NASA lần đầu điều khiển thiết bị thám hiểm sao Hỏa bằng AI

Ở Trái đất, ta chỉ cần nhập địa chỉ vào ứng dụng bản đồ chẳng hạn Google Maps rồi khởi hành chỉ trong vài giây. Nhưng vạch lộ trình cho Perseverance trên sao Hỏa - hành tinh cách xa Trái đất hơn 225 triệu km - lại không dễ dàng như vậy.

Lộ trình của thiết bị thường do một nhóm thuộc Phòng thí nghiệm Phản lực (JPL) phụ trách, họ phải tính toán đến địa hình, chướng ngại vật lẫn các mối nguy hiểm tiềm tàng rồi mới xây dựng nên đường đi hợp lý nhất.

Mới đây JPL quyết định thử dùng trí tuệ nhân tạo thực hiện công việc khó khăn trên, và dường như đã thành công. Mô hình chính trong 2 lần thử nghiệm là Claude AI của công ty Anthropic. JPL kiểm tra kỹ lưỡng lộ trình nhằm đảm bảo AI không vô tình điều khiển Perseverance lao xuống rãnh. Kết quả thiết bị di chuyển được gần 500 m trên 2 đoạn đường chạy thử mà không gặp bất cứ sự cố nào.

Giống như khi vạch lộ trình bằng con người, Claude AI được cung cấp hình ảnh vệ tinh cùng dữ liệu từ tàu quỹ đạo quan sát sao Hỏa. Dựa trên đó, mô hình lập nên các điểm định vị mà Perseverance có thể xử lý một cách an toàn. Lộ trình trả về được NASA điều chỉnh đôi chút rồi mới truyền đến thiết bị thám hiểm, Perseverance sau đó tự động di chuyển.

Lộ trình thực tế của Perseverance không khác nhiều so với lộ trình Claude AI vạch ra - Ảnh: NASA/JPL-Caltech

Theo chuyên viên NASA Jared Isaacman: “Lần trình diễn này cho thấy khả năng của chúng ta đã tiến bộ đến mức nào, đồng thời mở rộng cách chúng ta khám phá các thế giới khác. Công nghệ tự hành giống như vậy có thể giúp sứ mệnh hoạt động hiệu quả hơn, ứng phó địa hình khó khăn tốt hơn và tăng cường khả năng thu thập dữ liệu khoa học khi khoảng cách từ Trái đất ngày càng xa. Đây là ví dụ điển hình cho nỗ lực áp dụng công nghệ mới một cách cẩn thận và có trách nhiệm vào hoạt động thực tế”.

Thử nghiệm thực hiện bởi NASA chứng tỏ tính hữu ích của AI trong nghiên cứu khoa học. Trước lúc có trí tuệ nhân tạo, nhóm chuyên trách mất rất nhiều thời gian phân tích số dữ liệu và hình ảnh thu thập suốt vài năm trời, lập từng điểm định vị.

Các điểm định vị thường được đặt cách nhau không quá 100 m, chia hành tinh đỏ thành từng sân bóng đá để Perseverance khám phá từng chút một. Năm 2024 thiết bị từng thực hiện hành trình vượt qua miệng núi lửa Jezero đầy ngoạn mục. Chuyến đi kéo dài 3 tháng rưỡi, Perseverance đã leo lên độ cao gần 500 m. Tính đến tháng 12.2025, tổng quãng đường di chuyển chỉ đạt 40 km qua 4 năm.

Nhà nghiên cứu JBL Vandi Verma cho biết họ đặt mục tiêu để Perseverance và nhiều thiết bị thám hiểm sao Hỏa khác di chuyển xa hơn nhiều, nhưng lại giảm thiểu khối lượng công việc của đội ngũ điều khiển.

Bà cũng nhấn mạnh ngoài vạch lộ trình, AI còn có thể đảm nhận nhiệm vụ đánh dấu đặc điểm thú vị trên hành tinh đỏ, giúp giới khoa học ở Trái đất tiết kiệm thời gian xem xét lượng lớn hình ảnh gửi về.

Claude AI là một trong số mô hình trí tuệ nhân tạo mạnh mẽ đủ sức hỗ trợ nghiên cứu nhờ khả năng tư duy logic cao và xử lý dữ liệu chuyên sâu. Mô hình có thể đọc, tóm tắt hàng chục bài báo khoa học cùng lúc để lọc ra thông tin cần thiết, xây dựng kế hoạch và tối ưu hóa quy trình thí nghiệm, phân tích dữ liệu, lập biểu đồ khoa học chuyên nghiệp.

Trước thử nghiệm của NASA, tập đoàn dược phẩm Novo Nordisk từng dùng Claude AI tự động hóa việc soạn thảo báo cáo nghiên cứu lâm sàng (CSR). Thời gian soạn thảo giảm từ 12 tuần xuống còn 10 phút mà vẫn đảm bảo chất lượng lẫn độ chính xác cần thiết.

Không những vậy Claude AI còn được sử dụng để tổng hợp dữ liệu từ loạt nền tảng như OpenTargets hay PubMed, khám phá công thức điều chế thuốc tiềm năng.

Cẩm Bình