Nâng tầm hợp tác giáo dục Việt – Trung: Từ Đại học Đà Nẵng nhìn ra chiến lược đồng kiến tạo công nghệ lõi

Hơn 20 năm đặt nền móng hợp tác

Nhìn từ Đại học Đà Nẵng, hợp tác giáo dục Việt Nam – Trung Quốc không phải là câu chuyện mới, mà là một quá trình được tích lũy bền bỉ qua nhiều thập niên.
Từ năm 2002, mối quan hệ hợp tác đầu tiên với Học viện Dân tộc Quảng Tây đã được thiết lập, đặt nền móng cho một mạng lưới liên kết học thuật ngày càng mở rộng.

Sinh viên Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật - Đại học Đà Nẵng thực tập tại một doanh nghiệp Trung Quốc. Ảnh: LV

Đến năm 2025, Đại học Đà Nẵng và các trường thành viên đã ký kết hơn 14 văn bản hợp tác chính thức với các đối tác tại Quảng Tây, Quý Châu và Vân Nam. Con số này không chỉ phản ánh quy mô hợp tác mà còn cho thấy tính liên tục, ổn định là những yếu tố quan trọng để chuyển từ “kết nối” sang “đồng phát triển”.

Các mô hình trao đổi sinh viên đã được triển khai từ sớm và từng bước nâng cấp về chất lượng. Năm 2012, Đại học Đà Nẵng tiếp nhận 61 sinh viên từ Đại học Dân tộc Quảng Tây. Giai đoạn gần đây, các mô hình đào tạo như 3+1 hay 7+1 tiếp tục được áp dụng, điển hình là việc Trường Đại học Sư phạm tiếp nhận sinh viên từ Đại học Dân tộc Quý Châu và Đại học Sư phạm Vân Nam trong năm học 2024–2025.

Những mô hình này không chỉ tạo điều kiện cho sinh viên Trung Quốc học tập tại Việt Nam, mà còn mở ra dòng chảy hai chiều cho sinh viên và nghiên cứu sinh Việt Nam sang Trung Quốc.
Đặc biệt, việc tận dụng hiệu quả các học bổng của Chính phủ Trung Quốc (CSC) đã giúp nhiều giảng viên, nhà nghiên cứu của Đại học Đà Nẵng tiếp cận môi trường học thuật tiên tiến, từ đó nâng cao năng lực nghiên cứu và giảng dạy.

Từ góc nhìn thực tiễn, có thể thấy giai đoạn hợp tác ban đầu tập trung vào giao lưu học thuật, ngôn ngữ và văn hóa, những lĩnh vực “mềm” nhưng cần thiết để xây dựng lòng tin và nền tảng hợp tác lâu dài.

Từ giao lưu học thuật đến đồng kiến tạo công nghệ

Điểm đáng chú ý trong giai đoạn hiện nay là sự chuyển dịch rõ rệt về chất của hợp tác. Nếu trước đây, hợp tác chủ yếu dừng ở trao đổi sinh viên và đào tạo ngôn ngữ, thì nay đã mở rộng sang các lĩnh vực công nghệ lõi và công nghệ chiến lược.

Tại Đại học Đà Nẵng, sự chuyển dịch này thể hiện khá rõ qua từng nhóm ngành. Ở lĩnh vực ngôn ngữ và văn hóa, Trường Đại học Ngoại ngữ vẫn giữ vai trò hạt nhân, nhưng cách tiếp cận đã thay đổi. Chương trình đào tạo ngành Ngôn ngữ Trung Quốc khóa 2026 với mô hình “Học kỳ doanh nghiệp” là một ví dụ tiêu biểu. Sinh viên không chỉ học lý thuyết mà còn có cơ hội thực tập tại doanh nghiệp Trung Quốc hoặc tham gia học kỳ trao đổi tại các trường đối tác, với cơ chế công nhận tín chỉ tương đương.

Đây là bước chuyển quan trọng: từ đào tạo ngôn ngữ thuần túy sang gắn với chuẩn đầu ra nghề nghiệp và nhu cầu thị trường lao động quốc tế. Trong bối cảnh doanh nghiệp Trung Quốc gia tăng hiện diện tại Việt Nam, mô hình này giúp sinh viên rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn.

Tương tự, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật đã triển khai chương trình đưa sinh viên thực tập tại các doanh nghiệp Trung Quốc đang hoạt động tại Việt Nam. Mô hình này giúp sinh viên tiếp cận trực tiếp với công nghệ sản xuất, quy trình vận hành và môi trường làm việc quốc tế – những yếu tố khó có thể đạt được nếu chỉ học trong giảng đường.

