Lặn bắt hải sâm ở vùng biển Hoàng Sa

Một góc làng chài thôn Châu Thuận Biển, xã Đông Sơn (tỉnh Quảng Ngãi).

Kiên cường bám biển

Những ngày cuối tháng 12/2025, chúng tôi tìm về làng chài xóm Gành Cả, thôn Châu Thuận Biển, xã Đông Sơn, tỉnh Quảng Ngãi để lắng nghe những câu chuyện mưu sinh về nghề lặn bắt hải sâm của những ngư dân nơi đây.

Là người có hơn 30 năm hành nghề lặn bắt hải sâm ở Hoàng Sa, ngư dân Trương Quang Thơm (ở xóm Gành Cả) chia sẻ: Ở đây, ai cũng quen với mùi mặn của biển ngay từ khi còn nhỏ. Lớn lên, đàn ông theo tàu ra biển, đến với ngư trường Hoàng Sa, Trường Sa để đánh bắt hải sản, trong đó chủ lực là lặn bắt hải sâm. Còn những ai sức khỏe yếu hơn thì đi biển gần hoặc ở nhà vá lưới, gỡ cá. Biển nuôi sống cả làng chài, nhưng cũng lấy đi nhiều thứ, thậm chí là cả tính mạng. Dẫu vậy, còn sức là còn bám biển, vì đó là nghề của ông cha để lại.

Ông Thơm nhớ lại, năm 17 tuổi ông đã theo cha và các chú trong làng ra ngư trường Hoàng Sa hành nghề lặn biển bắt hải sâm. Thuở ấy, phương tiện ra khơi còn thô sơ, mỗi chuyến biển chủ yếu dựa vào chiếc la bàn, hướng gió và cây xuyên nhọn bằng sắt để săn hải sản dưới đáy biển.

Biển khi đó còn rất nhiều hải sản, mỗi chuyến đi, ngư dân đều thu hoạch về đầy ắp cả khoang tàu, nhất là hải sâm. Hải sâm bắt được bao nhiêu bán được hết bấy nhiêu. Thế nhưng thời điểm này, giá chỉ tính ngang với cá nhưng cũng đủ nuôi sống cả gia đình. Cứ thế, các chuyến biển giữa trùng khơi đã theo ông suốt cuộc đời, nhiều chuyến đã trở thành ký ức không thể phai mờ của một thời bám biển Hoàng Sa đầy gian nan nhưng cũng lắm ân tình.

Ngư dân thôn Châu Thuận Biển đang chuẩn bị lặn bắt hải sâm ở biển Hoàng Sa.

“Theo năm tháng, biển không còn hào phóng như trước. Hải sâm ở ngư trường Hoàng Sa dần ít đi, muốn có hàng, thợ lặn phải đi nhiều hơn, lặn sâu hơn và đối mặt với nhiều hiểm nguy hơn. Nhưng biển cả của cha ông để lại cho chúng ta, dù thế nào đi nữa cũng phải bám biển để mưu sinh, để giữ biển. Rất may những ngư dân luôn đoàn kết, có những tổ, đội để hỗ trợ nhau trong mọi hoàn cảnh, nên chúng tôi vẫn kiên cường bám biển” - ông Thơm nói.

Cũng như ông Thơm, ông Trương Văn Tin (ở xóm Gành Cả) là người có hơn 30 năm gắn bó với nghề lặn bắt hải sâm, ông được bà con làng chài gọi bằng cái tên thân quen “rái cá Hoàng Sa”. Ông Tin kể, lúc 17 tuổi ông đã theo cha ra Hoàng Sa. Hơn 20 tuổi thì tự đóng tàu riêng để ra khơi. “Hồi đó, đội thợ lặn Gành Cả mạnh lắm, ai cũng dạn dày cả chục năm kinh nghiệm. Nghề lặn biển đầy gian khó bởi kỹ năng của người thợ lặn không chỉ được tích lũy bằng kinh nghiệm mà còn đánh đổi bằng những vết thương trên cơ thể, thậm chí có khi là cả mạng sống” - ông Tin nói và cho biết, hải sâm rất có giá trị, được xem là món ăn bổ dưỡng quý hiếm, trong ẩm thực và y học cổ truyền gọi nó là nhân sâm biển. Nhưng muốn bắt được hải sâm là cả quá trình gian khó. Để săn bắt hải sâm, mỗi tổ lặn khoảng 6 người, chia thành từng cặp để hỗ trợ nhau khi gặp sự cố.

“Với tôi, từ khi còn nhỏ đã theo cha ra Hoàng Sa thì không có lý gì bỏ biển, tôi đã quen với từng rặng san hô, quen từng nơi mà hải sâm có thể sinh sống, quen luôn cả sóng gió, gian nan. Không ra biển là nhớ biển, nhớ Hoàng Sa, nên tôi đã xác định cả đời này sẽ bám biển và con tôi lớn lên cũng như vậy” - ông Tin nói.

