Naphtha là gì mà khiến Nhật Bản lo thiếu hụt?

Khoai tây chiên Calbee trong bao bì thông thường và bao bì trắng đen nhằm tiết kiệm mực in do thiếu hụt nguyên liệu liên quan đến naphtha. Ảnh: Kyodo

Theo tờ The Guardian, cuộc chiến tại Trung Đông và tình trạng phong tỏa eo biển Hormuz đang khiến Nhật Bản đối mặt nỗi lo thiếu hụt naphtha - một sản phẩm hóa dầu vốn ít được công chúng biết đến nhưng lại đóng vai trò thiết yếu trong hàng loạt ngành và đời sống thường nhật.

Chính phủ Nhật Bản hiện phải tìm cách giảm thiểu tác động kinh tế từ cuộc khủng hoảng năng lượng mới, trong bối cảnh giá dầu tăng mạnh kéo theo lạm phát leo thang. Những lo ngại về nguồn cung naphtha đang gia tăng nhanh chóng và có nguy cơ tạo thêm sức ép đối với chính quyền Thủ tướng Sanae Takaichi, dù bà vẫn duy trì tỷ lệ ủng hộ cao sau chiến thắng áp đảo hồi tháng 2.

Naphtha là hỗn hợp chất lỏng dễ cháy được tinh chế từ dầu thô và nhiều nguồn khác. Đây là nguyên liệu quan trọng trong sản xuất xăng, nhựa, bọt cách nhiệt, chất kết dính, mực in cũng như nhiều vật tư y tế như ống tiêm.

Dù được sử dụng rộng rãi trên toàn cầu, châu Á là khu vực dễ tổn thương nhất trước gián đoạn nguồn cung hiện nay do phụ thuộc lớn vào xuất khẩu naphtha từ Trung Đông.

Tại Nhật Bản, thuật ngữ “nafusa” - cách đọc tiếng Nhật của naphtha - gần đây xuất hiện dày đặc trên truyền thông khi các hãng tin phân tích tác động từ việc phong tỏa eo biển Hormuz đối với chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, nỗi lo thực sự bùng phát sau thông báo ngày 12/5 của Calbee, nhà sản xuất đồ ăn nhẹ lớn nhất Nhật Bản. Công ty cho biết sẽ chuyển bao bì dòng khoai tây chiên chủ lực sang màu đen trắng nhằm tiết kiệm mực in do thiếu hụt nguyên liệu liên quan đến naphtha.

Thông báo này khiến nhiều người dân lần đầu nhận ra mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng địa chính trị đối với đời sống thường nhật.

Dữ liệu kinh tế cho thấy lạm phát bán buôn tại Nhật Bản trong tháng 4 tăng với tốc độ nhanh nhất trong ba năm qua, trong đó giá naphtha tăng tới 79,4%.

Dù Nhật Bản sở hữu kho dự trữ xăng dầu quốc gia lớn, nhiều ý kiến cho rằng chính phủ đang giảm nhẹ nguy cơ gián đoạn đối với các ngành khác. Các đài truyền hình và báo chí Nhật liên tục đăng tải các chương trình giải thích naphtha là gì và việc thiếu hụt nguyên liệu này có thể ảnh hưởng ra sao đến cuộc sống hàng ngày.

Một cuộc khảo sát do Kyodo News công bố cuối tuần qua cho thấy hơn 70% người được hỏi bày tỏ lo ngại về nguy cơ đứt gãy nguồn cung naphtha.

Nhật Bản hiện nhập khẩu hơn 90% dầu mỏ từ Trung Đông nên đặc biệt nhạy cảm trước các biến động tại khu vực này.

Sau khi Calbee thông báo thay đổi bao bì, Phó Chánh văn phòng Nội các Nhật Bản đã phải lên tiếng trấn an rằng nguồn cung naphtha phục vụ sản xuất mực in vẫn được đảm bảo.

Thủ tướng Sanae Takaichi cũng nhiều lần khẳng định Nhật Bản đang tìm kiếm các nguồn cung dầu thay thế, đồng thời tránh đưa ra lời kêu gọi cắt giảm tiêu thụ năng lượng như một số quốc gia châu Á khác.

Tuy nhiên, tác động từ tình trạng thiếu hụt naphtha đã bắt đầu lan rộng. Ngành sản xuất nhựa được cho là đang chịu ảnh hưởng đáng kể, buộc Bộ trưởng Môi trường Hirotaka Ishihara đã phải trấn an công chúng rằng nguồn cung túi rác vẫn đủ đáp ứng nhu cầu.

“Chúng tôi đã đảm bảo đủ nguồn cung túi đựng rác cần thiết. Người dân hãy bình tĩnh và tránh mua tích trữ”, ông Ishihara nói.

Trong khi đó, truyền thông Nhật Bản cho biết tình trạng gián đoạn chuỗi cung ứng đã bắt đầu ảnh hưởng đến các lĩnh vực như xây dựng, giặt khô, chế biến thực phẩm và sản xuất sơn, trái ngược với các tuyên bố lạc quan từ chính phủ.

Theo khảo sát của Kyodo News, tỷ lệ ủng hộ nội các của Thủ tướng Takaichi đã giảm 2,5 điểm phần trăm xuống còn 61,3%.

Dù vậy, giới quan sát cho rằng mức sụt giảm này cần được đặt trong bối cảnh bà Takaichi trước đó hưởng “tuần trăng mật chính trị” sau chiến thắng vang dội hồi tháng 2. Hiện chưa rõ công chúng Nhật Bản đánh giá mức độ trách nhiệm của chính phủ đối với cuộc khủng hoảng năng lượng lần này ra sao.

Khảo sát cũng cho thấy hơn 70% người dân cho rằng chính phủ nên kêu gọi tiết kiệm năng lượng để ứng phó nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu và nguyên liệu hóa dầu trong thời gian tới.