NASA với Nga lục đục, Trạm Vũ trụ Quốc tế 'lâm nguy'

Mới đây, các phi hành gia đang làm nhiệm vụ trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) đã phải khẩn cấp di chuyển vào tàu Crew Dragon của hãng SpaceX để tìm nơi trú ẩn an toàn.

Tình huống nguy cấp trên xảy ra sau khi Cơ quan Vũ trụ Liên bang Nga (Roscosmos) có ý định sử dụng cưa và máy khoan để sửa chữa khoang chuyển tiếp PrK đang bị rò rỉ khí. Kế hoạch này lập tức khiến Cơ quan Hàng không & Vũ trụ Mỹ (NASA) lo ngại sâu sắc về nguy cơ xảy ra một thảm họa mất áp suất đột ngột, đe dọa trực tiếp đến tính mạng của toàn bộ phi hành đoàn.

Sự cố rò rỉ tại khoang PrK - phần kết nối giữa module Zvezda với cổng neo đậu phía sau của trạm - vốn là nỗi lo kéo dài của cả hai bên kể từ khi các vết nứt nhỏ xuất hiện vào năm 2019. Dù Roscosmos đã nhiều lần dùng keo chuyên dụng để trám kín và tuyên bố đã kiểm soát được tình hình, lượng không khí thoát ra ngoài không gian vẫn tiếp tục tăng dần, có những thời điểm lên tới hơn 1 kg mỗi ngày.

Đầu tháng 6, khi các vết nứt mới lại xuất hiện, phía Nga đã quyết định áp dụng những biện pháp mạnh tay hơn nhằm kiểm tra và khắc phục triệt để sự cố.

Tàu chở hàng Progress 21 của Nga đang neo đậu tại module dịch vụ Zvezda của Trạm Vũ trụ Quốc tế. Ảnh: Getty Images

Theo các nguồn tin nội bộ từ NASA, kế hoạch ban đầu của Roscosmos là khoan một lỗ kèm theo thiết bị chặn, sau đó dùng cưa để cắt bỏ một giá đỡ chịu lực trong khoang. Phía Mỹ đánh giá đây là một hành động cực kỳ mạo hiểm, có thể khiến kết cấu của module này bị vỡ tung bất cứ lúc nào mà không hề có dấu hiệu báo trước.

Trước việc phía Nga vẫn kiên quyết thực hiện dù chưa cung cấp các phân tích kỹ thuật chi tiết, NASA đã lập tức đưa toàn bộ phi hành gia quốc tịch Mỹ, Pháp cùng 1 phi hành gia người Nga vào tàu Crew Dragon Freedom để sẵn sàng rời trạm nhằm đối phó với tình huống xấu nhất. Phản ứng quyết liệt từ phía Mỹ buộc Roscosmos phải tạm dừng kế hoạch sửa chữa.

Sau nhiều ngày thương thảo đầy căng thẳng, hai bên cuối cùng đã đạt được một thỏa thuận chung. Theo đó, phía Nga sẽ đình chỉ mọi nỗ lực sửa chữa cấu trúc và chính thức đóng chặt, cô lập hoàn toàn khoang PrK. Kể từ đây, module này sẽ không còn được duy trì áp suất không khí và các phi hành gia Nga cũng không thể vào bên trong được nữa.

Tuy nhiên, cổng neo đậu của module vẫn giữ chức năng chuyển chất lỏng, dưỡng khí và nhiên liệu thông qua hệ thống đường ống dẫn chạy bên ngoài vỏ trạm. Riêng các hoạt động bốc dỡ hàng hóa và tiếp cận tàu vận tải Progress của Nga sẽ buộc phải chuyển dịch sang các cổng neo đậu khác.

Việc mất đi một cổng neo đậu quan trọng chắc chắn sẽ gây thêm nhiều áp lực về mặt hậu cần cho phía Nga, đặc biệt khi ISS đang bước vào những năm tháng cuối cùng của vòng đời hoạt động. Dù vậy, nhiều chuyên gia nhận định đây là giải pháp thực tế nhất ở thời điểm hiện tại để ngăn chặn nguy cơ xảy ra thảm họa sụp đổ cấu trúc.

Thực tế cho thấy, ngay cả khi cửa sập của khoang PrK đã được đóng tạm thời từ vài năm nay, việc mở lại cửa để bốc dỡ hàng hóa mỗi lần tàu vận tải cập bến vẫn luôn tiềm ẩn những rủi ro khôn lường.

Vì vậy, quyết định niêm phong vĩnh viễn khoang PrK được xem là một bước đi tất yếu nhằm duy trì sự an toàn cho toàn bộ trạm cho đến khi ISS chính thức ngừng hoạt động.

Sự cố rò rỉ tại khoang PrK không chỉ phản ánh tình trạng lão hóa và xuống cấp của ISS sau hơn 25 năm vận hành trên quỹ đạo, mà còn phơi bày những khác biệt lớn giữa NASA và Roscosmos.