Gian khó nhưng không bỏ nghề

Nói về nghề lặn bắt hải sâm, ngư dân Trương Quang Thơm cho biết, để chuyến đi biển lặn bắt hải sâm đem lại hiệu quả và đảm bảo an toàn tính mạng, ngư dân phải chuẩn bị kỹ càng, từ kính lặn đến ống thở hoặc bình dưỡng khí tùy theo độ sâu. Chuẩn bị túi lưới hoặc giỏ đựng mang trên lưng và găng tay bảo hộ để tránh bị gai hoặc đá làm trầy xước. Đặc biệt phải rất bình tình để ứng phó với mọi tình huống. Còn phải canh, chọn lúc thủy triều không quá mạnh, đặc biệt là phải chọn thời điểm vào ban đêm khi hải sâm bò ra khỏi nơi trú ẩn để kiếm ăn.

Ông Trương Quang Thơm (xóm Gành Cả) kể về nghề lặn ở vùng biển Hoàng Sa.

Ông Thơm nhìn ra biển xa rồi nói: “Có chuyến phải lặn xuống biển hơn 30m, chỉ cần trục trặc bình dưỡng khí hay dây ống thở là tai nạn ập đến, có người mang bệnh suốt đời, có người mãi mãi không trở về. Thế nhưng, giữa muôn trùng sóng gió, những ngư dân xóm Gành Cả vẫn bám biển lặn bắt hải sâm, bởi đó không chỉ là kế sinh nhai mà còn là nghề tổ truyền, là mối ràng buộc máu thịt với biển Hoàng Sa, nơi họ đã gửi trọn cả tuổi thanh xuân và sinh mệnh của mình.

Nhiều ngư dân ở Gành Cả cho biết, nghề lặn biển có một đặc thù là phải áp sát các đảo đá, nơi tôm, cua, hải sâm sinh sống nhiều. Với thợ lặn, nhịp sinh học đảo lộn là ngày ngủ, đêm lặn. Cứ đến khoảng 17h, tàu của các ngư dân lại áp sát các đảo ở khu vực Hoàng Sa để bắt đầu công việc.

Thế nhưng tàu không thể vào sát nơi bắt hải sâm vì cản trở bởi nhiều tầng san hô, nếu áp sát có thể va chạm khiến tàu hư hỏng hoặc chìm hay mắc cạn. Do đó khoảng cách từ tàu vào đảo, tới nơi lặn bắt hải sâm phải vài chục mét, ngư dân phải dùng thuyền nhỏ để đi vào cùng với ngư lưới cụ. Đó là chưa nói, nhiều khi, sóng lớn, gió to, nhiều bãi ngầm rất nguy hiểm. Nhưng bù lại, tôm hùm, cá, hải sâm… rất nhiều.

Ông Nguyễn Tiến - Trưởng thôn Châu Thuận Biển cho biết, những năm gần đây, ngư dân làm nghề lặn bắt hải sản đứng trước những khó khăn, đó là thời tiết thay đổi khắc nghiệt hơn, nguồn lợi hải sản tại các ngư trường này dần cạn kiệt, trong khi đó, nghề lặn tiềm ẩn nhiều nguy hiểm. Ngư dân thường xuyên đối mặt với các rủi ro như nổ dây hơi, sự cố máy cấp oxy, hoặc ảnh hưởng của áp suất nước lớn trong quá trình lặn, có thể gây tổn hại sức khỏe, thậm chí đe dọa tính mạng hoặc nhiều người lặn về già bị đau xương khớp, đi lại khó khăn. Nhưng thật đáng trân trọng nhiều người vẫn bám biển, vẫn bám ngư trường.

Thật vậy, giữa trùng khơi Hoàng Sa, Trường Sa, những chuyến lặn vẫn âm thầm tiếp diễn hàng ngày, mang niềm vui lẫn mồ hôi, nước mắt và cả sinh mệnh của ngư dân Quảng Ngãi. Nhưng với họ, bám biển không chỉ để mưu sinh mà còn góp phần khẳng định chủ quyền biển đảo dân tộc, vì nơi ấy là Hoàng Sa, Trường Sa, biển của cha ông để lại cho chúng ta...

Ông Nguyễn Tiến - Trưởng thôn Châu Thuận Biển cho biết, toàn thôn hiện có khoảng 40 tàu thuyền với hơn 400 ngư dân chuyên hành nghề lặn khai thác hải sản tại ngư trường Hoàng Sa và Trường Sa của Việt Nam. Nghề lặn mang lại nguồn thu nhập khá cao cho người dân, khi cá mú, cá đỏ có giá khoảng 50.000 đồng/kg, còn hải sâm lên tới hơn 800.000 đến cả triệu đồng/kg. Nhờ đó, nhiều hộ ngư dân đã xây dựng được nhà cửa khang trang, chăm lo cho con cái học hành, đời sống ngày càng ổn định, ấm no.

Tấn Thành - Chí Đại