Nên giao Ban Công tác Mặt trận hiệp thương người tham gia Tổ hòa giải

Phó Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam Cao Xuân Thạo phát biểu tại Hội nghị.

Chủ trì Hội nghị có ông Cao Xuân Thạo - Phó Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam; GS.TS Trần Ngọc Đường - Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Dân chủ và Pháp luật UBTƯ MTTQ Việt Nam.

Theo đại diện Bộ Tư pháp, việc sửa đổi toàn diện Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 là hết sức cần thiết nhằm giải quyết những bất cập, hạn chế trong quy định hiện hành của Luật, phù hợp với bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, đáp ứng yêu cầu xây dựng Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số, tạo thuận lợi hơn cho cơ quan, tổ chức, cá nhân, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về hòa giải ở cơ sở.

Dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) được kết cấu gồm 5 chương, 35 điều (tăng 2 điều so với Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013). Dự thảo Luật kế thừa một số quy định còn phù hợp của Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013; đồng thời sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện nhiều quy định liên quan đến việc hình thành, lựa chọn đội ngũ hòa giải viên, quyền và nghĩa vụ của hòa giải viên, người được mời tham gia hòa giải ở cơ sở, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong công tác hòa giải ở cơ sở.

GS.TS Trần Ngọc Đường - Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Dân chủ và Pháp luật UBTƯ MTTQ Việt Nam phát biểu tại Hội nghị.

Quyền yêu cầu miễn nhiệm hòa giải viên

Nêu ý kiến tại Hội nghị, GS.TS Trần Ngọc Đường - Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Dân chủ và Pháp luật UBTƯ MTTQ Việt Nam cho rằng, quản trị xã hội trong kỷ nguyên số phải ngày càng chuyên nghiệp, hiệu quả, thực chất. Vì vậy, Điều 7 của dự thảo Luật quy định về tiêu chuẩn của hòa giải viên cần phải được nâng cao hơn.

Cụ thể phải đưa tiêu chí "có hiểu biết pháp luật" lên hàng đầu, chứ không đơn thuần có phẩm chất đạo đức tốt, có uy tín trong cộng đồng dân cư. Đồng thời bổ sung thêm một số tiêu chí mới cho phù hợp với kỷ nguyên số, gồm: biết ứng dụng công nghệ số trong công tác hòa giải, có kỹ năng đối thoại tốt...

Theo GS.TS Trần Ngọc Đường, để thực hiện phương châm "Dân biết, dân bàn, dân kiểm tra, dân giám sát và dân thụ hưởng", nhân dân là chủ thể trung tâm trong mọi hoạt động của Nhà nước và xã hội, ngoài quy định ở Điều 8 về bầu hòa giải viên, dự thảo Luật cần quy định thêm về việc người dân định kỳ được nhận xét, đánh giá hòa giải viên.

"Cộng đồng dân cư không những được tham gia lựa chọn hòa giải viên, mà còn có quyền yêu cầu miễn nhiệm hòa giải viên. Đồng thời định kỳ lấy ý kiến của người dân về chất lượng hoạt động hòa giải" - GS. TS Trần Ngọc Đường nhấn mạnh.

TS Nguyễn Văn Pha - Ủy viên Đoàn Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam phát biểu tại Hội nghị.

Mâu thuẫn ở cơ sở không còn gói gọn trong "tình làng nghĩa xóm"

TS Nguyễn Văn Pha - Ủy viên Đoàn Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam cho biết, nhìn nhận một cách khách quan, các quy định trong dự thảo Luật chưa hoàn toàn phát huy đầy đủ và tối ưu vai trò của MTTQ và các tổ chức thành viên trong tình hình hiện nay. Đặc biệt, bối cảnh mới đang đặt ra thách thức về quá trình đô thị hóa nhanh, kinh tế số phát triển và sự dịch chuyển dân cư lớn dẫn đến các mâu thuẫn ở cơ sở không còn gói gọn trong "tình làng nghĩa xóm" kiểu truyền thống. Tranh chấp chung cư cao tầng, mâu thuẫn trên không gian mạng, tranh chấp đất đai phức tạp đòi hỏi năng lực hòa giải kỹ thuật cao.

Theo TS Nguyễn Văn Pha, để phát huy tối đa vai trò của MTTQ Việt Nam và các tổ chức thành viên, hướng tới xây dựng một hệ thống hòa giải ở cơ sở linh hoạt, hiệu quả, dự thảo cần luật hóa cơ chế "Hòa giải nhân dân" đặc thù cho các khu vực mới.

Cụ thể cần bổ sung quy định riêng về vai trò của Mặt trận trong việc thành lập các Tổ hòa giải tại các khu đô thị mới, khu chung cư hoặc khu công nghiệp. Tại đây, Mặt trận sẽ chủ trì phối hợp với Ban quản trị nhà chung cư hoặc Công đoàn khu công nghiệp để thực hiện hòa giải, thay vì chỉ dựa vào địa giới hành chính thôn/tổ dân phố.

