Nền kinh tế 'hai tốc độ' của Trung Quốc: Xuất khẩu bùng nổ, tiêu dùng ảm đạm

Nền kinh tế của Trung Quốc đang mất cân đối khi xuất khẩu, sản xuất tiên tiến và công nghệ cao phát triển mạnh mẽ. Trong khi đó, thị trường việc làm ảm đạm, tiêu dùng yếu và khủng hoảng bất động sản mãi chưa có hồi kết…

Ảnh minh họa - Ảnh: Xinhua.

Tại một nhà máy lớn đến mức có thể chứa hàng chục sân bóng đá, nhà sản xuất nội thất Trung Quốc DeRucci đang sản xuất tới 5.000 chiếc nệm mỗi ngày.

Những cánh tay robot và máy móc hiện đại đảm nhiệm phần lớn công việc trong nhà máy này, giúp giảm nhu cầu nhân công gần một nửa - theo ông Arthur Chen, Giám đốc chuỗi cung ứng của DeRucci.

Công ty này đang chạy đua để xuất khẩu nệm ra nước ngoài, với doanh thu xuất khẩu đã tăng 67% trong năm 2025 so với năm trước đó. DeRucci hy vọng các sản phẩm nệm công nghệ cao mới của công ty - được miêu tả là sử dụng trí tuệ nhân tạo để thích ứng với người dùng và có giá hơn 9.000 USD - sẽ thu hút khách hàng mới ở các quốc gia khác.

Tuy nhiên, doanh thu bán hàng trong nước - bộ phận chiếm phần lớn trong hoạt động kinh doanh của DeRucci đang giảm sút trong bối cảnh suy thoái bất động sản kéo dài ở Trung Quốc. Người dân không mua nhà nhiều như trước, dẫn đến nhu cầu về nội thất giảm. Doanh thu của DeRucci từ thị trường nội địa đã giảm 8,8% trong năm ngoái và công ty dự kiến lợi nhuận tổng thể sẽ giảm khoảng 40% trong nửa đầu năm 2026 so với cùng kỳ năm trước.

MẤT CÂN ĐỐI LỚN TRONG NỀN KINH TẾ

Theo tờ Wall Street Journal, câu chuyện của DeRucci phản ánh hai tốc độ của nền kinh tế Trung Quốc. Một mặt, xuất khẩu, sản xuất tiên tiến và công nghệ cao đều đang phát triển mạnh mẽ. Mặt khác, thị trường việc làm ảm đạm, tiêu dùng yếu và khủng hoảng bất động sản mãi chưa có hồi kết.

"Nền kinh tế Trung Quốc vẫn còn rất mất cân đối. Trong những tháng gần đây, sự phân hóa này càng trở nên rõ rệt hơn”, ông Frederic Neumann, nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á của ngân hàng HSBC, nhận định.

Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Trung Quốc đã tăng 4,3% trong quý 2 vừa qua so với cùng kỳ năm ngoái - theo dữ liệu chính thức công bố hôm 15/7. Đây là mức tăng trưởng chậm nhất kể từ cuối năm 2022, khi Trung Quốc còn đang đối mặt với hậu quả kinh tế của đại dịch Covid-19.

Sự giảm tốc này phản ánh tình trạng mong manh của mô hình kinh tế hai tốc độ của Trung Quốc, mà trong đó, nước này ngày càng phụ thuộc vào xuất khẩu để thúc đẩy tăng trưởng. Mặc dù xuất khẩu tăng 27% trong tháng 6, nhưng không thể bù đắp cho sự sụt giảm 5,7% trong đầu tư tài sản cố định trong nửa đầu năm và tăng trưởng doanh thu bán lẻ trì trệ.

Tốc độ tăng trưởng GDP thực hàng quý so với cùng kỳ năm trước của Trung Quốc - Nguồn: CEIC/WSJ.

Một trong những yếu tố lớn nhất đe dọa nền kinh tế Trung Quốc hiện nay là khủng hoảng bất động sản kéo dài. Cuộc khủng hoảng này gây suy giảm nghiêm trọng tài sản hộ gia đình và ảnh hưởng đến tâm lý người tiêu dùng và doanh nghiệp. Đầu tư vào bất động sản ở Trung Quốc đã giảm 18% trong nửa đầu năm so với cùng kỳ năm 2025.

Nhu cầu nội địa yếu đồng nghĩa với việc nhiều nhà sản xuất Trung Quốc phải tìm kiếm tăng trưởng bên ngoài đất nước. Ví dụ, trong tháng 6 vừa qua, xuất khẩu ô tô hàng tháng của Trung Quốc đã lần đầu tiên vượt qua ngưỡng 1 triệu xe, trong khi doanh số bán ô tô trong nước giảm 23% - đánh dấu tháng giảm thứ 9 liên tiếp.

Kim ngạch xuất khẩu hàng tháng của Trung Quốc từ tháng 2-6/2026. Đơn vị: tỷ USD - Nguồn: Tổng cục Hải quan Trung Quốc/WSJ.

