'Cú tát' hạt nhân từ Iran biến Mỹ thành kẻ bại trận?

Tổng thống Trump đã tuyên bố chiến thắng trong cuộc chiến với Iran ngay cả khi xung đột chưa kết thúc. Tuy nhiên, dù Mỹ đã loại bỏ nhiều lãnh đạo của Iran và gây tổn thất nghiêm trọng cho quân đội nước này, hiện vẫn có quan điểm cho rằng Iran đã trở nên mạnh hơn khi đương đầu với chiến dịch của Mỹ và Israel.

Theo The Conversation, cụm từ “chiến thắng kiểu Pyrrhus” ngày càng được nhắc đến nhiều khi Mỹ liên tục dồn thêm khí tài quân sự và cả uy tín trước cộng đồng quốc tế để theo đuổi chiến sự Iran.

Khái niệm “chiến thắng kiểu Pyrrhus” cũng thường xuất hiện trong các đánh giá về cách Mỹ tham chiến tại Iraq, Libya, cũng như trong hầu hết các nỗ lực can thiệp của phương Tây vào Trung Đông trong hai thập niên qua.

“Chiến thắng kiểu Pyrrhus” là gì?

Hiểu đơn thuần “chiến thắng kiểu Pyrrhus” là một chiến thắng phải trả giá quá đắt so với lợi ích đạt được. Dù vậy, đây chưa phải cách hiểu đầy đủ.

Trở lại năm 280 trước Công nguyên, vua Pyrrhus của vương quốc Epirus (Hy Lạp cổ đại) tiến vào miền nam Italy ngày nay để đối đầu với đế chế La Mã, ông giành chiến thắng tại Heraclea và tiếp tục thắng trận Asculum trong năm sau đó.

Tuy nhiên, cả hai chiến thắng đều khiến lực lượng của Pyrrhus suy yếu. Đội ngũ chỉ huy bị tổn thất nặng, còn lực lượng tinh nhuệ được bổ sung phải di chuyển từ một vương quốc nhỏ, ở xa chiến trường, không thể so sánh với khả năng bổ sung tướng lĩnh và binh sĩ nhanh chóng như La Mã.

Sau trận Asculum, vua Pyrrhus đã nói: “Nếu chúng ta thắng thêm một trận nữa trước người La Mã, chúng ta sẽ bị hủy diệt”. Câu nói được các sử gia ghi chép lại và vẫn được giới nghiên cứu quân sự đương đại nhắc nhớ đến.

Vấn đề không chỉ nằm ở chỗ vua Pyrrhus phải trả giá đắt cho chiến thắng, mà còn ở chỗ mỗi chiến thắng của nhà vua trên chiến trường lại khiến cán cân thực tế trở nên bất lợi hơn cho ông.

Biên đội tàu rà phá thủy lôi của Mỹ hiện vẫn chưa thể tiến vào eo biển Hormuz để làm nhiệm vụ dọn dẹp thủy lôi. Ảnh: Hải quân Mỹ/Reuters.

Một cuộc chiến có thể tốn kém và gây tổn thất nhưng không phải là “chiến thắng kiểu Pyrrhus”, nếu sau chiến sự, bên chiến thắng thực sự trở nên mạnh hơn trước đối thủ. Khi ấy, cái giá phải trả vẫn mang lại lợi ích thực chất.

Ngược lại, “chiến thắng kiểu Pyrrhus” là khi bên chiến thắng trong chiến sự thực chất lại ở vào vị thế yếu hơn trước đối thủ, khi đem so với giai đoạn trước khi chiến sự bắt đầu.

Chiến tranh Iraq năm 2003 là ví dụ rõ ràng nhất về “chiến thắng kiểu Pyrrhus”. Mỹ và các đồng minh nhanh chóng đánh bại chính quyền Saddam Hussein chỉ trong 3 tuần. Xét riêng về mục tiêu quân sự, chiến dịch đã thành công. Tuy nhiên, nó cũng khiến nhà nước Iraq sụp đổ: Quân đội tan rã, bộ máy hành chính suy yếu và lực lượng cảnh sát không thể vận hành.

Hệ quả sau đó là lực lượng Mỹ phải đối diện với thách thức từ các cuộc nổi dậy, xung đột giáo phái, sự trỗi dậy của tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS).