TS Ngô Sách Thực - Chủ tịch Hội Bảo trợ người khuyết tật Việt Nam phát biểu tại Hội nghị.

Cần làm rõ mỗi xã, thôn có bao nhiêu tổ hòa giải

Ở góc độ khác, TS Ngô Sách Thực - Chủ tịch Hội Bảo trợ người khuyết tật Việt Nam cho rằng, dự thảo Luật cần phân cấp mạnh mẽ, cho phép UBND cấp xã có quyền ra quyết định công nhận hòa giải thành để giải quyết nhanh thủ tục cho người dân. Cần làm rõ giá trị pháp lý của các văn bản điện tử (biên bản hòa giải thành, kết quả hòa giải thành bằng điện tử).

Cũng theo TS. Ngô Sách Thực, sau khi sáp nhập thôn, quy mô rất lớn, nếu giao Trưởng ban Công tác Mặt trận kiêm Tổ trưởng Tổ hòa giải thì sẽ quá tải, không kham nổi việc, do đó cần cân nhắc thực tế này. Thêm vào đó, dự thảo Luật cũng cần làm rõ mỗi xã, thôn có bao nhiêu tổ hòa giải, bởi tổ hòa giải gắn liền với khu dân cư và mang tính cộng đồng.

Bà Nguyễn Hiền Phương - Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Hai Bà Trưng (Hà Nội) phát biểu tại Hội nghị.

Kinh nghiệm từ cơ sở

Chia sẻ kinh nghiệm từ cơ sở, bà Nguyễn Hiền Phương - Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Hai Bà Trưng (Hà Nội) cho rằng, trên thực tế việc bầu hòa giải viên rất khó khăn. Đối với những người đủ tiêu chuẩn tham gia tổ hòa giải, nên để Ban Công tác Mặt trận (trong đó có đầy đủ đại diện chi ủy, các chi hội đoàn thể) và cán bộ Tổ trưởng, tổ phó tổ dân phố họp, thống nhất cử thành viên tổ hòa giải.

Nghĩa là dùng hình thức dân chủ gián tiếp thay vì dân chủ trực tiếp. Việc này vẫn đảm bảo tính khách quan vì Ban Công tác Mặt trận hoàn toàn có khả năng đại diện cho nhân dân để cử thành viên tổ hòa giải, đồng thời tiết kiệm nhiều thời gian, công sức, tiền bạc.

Thêm vào đó, dự thảo Luật nên quy định Trưởng ban Công tác Mặt trận lập danh sách người được đề nghị công nhận hòa giải viên gửi Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam cấp xã. Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam cấp xã tổng hợp danh sách và đề nghị Chủ tịch UBND cấp xã ra quyết định công nhận hòa giải viên. Sau đó, quyết định công nhận hòa giải viên được gửi cho Ban thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam cấp xã, Trưởng ban Công tác Mặt trận, trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố, hòa giải viên và thông báo công khai ở thôn, tổ dân phố.

Quy định như vậy sẽ phát huy vai trò nòng cốt của MTTQ Việt Nam và các tổ chức thành viên của Mặt trận trong công tác hòa giải ở cơ sở.

Ông Trần Anh Hòa - Bí thư chi bộ kiêm Trưởng ban Công tác Mặt trận phường Đống Đa (Hà Nội) phát biểu tại Hội nghị.

Đồng tình với ý kiến trên, ông Trần Anh Hòa - Bí thư chi bộ kiêm Trưởng ban Công tác Mặt trận phường Đống Đa (Hà Nội) đề xuất nên để Ban Công tác Mặt trận hiệp thương người tham gia Tổ hòa giải, bởi Ban Công tác Mặt trận ở khu dân cư là nơi quy tụ đại diện của tất cả các đoàn thể, họ nắm rõ nhất ai có uy tín, ai có kỹ năng và thời gian để làm công tác hòa giải.

Thay vì tổ chức một cuộc bầu cử, Ban Công tác Mặt trận chỉ cần họp hiệp thương, thảo luận, lựa chọn nhân sự phù hợp từ các đoàn thể hoặc người có kinh nghiệm cư trú trên địa bàn, sau đó lập danh sách đề nghị UBND cấp xã ra quyết định công nhận.

"Cơ chế hiệp thương cho phép Ban Công tác Mặt trận chủ động "gõ cửa" mời gọi những người có chuyên môn pháp luật cao tham gia tổ hòa giải" - ông Trần Anh Hòa kiến nghị.

Phó Chủ tịch Cao Xuân Thạo phát biểu tại Hội nghị.

Từ ý kiến góp ý của các chuyên gia, nhà khoa học tại Hội nghị, Phó Chủ tịch Cao Xuân Thạo đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp thu nghiêm túc, trách nhiệm, để các ý kiến phản biện từ Hội nghị đến với các cơ quan có thẩm quyền, góp phần hoàn thiện dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi).