Nâng sức cạnh tranh nội tại của doanh Việt trước biến động thuế quan

Gỗ là một trong những ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sang thị trường Mỹ

Nới áp lực về thuế

Phán quyết gần đây của Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ quyền áp mức thuế quan theo Đạo luật quyền lực kinh tế khẩn cấp (IEEPA), vốn là cơ sở pháp lý chính quyền Tổng thống Donald Trump sử dụng để đánh thuế đối ứng vào hàng nhập khẩu có thặng dư thương mại lớn với Mỹ. Tuy nhiên, ngay sau đó, Nhà Trắng đã công bố áp mức thuế bổ sung; ban đầu từ 10% sau lên 15% trên diện rộng đối với nhập khẩu từ các đối tác thương mại lớn, có hiệu lực từ hôm nay (24/02) trong 150 ngày theo cơ chế Section 122 - Đạo luật Thương mại (Trade Act 1974).

Theo ước tính của tổ chức nghiên cứu chính sách thương mại Global Trade Alert, việc điều chỉnh sau phán quyết của tòa án có thể làm giảm mức thuế nhập khẩu trung bình của Mỹ từ khoảng 15,4% xuống còn khoảng 8,3%, tùy theo phạm vi áp dụng và thời gian hiệu lực. Điều này giúp giảm bớt áp lực chi phí nhập khẩu đối với các nhà phân phối và nhà bán lẻ Mỹ, đồng thời tạo ra tác động lan tỏa đến chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đại diện Vụ Thị trường nước ngoài, Bộ Công Thương nhận định, việc Tòa án Mỹ hủy cơ chế thuế đối ứng giúp doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam tạm thời tránh được cú sốc thuế cao 20% bị áp trong năm 2025 (một số mặt hàng mức thuế cao hơn), qua đó giảm áp lực đơn hàng và chi phí trong ngắn hạn, tạo tâm lý tích cực. Dù vậy, động thái chuyển sang áp thuế bổ sung 15% trong 150 ngày theo Điều 122, và mở dư địa điều tra theo Điều 232 và 301, cho thấy rủi ro thương mại với hàng hóa Việt Nam không giảm mà đang bước sang pha mới, phức tạp và khó lường hơn, nhất là với nhóm hàng kim ngạch lớn, dễ bị nghi ngờ về xuất xứ, lẩn tránh thuế.

Bức tranh thuế quan mới tạo ra cục diện đan xen nhưng cũng tác động đến doanh nghiệp Việt Nam. Bởi, theo số liệu của Tổng cục Hải quan, trong nhiều năm gần đây, Mỹ chiếm khoảng 27-30% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam, với các ngành chủ lực gồm đồ gỗ, dệt may, da giày, điện tử và hàng tiêu dùng.

Thêm thời gian để củng cố sức mạnh nội tại

Ông Lê Đức Anh, chuyên gia phân tích cấp cao tại Công ty CP Đầu tư FinSuccess cho rằng, về tổng thể, các doanh nghiệp Việt Nam có mức thuế thấp hơn khoảng 4% so với mức cũ, đồng thời có thêm thời gian 150 ngày để chuẩn bị. Đây cũng là thời điểm "trong nguy có cơ". Mức thuế đối ứng 20% được bãi bỏ tạm thời giúp giảm áp lực chi phí, song tính chất ngắn hạn của Mục 122 lại tạo ra môi trường kinh doanh nhiều bất định. Trong trung hạn, xuất khẩu Việt Nam có thể bước vào giai đoạn điều chỉnh chọn lọc, nơi những doanh nghiệp đa dạng thị trường, tận dụng tốt các hiệp định thương mại tự do (FTA) và nâng cao giá trị gia tăng sẽ có lợi thế bền vững hơn.

Dưới góc độ doanh nghiệp, ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM (HAWA) cho biết, thời gian qua doanh nghiệp đã phải thích nghi với mức thuế cao để giữ đơn hàng và duy trì hoạt động. Hầu hết doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh chi phí, cơ cấu sản xuất và chiến lược kinh doanh để duy trì thị trường. Nhiều doanh nghiệp gỗ đã có đơn hàng tương đối ổn định từ quý II/2026, phản ánh tín hiệu phục hồi bước đầu của thị trường Mỹ sau giai đoạn suy giảm trước đó. Việc giảm áp lực thuế giúp củng cố xu hướng phục hồi này, cho phép doanh nghiệp duy trì kế hoạch sản xuất và cải thiện hiệu quả kinh doanh. Nếu mức thuế mới chỉ ở khoảng 10-15%, thấp hơn mức trước đây, thì chắc chắn sẽ thuận lợi hơn, giúp giảm áp lực chi phí và củng cố khả năng duy trì đơn hàng.

Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý rằng sự thay đổi trong chính sách thuế của Mỹ không đồng nghĩa với việc Mỹ từ bỏ chính sách bảo hộ. Thay vào đó, chính sách thương mại đang chuyển sang trạng thái linh hoạt hơn, với mức thuế thấp hơn nhưng vẫn đủ để duy trì công cụ điều tiết thương mại và bảo vệ sản xuất trong nước. Nói cách khác, áp lực thuế quan đã giảm về mức độ, nhưng chưa biến mất về bản chất.

“Trong bối cảnh chính sách Mỹ khó đoán và có xu hướng đánh từng mảng, đánh có chọn lọc, doanh nghiệp không nên chủ quan với tín hiệu giảm thuế ngắn hạn, mà cần coi 150 ngày là khoảng thời gian đệm để rà soát xuất xứ, minh bạch chuỗi cung ứng, củng cố năng lực tuân thủ và chuẩn bị kịch bản ứng phó điều tra tới đây”, đại diện Vụ thị trường nước ngoài cho hay.

Cùng chung nhận định này, một chuyên gia khẳng định, doanh nghiệp không nên quá phụ thuộc vào các yếu tố chính sách bên ngoài, mà cần tiếp tục nâng cao năng lực cạnh tranh nội tại để không chỉ tồn tại mà còn bứt phá trước những cơn gió ngược toàn cầu. Do đó, Việt Nam cần thực hiện những bước chuyển mình mang tính bước ngoặt. Trong đó, đa dạng hóa thị trường và nâng vị thế doanh nghiệp trong chuỗi giá trị là yêu cầu then chốt. Giảm phụ thuộc vào một số thị trường hoặc ngành hàng, khuyến khích doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào các khâu tạo giá trị cao như thiết kế, marketing, dịch vụ sau bán hàng sẽ giúp tăng khả năng giữ lại giá trị trong nước và giảm rủi ro trước các cú sốc bên ngoài.

Hương Giang