị cháy được quây kín bằng hệ thống khung sắt cơi nới nhiều lớp. Những "chuồng cọp" vốn được dựng lên để mở rộng diện tích sinh hoạt đã vô tình biến thành rào cản nguy hiểm, cản trở việc tiếp cận cứu nạn và bịt kín các lối thoát hiểm.

Nguyễn Công Trứ chỉ là một trong hàng trăm khu tập thể cũ đang tồn tại tại Hà Nội. Được xây dựng từ những năm 1960, khu nhà hiện có gần 700 hộ dân sinh sống. Sau nhiều thập kỷ sử dụng, phần lớn căn hộ đã được cải tạo, cơi nới theo nhu cầu của từng gia đình. Hệ thống điện cũng được đấu nối, sửa chữa nhiều lần, tạo nên mạng lưới dây dẫn chằng chịt, tiềm ẩn nguy cơ chập cháy bất cứ lúc nào.

Bà Đỗ Phương Nga, Phó chủ tịch UBND phường Hai Bà Trưng thông tin, từ đầu năm 2026 đến nay, trên địa bàn phường xảy ra 8 vụ cháy nhỏ, không gây thiệt hại về người, và thiệt hại lớn về tài sản, nhưng ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống của nhân dân.

Bà Nga cũng nhận định, qua một số vụ cháy xảy ra trên địa bàn phường cho thấy, một trong những tồn tại về công tác PCCC, đó là ý thức trách nhiệm của người đứng đầu một số cơ quan đơn vị, các hộ kinh doanh, hộ gia đình còn chưa cao, còn chủ quan, lơ là.

Ghi nhận tại nhiều khu tập thể như Trung Tự, Kim Liên, Phương Mai, Nghĩa Tân hay Thành Công cho thấy tình trạng tương tự diễn ra khá phổ biến. Dây điện, cáp viễn thông mắc dày đặc như mạng nhện quanh hành lang; nhiều ban công bị bịt kín bởi khung sắt; lối đi chung bị tận dụng làm nơi để xe máy, vật dụng sinh hoạt.

Không ít khu nhà hiện nay vẫn thiếu các điều kiện an toàn PCCC cơ bản như hệ thống báo cháy tự động, đèn chỉ dẫn thoát nạn, hệ thống hút khói hoặc họng nước chữa cháy. Một số bình chữa cháy xách tay đã quá hạn sử dụng nhưng chưa được thay thế kịp thời.

Trong điều kiện thời tiết nắng nóng kéo dài, nhu cầu sử dụng điều hòa, quạt điện và các thiết bị làm mát tăng cao, hệ thống điện vốn đã quá tải càng phải hoạt động với cường độ lớn. Đây được xem là yếu tố làm gia tăng nguy cơ xảy ra sự cố chập cháy tại các khu nhà cũ.

Những khung sắt “chuồng cọp” giúp tăng diện tích sử dụng nhưng có thể cản trở thoát nạn và cứu hộ khi xảy ra hỏa hoạn.

Thách thức cải tạo nhà cũ

Theo thống kê, Hà Nội hiện có hơn 3.000 công trình được đưa vào sử dụng trước năm 2001 thuộc diện phải rà soát, khắc phục các tồn tại liên quan đến PCCC.

Đây là nhóm công trình được xây dựng trong giai đoạn các tiêu chuẩn an toàn cháy nổ còn đơn giản, chưa có yêu cầu đầy đủ về chống cháy lan, ngăn khói, thoát nạn hay hệ thống chữa cháy tự động như hiện nay.

Qua nhiều năm sử dụng, quá trình đô thị hóa nhanh chóng cùng sự gia tăng dân số đã khiến không gian sống ngày càng bị thu hẹp. Nhiều hộ dân tự ý cơi nới, lấn chiếm diện tích chung để mở rộng nơi ở. Hệ quả là cấu trúc công trình bị thay đổi đáng kể so với thiết kế ban đầu.

Tại các khu tập thể cũ, những chiếc "chuồng cọp" xuất hiện gần như ở mọi tầng nhà. Ban đầu đây là giải pháp tình thế nhằm tăng diện tích sử dụng, nhưng khi xảy ra cháy, chính các kết cấu này lại trở thành "chiếc lồng sắt" khóa chặt con đường thoát thân của cư dân.

Khó khăn lớn nhất hiện nay là việc cải tạo, nâng cấp các công trình cũ không hề đơn giản. Nhiều khu nhà nằm trong các ngõ nhỏ, dân cư đông đúc, mặt bằng chật hẹp. Nếu triển khai cải tạo đồng bộ sẽ đòi hỏi nguồn kinh phí rất lớn và ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt của hàng nghìn hộ dân.

Ngoài ra, việc thống nhất phương án cải tạo giữa các hộ dân cũng là bài toán không dễ giải quyết. Không ít trường hợp người dân chưa đồng thuận tháo dỡ phần cơi nới hoặc đầu tư kinh phí để khắc phục các tồn tại về PCCC.

Theo đánh giá của lực lượng chức năng, phần lớn các công trình thuộc diện rà soát hiện nay đều thiếu các giải pháp ngăn cháy lan, chống tụ khói và bảo đảm thoát nạn. Đây là những tồn tại có thể làm gia tăng thiệt hại khi xảy ra hỏa hoạn nếu không được xử lý kịp thời.

Trưởng Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Bạch Mai Ninh Anh Hải cho hay, với 188 nhà tập thể có tuổi đời trên nửa thế kỷ và 6 chung cư mới, xen lẫn nhiều ngõ ngách sâu, phường Bạch Mai xác định phòng, chống "giặc lửa" là nhiệm vụ trọng tâm.

