NARIME đề xuất gắn đào tạo nhân lực với làm chủ công nghệ chiến lược

Từ kinh nghiệm tham gia các dự án công nghiệp, Viện kiến nghị hoàn thiện cơ chế liên kết viện - trường - doanh nghiệp, tăng cường đặt hàng nghiên cứu gắn với đào tạo nhân lực, hướng tới làm chủ những công nghệ chiến lược.

Đưa nhu cầu công nghệ của doanh nghiệp vào chương trình đào tạo

Trình bày tham luận “Hợp tác viện - trường - doanh nghiệp trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu và làm chủ công nghệ chiến lược” tại Hội nghị tổng kết công tác đào tạo, bồi dưỡng của Bộ Công Thương ngày 29/10/2026, ông Nguyễn Tiến Dũng, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cơ khí (NARIME), nhấn mạnh yêu cầu gắn đào tạo nguồn nhân lực với các nhiệm vụ nghiên cứu, thiết kế, chế tạo và ứng dụng công nghệ trong sản xuất.

Từ thực tiễn hoạt động, NARIME chỉ ra rằng nhu cầu của doanh nghiệp chưa được chuyển đầy đủ thành nhiệm vụ nghiên cứu và chương trình đào tạo. Trong khi đó, nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu, nhất là ở các lĩnh vực thiết kế, tích hợp hệ thống, điều khiển và công nghệ số. Cơ chế phối hợp giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp cũng chưa thực sự đồng bộ, ảnh hưởng đến việc tổ chức các nhiệm vụ nghiên cứu và đào tạo chung.

Ông Nguyễn Tiến Dũng, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cơ khí trình bày tham luận tại Hội nghị tổng kết công tác đào tạo, bồi dưỡng của Bộ Công Thương ngày 29/10/2026

Để khắc phục những hạn chế này, NARIME đề xuất tăng cường hợp tác giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp theo nhu cầu thị trường và các dự án công nghiệp cụ thể. Trong đó, doanh nghiệp đặt hàng nghiên cứu, xác định nhu cầu nhân lực và tạo môi trường ứng dụng công nghệ; trường đại học đảm nhận đào tạo và nghiên cứu cơ bản; viện nghiên cứu cung cấp chuyên gia, hạ tầng và tham gia giải quyết các nhiệm vụ công nghệ.

Cách tổ chức này đã được NARIME triển khai trong hoạt động nghiên cứu và đào tạo. Thông qua các đề tài khoa học, dự án sản xuất thử nghiệm và hợp đồng chuyển giao công nghệ, nghiên cứu sinh, học viên cao học và kỹ sư trẻ được tham gia giải quyết những vấn đề kỹ thuật thực tế, tích lũy kinh nghiệm thiết kế, chế tạo, làm việc nhóm và quản lý dự án.

Viện cũng duy trì hợp tác với các trường đại học kỹ thuật trong hướng dẫn nghiên cứu sinh, giảng dạy, tiếp nhận sinh viên thực tập và thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ. Hiện NARIME có hơn 300 cán bộ khoa học và công nghệ, 31 nghiên cứu sinh đang theo học. Đến nay, Viện đã đào tạo 44 tiến sĩ kỹ thuật cơ khí, trong đó 21 người thuộc biên chế các đơn vị của Bộ Công Thương.

Từ kinh nghiệm triển khai, NARIME kiến nghị các trường đại học phối hợp với viện nghiên cứu và doanh nghiệp xây dựng chương trình đào tạo theo vị trí việc làm, đưa những vấn đề kỹ thuật thực tế vào học phần, luận văn và thực tập. Viện cũng đề xuất tăng thời lượng thực hành tại cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp và mở rộng hoạt động đồng hướng dẫn luận văn, luận án với sự tham gia của các chuyên gia kỹ thuật.

Từ các dự án công nghiệp đến những vướng mắc trong hợp tác

Chia sẻ kinh nghiệm hợp tác trong các dự án công nghiệp, ông Nguyễn Tiến Dũng dẫn chứng hoạt động nghiên cứu, thiết kế, chế tạo thiết bị phụ cho các nhà máy nhiệt điện than. Trong lĩnh vực này, NARIME phối hợp với Đại học Bách khoa Hà Nội, Trường Đại học Bách khoa Thành phố Hồ Chí Minh cùng các doanh nghiệp LILAMA, COMA, EEMC và PECC1 thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu, thiết kế, chế tạo và dịch vụ kỹ thuật.

Tại dự án giàn khoan Tam Đảo 3, PV Shipyard giữ vai trò nòng cốt trong chế tạo, thi công; NARIME phối hợp với Đại học Bách khoa Hà Nội và Trường Đại học Bách khoa Thành phố Hồ Chí Minh tham gia nghiên cứu, tính toán, thiết kế. Trong đó, NARIME đảm nhận thiết kế chi tiết và một số nhiệm vụ khoa học, công nghệ. Kinh nghiệm từ dự án tiếp tục được ứng dụng tại giàn khoan Tam Đảo 5, đồng thời góp phần đào tạo đội ngũ chuyên gia, kỹ sư.