Tại Thâm Quyến, một trung tâm công nghệ giáp ranh với Hồng Kông, công ty robot Elephant Robotics đang bận rộn thực hiện các đơn hàng quốc tế. Khoảng 70% doanh số bán hàng của công ty hiện đến từ nước ngoài.

Công ty này bán cánh tay robot công nghiệp, chủ yếu được sử dụng để hỗ trợ giảng dạy các lớp học như tự động hóa tại các trường đại học như Harvard và Stanford - theo công ty. "Ngành công nghiệp cánh tay robot thực sự rất cạnh tranh, vì vậy ban đầu chúng tôi gặp khó khăn. Nhưng sau đó chúng tôi đã tìm thấy khoảng trống trong lĩnh vực giáo dục và chúng tôi đã làm rất tốt”, ông Sue Peng, một quản lý tại Elephant Robotics, chia sẻ.

Xuất khẩu tăng mạnh của Trung Quốc đã làm gia tăng căng thẳng giữa nước này với các đối tác thương mại, bao gồm Liên minh châu Âu (EU).

THẤT NGHIỆP CAO, TIÊU DÙNG YẾU

Các nhà kinh tế từ lâu đã kêu gọi Bắc Kinh thực hiện các cải cách sâu rộng để cân bằng lại nền kinh tế, giảm sự phụ thuộc vào sản xuất và xuất khẩu. Gần đây, Bắc Kinh đã công bố kế hoạch 5 năm lần đầu tiên đặt mục tiêu thúc đẩy tiêu dùng, nhưng một số nhà kinh tế cho rằng các chính sách chưa đủ mạnh.

Theo bà Alicia Garcia-Herrero, nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á Thái Bình Dương tại Natixis, Trung Quốc không thực hiện các bước để thúc đẩy tiêu dùng vì "đó không phải là mô hình họ muốn”. Bà cho rằng Bắc Kinh muốn "tiến lên nhanh chóng và thống trị về công nghệ. Đối với mục tiêu đó, việc người dân mua sắm và đi xem phim không thực sự giúp ích”.

Tiêu dùng yếu đồng nghĩa với việc nhiều công ty Trung Quốc phải giảm giá hàng hóa, làm giảm lợi nhuận và buộc họ phải cắt giảm chi phí. Một số công ty lớn nhất của Trung Quốc, bao gồm các công ty công nghệ như Alibaba và Baidu, đã sa thải bớt nhân viên trong năm qua.

Mặc dù tỷ lệ thất nghiệp chính thức ở đô thị của Trung Quốc vẫn ổn định ở mức khoảng 5%, một số nhà kinh tế tin rằng bức tranh thị trường lao động thực tế còn ảm đạm hơn. Ông Li Daokui, một nhà kinh tế Trung Quốc và giáo sư tại Đại học Thanh Hoa, gần đây ước tính rằng tỷ lệ thất nghiệp trên phạm rộng của Trung Quốc thực tế có thể là 10,2%, nếu tính đến những người không thể tìm được việc làm trong ít nhất 2 năm mà thống kê chính thức không bao gồm.

Số người thất nghiệp dài hạn lên tới 24 triệu, bao gồm 13 triệu người trong độ tuổi từ 16 đến 24 - ông Li cho biết trong một hội thảo trực tuyến gần đây.

Nhiều người trong số đó đã chuyển sang các công việc tự do, chẳng hạn như giao đồ ăn và gọi xe, để kiếm sống. Số người ở Trung Quốc làm linh hoạt - tức là những công việc không có hợp đồng dài hạn - được dự báo sẽ tăng lên con số 320 triệu người vào năm 2026, chiếm hơn 40% việc làm đô thị, theo Trung tâm Nghiên cứu hình thức việc làm mới của Trung Quốc.

Tốc độ tăng trưởng doanh thu bán lẻ hàng tháng của Trung Quốc so với cùng kỳ năm trước từ tháng 6/2026 đến tháng 6/2026 (không bao gồm số liệu của tháng 1-2/2026) - Nguồn: CEIC/WSJ.

Xu Xiaoxue, 33 tuổi, đã thất nghiệp trong 4 năm. Cô đã từ bỏ công việc phân tích dữ liệu ở Thâm Quyến để thử sức với khởi nghiệp, nhưng sau khi không thể huy động vốn, cô đã nộp đơn xin việc mà không thành công.

Xu nhớ lại thời trước đại dịch, mỗi mùa xuân và mùa thu, cô nhận được vô số lời mời làm việc từ các nhóm tuyển dụng. "Các công ty đã mở rộng rất nhiều vào thời điểm đó. Nhưng bây giờ, về cơ bản mọi doanh nghiệp đều đang thu hẹp quy mô”, Xu nói.

Xu đã dành phần lớn thời gian 4 năm qua ở quê nhà tại tỉnh An Huy nhưng đang có kế hoạch quay trở lại Thâm Quyến sớm để tiếp tục tìm việc. Bây giờ, cô sẵn sàng chấp nhận các công việc với mức lương thấp hơn. "Bất cứ công việc gì họ đề nghị, tôi sẽ chấp nhận. Có việc gì đó để làm còn hơn không có gì”, cô nói.