Phường đã xây dựng phương hướng triển khai cụ thể công tác PCCC trên địa bàn giai đoạn tới. Trước mắt, năm nay, phường phấn đấu ít nhất 10% cơ sở (tương đương 20 nhà tập thể cũ) hoàn thành khắc phục tồn tại, được cơ quan có thẩm quyền xác nhận an toàn PCCC (cơ sở có nguy cơ cháy nổ cao thì bắt buộc khắc phục ngay); tối thiểu 30% tuyến ngõ sâu, xe không vào được (không thuộc diện quy hoạch) hoàn thành lắp bổ sung đường ống cấp nước riêng phục vụ chữa cháy, bố trí họng nước đấu nối trực tiếp vào mạng lưới cấp nước sinh hoạt ở đầu ngõ.

Phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám diễn tập phương án chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ phối hợp các lực lượng tại nhà ở nhiều căn hộ ở phố Khâm Thiên.

Khắc phục theo lộ trình

Trước thực trạng trên, Hà Nội đang triển khai quyết liệt Nghị quyết số 79/2025/NQ-HĐND về xử lý các cơ sở không bảo đảm yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy được đưa vào sử dụng trước khi Luật PCCC năm 2001 có hiệu lực.

Tại phường Ô Chợ Dừa, địa phương đã xây dựng lộ trình 5 giai đoạn kéo dài đến năm 2030 nhằm khắc phục toàn bộ các tồn tại về PCCC trên địa bàn. Mục tiêu không chỉ là nâng cấp điều kiện an toàn cháy nổ mà còn từng bước di dời các cơ sở kinh doanh hóa chất, xăng dầu nguy hiểm ra khỏi khu dân cư.

Ông Lê Phương Nam, Phó Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Ô Chợ Dừa cho biết, địa phương xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm nhằm giải quyết những bất cập kéo dài nhiều năm. Các cơ sở được yêu cầu đánh giá đầy đủ hiện trạng, xây dựng phương án khắc phục cụ thể và cam kết tiến độ thực hiện. Trường hợp không chấp hành hoặc chậm tiến độ sẽ bị xử lý theo quy định.

Tại phường Phú Diễn, hiện còn 33 công trình gồm trường học, khu tập thể cũ và nhà xưởng chưa bảo đảm các điều kiện an toàn PCCC. Theo lực lượng Cảnh sát PCCC và cứu nạn cứu hộ, phần lớn các cơ sở này thiếu hệ thống báo cháy, chữa cháy tự động, đèn chỉ dẫn thoát nạn, hệ thống chiếu sáng sự cố và các phương tiện cứu hộ cần thiết.

Phó chủ tịch UBND phường Phú Diễn Cấn Đức Dũng cho biết, địa phương đã xây dựng lộ trình khắc phục tồn tại PCCC theo 5 giai đoạn. Đến giai đoạn 5 vào năm 2030, 100% cơ sở bắt buộc phải hoàn thành lắp đặt thiết bị PCCC theo tiêu chuẩn.

Tại phường Giảng Võ, mục tiêu xuyên suốt là tổ chức thực hiện nghiêm túc, hiệu quả Nghị quyết số 79/2025/NQ-HĐND; xác định rõ trách nhiệm của từng đơn vị, cá nhân trong triển khai, qua đó nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước trong lĩnh vực PCCC và CNCH.

Đáng chú ý, phường Giảng Võ đặt mục tiêu khắc phục 100% công trình không đảm bảo yêu cầu PCCC đã đưa vào hoạt động trước thời điểm Luật PCCC có hiệu lực. Đây là nhóm công trình tiềm ẩn nhiều nguy cơ cháy, nổ do tồn tại về kết cấu, lối thoát nạn, hệ thống điện, trang thiết bị PCCC… Trong số này có 169 nhà tập thể và 10 cơ sở thuộc diện điều chỉnh trực tiếp theo Nghị quyết số 79/2025/NQ-HĐND.

Tại phường Kim Liên, qua rà soát có 248 cơ sở thuộc diện phải khắc phục các tồn tại về PCCC, gồm 219 cơ sở do lực lượng công an quản lý và 29 cơ sở do chính quyền địa phương quản lý. Các công trình sẽ được đánh giá hiện trạng, lập hồ sơ thiết kế cải tạo, xây dựng dự toán kinh phí và tổ chức thi công theo lộ trình cụ thể.

Phó chủ tịch UBND phường Kim Liên Trương Minh Quang cho biết, không chỉ dừng lại ở việc thay thế trang thiết bị, phường Kim Liên còn đẩy mạnh mở rộng mạng lưới điểm chữa cháy công cộng. Theo đó, 147 điểm chữa cháy mới đã được xây dựng, bố trí tại các khu dân cư, ngõ nhỏ, khu vực có nguy cơ cháy nổ cao hoặc nơi xe chữa cháy chuyên dụng khó tiếp cận. Việc bố trí này nhằm bảo đảm phương châm "bốn tại chỗ", giúp nâng cao hiệu quả chữa cháy ban đầu.

Bên cạnh các giải pháp của chính quyền và lực lượng chức năng, yếu tố quyết định vẫn là ý thức của người dân. Việc thường xuyên kiểm tra hệ thống điện, không cơi nới trái phép, chủ động trang bị phương tiện chữa cháy ban đầu và tạo lối thoát nạn thứ hai cho căn hộ sẽ góp phần giảm thiểu rủi ro khi sự cố xảy ra.