Nâng tầm chất lượng nguồn nhân lực, tạo động lực tăng trưởng kinh tế Thủ đô

Bước chuyển mới hướng tới “đào tạo những gì doanh nghiệp cần”

Nói về nghịch lý thị trường lao động hiện nay, Thạc sĩ Lại Hồng Đăng, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm và Hỗ trợ thanh thiếu niên Hà Nội, nhận định, một bộ phận lớn người lao động dù đã qua đào tạo nhưng không làm đúng ngành nghề. Thậm chí không ít người lao động có bằng cấp, có kiến thức chuyên môn, nhưng kinh nghiệm thực tế còn thiếu, khó chứng minh năng lực phù hợp với công việc. Trong khi doanh nghiệp “khát” người, đỏ mắt tìm nhân sự phù hợp thì người lao động chật vật tìm việc.

Giờ học thực hành nghề công nghệ ô tô của sinh viên Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội. Ảnh: HNIVC

“Muốn tuyển đúng người chúng ta phải làm cho doanh nghiệp và người lao động hiểu nhau hơn. Cần chuyển từ đào tạo những gì mình có, sang đào tạo những gì doanh nghiệp cần. Từ đó, từ tuyển đúng người đến tạo năng suất và giá trị gia tăng”, Thạc sĩ Lại Hồng Đăng nhấn mạnh.

Ở góc độ ngành hàng, Thạc sĩ Trần Thị Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam phân tích, sự tăng trưởng mạnh mẽ của khu vực dịch vụ và công nghiệp tại Hà Nội đang tạo ra nhu cầu rất lớn về nguồn nhân lực. Tuy nhiên, khoảng cách giữa cơ sở đào tạo và thực tế doanh nghiệp vẫn còn quá xa.

Trong kênh bán lẻ hiện đại, một nhân sự không đơn thuần chỉ làm nhiệm vụ bán hàng mà phải đáp ứng 5 đến 6 tiêu chuẩn chuyên môn, vừa đóng vai trò tư vấn, vừa vận hành dữ liệu khách hàng. Sự thiếu hụt mắt xích nhân lực chất lượng cao trong toàn chuỗi liên kết từ nguyên liệu, sản xuất, logistics đến thương mại điện tử sẽ làm giảm hiệu quả chung và kéo theo sự trì trệ của nền kinh tế.

Để giải quyết những hạn chế trên, Thạc sĩ Trần Thị Phương Lan đề xuất giải pháp then chốt là xây dựng cơ chế doanh nghiệp đặt hàng nhà trường, thành lập Hội đồng kỹ năng ngành theo chuỗi giá trị và triển khai Bản đồ nhân lực cho Hà Nội để kết nối dữ liệu giữa người lao động, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp.

Central Retail Việt Nam và trường Cao đẳng Kinh tế Đối ngoại ký kết thỏa thuận hợp tác đào tạo nhân lực ngành bán lẻ. Ảnh: Tiến Thành

Bên cạnh đó, việc tạo cơ chế coi doanh nghiệp là “trường đại học thứ hai” với tỷ lệ 70% lý thuyết tại trường và 30% thực hành tại doanh nghiệp sẽ giúp nâng cao kỹ năng thực chiến. Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam kiến nghị thành phố thành lập Liên minh nhân lực trong chuỗi giá trị của Thủ đô nhằm dự báo nhu cầu, xây dựng chuẩn kỹ năng và kết nối việc làm hiệu quả.

Thạc sĩ Trần Thị Phương Lan cũng nêu dẫn chứng một số mô hình “Doanh nghiệp đặt hàng – Nhà trường đào tạo” đã thành công tại Việt Nam như: AEON Việt Nam ký kết với 12 trường đại học, cao đẳng trong năm 2025; Central Retail hợp tác với trường Cao đẳng Kinh tế Đối ngoại triển khai chương trình Quản trị viên tập sự – Vận hành bán lẻ, mục tiêu có ít nhất 30 lãnh đạo trẻ vào năm 2028. Nhiều trường cao đẳng triển khai đào tạo theo đơn đặt hàng cho công nghiệp hỗ trợ với chỉ tiêu hàng nghìn mỗi năm, tỷ lệ việc làm sau tốt nghiệp thường đạt 90-95%.

Nhân lực chất lượng cao phải giải quyết được các vấn đề của thành phố

Hà Nội đang đứng trước yêu cầu phát triển ngày càng cao, từ nâng cao năng lực quản trị đô thị, phát triển hạ tầng, giải quyết ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường đến thúc đẩy chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế xanh. Để giải quyết những vấn đề này, bên cạnh nguồn lực tài chính và cơ chế, chính sách, yếu tố con người giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

Hà Nội đầu tư có trọng tâm cho nguồn nhân lực, gắn đào tạo, bồi dưỡng với nhu cầu sử dụng và yêu cầu giải quyết những vấn đề thực tiễn của thành phố. Ảnh: HNIVC

Theo PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Hà Nội, nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ là yếu tố đầu vào mà còn trở thành nguồn lực quyết định năng lực quản trị, năng suất lao động, khả năng đổi mới sáng tạo và sức cạnh tranh của một đô thị lớn như Hà Nội.

Hà Nội đã ban hành Nghị quyết số 57/2026/NQ-HĐND về đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực. Điểm quan trọng của Nghị quyết 57 là tạo lập cơ chế đầu tư có trọng tâm cho nguồn nhân lực, gắn đào tạo, bồi dưỡng với nhu cầu sử dụng và yêu cầu giải quyết những vấn đề thực tiễn của thành phố.

Theo đó, Hà Nội ưu tiên phát triển nhân lực trong ba nhóm lĩnh vực. Thứ nhất, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tập trung vào các công nghệ như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ bán dẫn, tự động hóa và vận hành các nền tảng số của thành phố.

Thứ hai, đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học trực tiếp nghiên cứu, đề xuất giải pháp cho các bài toán lớn, nhất là trong quy hoạch, hạ tầng đô thị, quản lý môi trường, xử lý ô nhiễm, giao thông thông minh.

Thứ ba, nhân lực thuộc các ngành, nghề trọng điểm, tiếp cận trình độ tiên tiến của khu vực và thế giới, bao gồm các lĩnh vực kỹ thuật công nghệ cao, dịch vụ chất lượng cao, quản trị công và pháp chế.

Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị quyết 57 là định hướng đặt hàng nghiên cứu, đào tạo gắn với những vấn đề thành phố cần giải quyết. Mục tiêu không chỉ là nâng cao trình độ hay gia tăng số người có bằng cấp mà quan trọng hơn là kiến thức, năng lực sau đào tạo phải được chuyển hóa thành kết quả phục vụ phát triển.

“Đơn cử, đối với với nghiên cứu sinh tham gia giải quyết các bài toán lớn, thành phố có cơ chế hỗ trợ sinh hoạt phí, nghiên cứu, công bố khoa học quốc tế, tham dự hội thảo quốc tế và hoàn thành luận án. Chính sách này tạo điều kiện cho người học tập trung nghiên cứu, đồng thời định hướng đề tài vào những vấn đề Hà Nội đang cần lời giải. Sở đã hướng dẫn sơ bộ việc triển khai chính sách hỗ trợ nghiên cứu sinh học tập tại các cơ sở đào tạo trong nước theo Nghị quyết số 57. Thành phố dự kiến xét hỗ trợ 100 nghiên cứu sinh trong năm 2026.”- PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn cho biết.