Iraq dưới thời ông Saddam Hussein cũng từng là một đối trọng với Iran tại Vịnh Ba Tư. Việc loại bỏ ông Saddam vô tình tạo ra thế cờ mới tại vùng Vịnh, thế cờ này không có lợi hơn cho Mỹ.

Mỹ bước vào Iraq để loại bỏ một mối đe dọa, nhưng cuối cùng lại làm xuất hiện một mối đe dọa khác lớn hơn.

Trong cuộc chiến tại Libya năm 2011, chiến dịch của Mỹ phối hợp cùng các đồng minh NATO ban đầu diễn ra gọn gàng. Không kích diễn ra trong thời gian ngắn, lãnh đạo Moammar Gadhafi thiệt mạng.

Tuy nhiên, vấn đề nằm ở giai đoạn hậu chiến. Libya gắn chặt với hệ thống quyền lực của ông Gadhafi, còn Mỹ không có kế hoạch rõ ràng cho thời kỳ hậu chiến. Khi ông Gadhafi bị lật đổ, Libya rơi vào chia rẽ, các lực lượng vũ trang địa phương nổi lên, châm ngòi cho nhiều xung đột kéo dài cho tới nay.

Việc chuẩn bị cho kịch bản hậu chiến sự vẫn thường bị xem là điểm yếu của Mỹ. Việc giải quyết những vấn đề hậu chiến sự từng khiến Mỹ rơi vào trạng thái sa lầy, tiêu tốn nhiều nguồn lực sau khi giành được chiến thắng trên chiến trường.

Ở cả Iraq và Libya, Mỹ đều giành “chiến thắng kiểu Pyrrhus”: Thắng lợi trên chiến trường, nhưng sau đó, vị thế chiến lược của Mỹ lại xấu đi khi xét về tổng thể.

Chiến sự với Iran liệu có phải “chiến thắng kiểu Pyrrhus”?

Hiện vẫn còn quá sớm để đưa ra kết luận chắc chắn về cuộc chiến tại Iran. Tuy nhiên, những dấu hiệu ban đầu đã xuất hiện. Bộ máy lãnh đạo của Iran thay đổi nhân sự dữ dội trong thời gian qua, năng lực quân sự của nước này chịu thiệt hại nặng. Việc Washington tuyên bố giành chiến thắng cũng có cơ sở.

Song ở chiều ngược lại, Iran vẫn kiểm soát eo biển Hormuz, đây là đòn bẩy mà Iran chưa từng sử dụng trước chiến sự. Trong khi đó, giá năng lượng tăng cao và có nhiều biến động đã gây tác động lan tỏa trên thị trường toàn cầu.

Cuộc sống của người dân Tehran, Iran, trong những ngày ngừng bắn. Ảnh: Reuters.

Mục tiêu quan trọng của Mỹ trong chiến dịch tại Iran - vấn đề hạt nhân - hiện dường như khó giải quyết hơn. Một quốc gia vừa chịu tổn thất lớn sẽ có động lực mạnh hơn để theo đuổi năng lực răn đe, thay vì từ bỏ.

“Chiến thắng kiểu Pyrrhus” không chỉ là chiến thắng phải trả giá đắt mà còn là chiến thắng khiến bên thắng cuộc lại trở nên yếu thế hơn trước so với đối thủ.

Vài năm sau khi chiến sự khép lại, người ta thường nhìn lại và đặt ra câu hỏi: Chiến thắng này thực sự đã thay đổi được điều gì? Vua Pyrrhus đã có câu trả lời rõ ràng cho chính ông sau trận Asculum.

Còn với Mỹ, vấn đề tại eo biển Hormuz, thị trường dầu mỏ, các cuộc đàm phán đình trệ tại Islamabad, cùng một Iran có thêm động lực theo đuổi chương trình hạt nhân đang là những chỉ dấu đầu tiên cho câu trả lời.

Cận cảnh Iran bắt tàu ở eo Hormuz Truyền hình nhà nước Iran ngày 23/4 phát sóng đoạn video được cho là ghi lại cảnh binh sĩ vũ trang tiếp cận và lên kiểm soát hai tàu container tại eo biển Hormuz. Hình ảnh cho thấy các xuồng cao tốc treo cờ Iran áp sát mục tiêu trên biển, trong khi binh sĩ mang theo súng tiến lên boong tàu để khống chế.