Nắng nóng gia tăng, châu Á đối diện nguy cơ kép về sức khỏe và an ninh lương thực

Ảnh minh họa

Nắng nóng cực đoan đang lan rộng tại nhiều quốc gia châu Á, kéo theo hàng loạt cảnh báo về sức khỏe và môi trường. Tại Campuchia, Bộ Y tế ngày 3.4 khuyến cáo người dân chủ động phòng ngừa khi nhiệt độ dự báo dao động từ 37°C đến 41°C.

Các chuyên gia nhận định tình trạng này có liên quan trực tiếp đến biến đổi khí hậu, làm gia tăng nguy cơ say nắng, mất nước, bệnh tim mạch, thận, stress, chuột rút và các bệnh truyền nhiễm, đặc biệt đối với người già, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người lao động ngoài trời.

Tại Thái Lan, Cục Khí tượng nước này cảnh báo nhiệt độ có thể lên tới 42°C ở một số khu vực miền Trung. Trong khi đó, miền Bắc đối mặt với giông bão rải rác và hiện tượng mù do ô nhiễm bụi mịn, gây tác động tiêu cực đến sức khỏe. Nắng nóng kéo dài cũng làm gia tăng nguy cơ cháy rừng trong khu vực.

Báo cáo từ Trung tâm Khí tượng chuyên ngành ASEAN cho thấy, Indonesia và Malaysia ghi nhận số điểm nóng cháy rừng cao nhất trong 7 năm qua, với 825 điểm cháy âm ỉ chỉ trong tháng 3, làm dấy lên lo ngại về khói mù nghiêm trọng trong thời gian tới.

Cháy rừng và khói mù vốn là vấn đề thường niên ở Đông Nam Á, gây gián đoạn du lịch, ảnh hưởng sức khỏe và thiệt hại hàng tỉ USD. Các nhà dự báo lo ngại kịch bản năm 2015 có thể lặp lại, khi các đám cháy diện rộng khiến khu vực rơi vào tình trạng khẩn cấp, gây thiệt hại khoảng 16 tỉ USD, buộc trường học đóng cửa, gián đoạn hàng không và làm gia tăng căng thẳng ngoại giao.

Không chỉ Đông Nam Á, Nam Á cũng đang chịu áp lực lớn. Cơ quan khí tượng Ấn Độ cảnh báo số ngày nắng nóng cực đoan từ tháng 4 đến tháng 6 năm nay sẽ cao hơn bình thường. Bangladesh dự báo có 2 đến 4 đợt nắng nóng trong tháng 4, trong đó có thể có 2 đợt gay gắt.

Ở quy mô toàn cầu, nắng nóng cực đoan đang gây xáo trộn nghiêm trọng hệ thống nông lương. Ngày 22.4, Tổ chức Nông Lương Liên Hợp Quốc và Tổ chức Khí tượng Thế giới cảnh báo hiện tượng này đe dọa sinh kế và sức khỏe của hơn 1 tỉ người. Báo cáo cho thấy trong 50 năm qua, tần suất và cường độ các đợt nắng nóng tăng mạnh, khiến vật nuôi dễ bị sốc nhiệt khi nhiệt độ vượt 25°C, cây trồng giảm năng suất khi trên 30°C, còn hệ sinh thái thủy sản chịu rủi ro lớn do nhiệt độ nước tăng cao. Đáng chú ý, năm 2024 có tới 91% diện tích đại dương toàn cầu trải qua ít nhất một đợt nắng nóng.

Nắng nóng cũng ảnh hưởng tiêu cực đến lao động nông nghiệp. Ở một số khu vực Nam Á, châu Phi cận Sahara và Mỹ Latinh, số ngày quá nóng để làm việc ngoài trời lên tới 250 ngày mỗi năm, khiến thế giới mất khoảng 500 tỉ giờ lao động mỗi năm. Hiện tượng này còn đóng vai trò như “yếu tố nhân cấp rủi ro”, làm trầm trọng thêm hạn hán, cháy rừng và dịch bệnh.

Trong bối cảnh đó, nguy cơ El Ninõ quay trở lại càng khiến tình hình thêm phức tạp. Giới khoa học cảnh báo hiện tượng này có thể làm giảm lượng mưa trên diện rộng đúng vào mùa gieo trồng quan trọng tại nhiều nước châu Á. Tại Ấn Độ, lượng mưa gió mùa năm nay được dự báo thấp hơn trung bình, trong khi bang Kerala đã bắt đầu xuất hiện khô hạn, ảnh hưởng đến chu kỳ sản xuất nông nghiệp.

Tác động của El Ninõ không dừng ở Nam Á mà còn lan sang Đông Nam Á, làm gia tăng nguy cơ thiếu nước và suy giảm sản lượng lương thực. Thực tế, hạn hán đã gây thiệt hại nặng nề tại Philippines với tổn thất hàng tỉ peso trong nông nghiệp và thủy sản.

Áp lực còn đến từ thị trường năng lượng toàn cầu khi nguồn cung khí đốt bị gián đoạn, đặc biệt từ Trung Đông. Khí đốt là nguyên liệu quan trọng để sản xuất phân bón, nên giá tăng cao khiến nông dân buộc phải cắt giảm sử dụng, kéo theo nguy cơ giảm năng suất. Tại Úc, khô hạn kéo dài và thiếu vật tư đã khiến diện tích gieo trồng giảm xuống mức thấp nhất trong 7 năm, tạo thêm sức ép lên nguồn cung lương thực toàn cầu.

Trước tình hình đó, Indonesia đang triển khai các biện pháp ứng phó quy mô lớn. Chính phủ nước này dành hơn 3.000 tỉ rupiah để nâng cấp hệ thống thủy lợi trên khoảng 1,5 triệu hecta đất nông nghiệp, đồng thời mở rộng thêm 30.000ha diện tích trồng lúa. Nhờ nguồn dự trữ gạo dồi dào, dự kiến đạt khoảng 5 triệu tấn, cùng sản lượng 11 triệu tấn từ vụ mùa hiện tại, Indonesia vẫn giữ được mức chủ động nhất định.

Tuy nhiên, sự cộng hưởng của thời tiết cực đoan, chi phí đầu vào tăng và biến động nguồn cung toàn cầu đang đặt nhiều quốc gia châu Á trước nguy cơ thiếu hụt lương thực và giá cả leo thang. Mùa hè năm nay vì thế được xem là phép thử lớn đối với khả năng chống chịu của toàn bộ hệ thống nông nghiệp khu vực.