Ở khối ngành kinh tế – tài chính, hợp tác đã tiến lên một cấp độ cao hơn. Trường Đại học Kinh tế (Đại học Đà Nẵng) đã ký kết hợp tác toàn diện với Trường Kinh tế và Quản trị, Đại học Trung Văn Hồng Kông – phân hiệu Thâm Quyến. Nội dung hợp tác không chỉ dừng ở trao đổi sinh viên mà hướng tới đồng phát triển chương trình đào tạo sau đại học và nghiên cứu trong các lĩnh vực mũi nhọn như FinTech, trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain, dữ liệu lớn và thị trường carbon.

Ở tầm chiến lược, Đại học Đà Nẵng đang định hướng thiết lập quan hệ với các đại học hàng đầu Trung Quốc trong giai đoạn 2026–2027. Mục tiêu không chỉ là mở rộng mạng lưới mà là nâng cấp chất lượng hợp tác, hướng tới các lĩnh vực như AI, công nghệ số, năng lượng, môi trường, dữ liệu lớn, y sinh và các nền tảng giáo dục số như MOOC toàn cầu.

Những bước đi này cho thấy một tư duy mới: hợp tác giáo dục không còn là “trao đổi” mà là “đồng kiến tạo”. Khi các trường đại học cùng tham gia vào quá trình nghiên cứu và phát triển công nghệ, giá trị tạo ra không chỉ là tri thức mà còn là năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đáng chú ý, hệ sinh thái hợp tác này còn được hỗ trợ bởi các chính sách và cơ chế như học bổng Chính phủ Trung Quốc, học bổng Trung Quốc – ASEAN và các chương trình hợp tác song phương. Cùng với vai trò kết nối của Tổng Lãnh sự quán Trung Quốc tại Đà Nẵng, thành phố đang dần hình thành vị thế như một “trung tâm trung chuyển” giáo dục Việt – Trung ở miền Trung.

Nâng chất hợp tác, tạo đòn bẩy chiến lược

Từ thực tiễn tại Đại học Đà Nẵng, có thể nhận diện một xu hướng rõ ràng: giá trị của hợp tác không còn nằm ở số lượng thỏa thuận hay quy mô trao đổi, mà ở chiều sâu học thuật và khả năng tạo ra tri thức mới.

Điều này đặt ra yêu cầu phải chuyển từ hợp tác phân tán sang hợp tác chiến lược theo cụm ngành. Những lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, công nghệ bán dẫn, FinTech, năng lượng, môi trường, logistics hay giáo dục số cần được ưu tiên, bởi đây là những ngành mà Trung Quốc có thế mạnh và Việt Nam có nhu cầu cấp thiết.

Một hướng đi quan trọng là hình thành các nhóm nghiên cứu chung, phòng thí nghiệm hợp tác và chương trình đào tạo liên ngành. Khi đó, sinh viên và giảng viên không chỉ “học” tri thức mà trực tiếp tham gia “tạo ra” tri thức, yếu tố cốt lõi để nâng cao chất lượng giáo dục đại học.

Tuy nhiên, một “mắt xích” quan trọng vẫn cần được hoàn thiện: gắn kết chặt chẽ giữa đại học và doanh nghiệp. Thực tế cho thấy, nhiều mô hình hợp tác hiện nay mới dừng ở đào tạo và nghiên cứu, trong khi sự tham gia của doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc tại Việt Nam vẫn chưa thực sự sâu rộng.

Nếu tận dụng tốt nguồn lực này, hợp tác đại học có thể chuyển từ đào tạo kiến thức sang đào tạo năng lực, từ nghiên cứu học thuật sang đổi mới sáng tạo và ứng dụng thực tiễn. Đây chính là con đường ngắn nhất để đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất và đời sống.

Từ góc nhìn rộng hơn, những gì đang diễn ra tại Đại học Đà Nẵng cho thấy một mô hình có thể nhân rộng. Khi hợp tác được thiết kế đúng, triển khai thực chất và gắn với nhu cầu phát triển quốc gia, giáo dục đại học hoàn toàn có thể trở thành đòn bẩy chiến lược cho hội nhập.

Tinh thần này cũng phù hợp với định hướng của các nghị quyết lớn về phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong bối cảnh cạnh tranh tri thức ngày càng gay gắt, việc rút ngắn khoảng cách với các nền giáo dục tiên tiến trong khu vực, trong đó có Trung Quốc, không chỉ là mục tiêu mà còn là yêu cầu cấp thiết.

Từ một điểm nhìn Đại học Đà Nẵng có thể thấy rõ một hành trình chuyển đổi: từ giao lưu học thuật sang hợp tác chiến lược, từ tiếp nhận tri thức sang đồng kiến tạo tri thức. Đây không chỉ là câu chuyện của một cơ sở giáo dục, mà là gợi mở cho hướng đi của cả hệ thống giáo dục đại học Việt Nam trong kỷ nguyên số.