NARIME nghiên cứu, chế tạo thành công thiết bị lọc bụi tĩnh điện ứng dụng tại các nhà máy nhiệt điện.

Đối với thiết bị lọc bụi tĩnh điện công suất 1.000.000 Nm³/h, NARIME chủ trì nghiên cứu, phối hợp với LILAMA 69-2, COMA và các trường đại học hoàn thiện thiết kế, công nghệ chế tạo. Kết quả nghiên cứu được ứng dụng tại các dự án nhiệt điện Vũng Áng 1, Thái Bình 1 và Nghi Sơn 2, đồng thời tiếp tục được kiểm chứng, hoàn thiện trong quá trình triển khai.

Từ thực tiễn các dự án, NARIME cho rằng hợp tác giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp cần được tổ chức theo những nhiệm vụ cụ thể, xác định rõ trách nhiệm và quyền lợi của từng bên. Việc tham gia nghiên cứu, thiết kế, chế tạo trong các dự án cũng tạo điều kiện để nghiên cứu sinh, học viên và kỹ sư tích lũy kinh nghiệm, nâng cao năng lực chuyên môn.

Tuy nhiên, hoạt động liên kết giữa ba bên vẫn chưa thường xuyên, đồng bộ. Quá trình thống nhất trách nhiệm, kinh phí, quyền sở hữu trí tuệ và phân chia lợi ích còn mất nhiều thời gian, ảnh hưởng đến việc triển khai các nhiệm vụ hợp tác. NARIME cũng chỉ ra những khó khăn trong đầu tư nghiên cứu, đào tạo ở các lĩnh vực công nghệ chiến lược, thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng cao.

Đặt hàng nghiên cứu gắn với đào tạo, hướng tới làm chủ công nghệ chiến lược

Từ những vướng mắc trong thực tiễn, NARIME kiến nghị Bộ Công Thương tăng cường đặt hàng nghiên cứu gắn với đào tạo sau đại học, thúc đẩy hợp tác viện – trường – doanh nghiệp theo nhu cầu thị trường và các dự án cụ thể. Viện đề xuất xây dựng chương trình phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho các lĩnh vực công nghệ chiến lược, tạo điều kiện để nghiên cứu sinh, học viên và kỹ sư tham gia trực tiếp vào các nhiệm vụ nghiên cứu, thiết kế, chế tạo.

Về công nghệ ưu tiên, NARIME đề xuất phối hợp nghiên cứu, giải mã và phát triển sản phẩm trong lĩnh vực tự động hóa, robot công nghiệp, logistics thông minh và dây chuyền hàn thân vỏ ô tô công suất đến 36 xe/giờ.

NARIME có năng lực nghiên cứu, thiết kế và cung cấp dây chuyền hàn thân vỏ ô tô, góp phần nâng cao năng lực tự chủ công nghệ trong ngành cơ khí.

Trong lĩnh vực khai khoáng, luyện kim và vật liệu, Viện đề xuất tập trung nghiên cứu thiết bị khai thác bô xít, sản xuất alumin, điện phân nhôm; công nghệ chiết tách, tinh luyện gali và phát triển vật liệu giá trị cao từ chuỗi alumin. Riêng đối với gali, NARIME cho rằng cần khảo sát, thử nghiệm và đánh giá hiệu quả kinh tế trước khi triển khai thương mại.

Để đáp ứng yêu cầu nghiên cứu và làm chủ công nghệ, NARIME kiến nghị ưu tiên đào tạo kỹ sư thiết kế, tích hợp hệ thống, điều khiển, kiểm thử và quản lý kỹ thuật, đồng thời nâng cao trình độ ngoại ngữ chuyên ngành.

Đối với các trường đại học, Viện đề xuất tăng thời lượng thực hành, thực tập tại viện nghiên cứu và doanh nghiệp; đưa các bài toán công nghệ thực tế vào chương trình đào tạo và tăng cường phối hợp với chuyên gia kỹ thuật trong hướng dẫn luận văn, luận án. Doanh nghiệp cần chủ động đặt hàng nghiên cứu, đào tạo và tạo điều kiện để người học tham gia các dự án thực tế.

NARIME cũng kiến nghị Bộ Công Thương hỗ trợ đầu tư trang thiết bị nghiên cứu, phòng thí nghiệm hiện đại, đồng thời có cơ chế học bổng, hỗ trợ nghiên cứu sinh trong các lĩnh vực ưu tiên. 

Thông qua việc gắn đào tạo với các nhiệm vụ nghiên cứu và phát triển sản phẩm cụ thể, NARIME hướng tới nâng cao năng lực đội ngũ kỹ sư, chuyên gia, từng bước làm chủ công nghệ chiến lược của ngành Công Thương.