Nền tảng cho một hệ thống an sinh chủ động

An sinh là một trong những vấn đề được Đảng, Nhà nước đặc biệt quan tâm. Chính sách an sinh xã hội có vai trò quan trọng trong việc bảo đảm đời sống của người dân, hỗ trợ các nhóm yếu thế và góp phần duy trì ổn định xã hội. Với quyết tâm “không để ai bị bỏ lại phía sau”, thời gian qua nhiều chính sách an sinh đã được ban hành kịp thời và đã đạt được nhiều kết quả rất đáng ghi nhận. Mặc dù vậy, quá trình thực thi chính sách an sinh vẫn còn không ít bất cập. Một số chính sách chưa bao phủ đầy đủ các nhóm đối tượng cần hỗ trợ, mức hỗ trợ ở một số lĩnh vực còn thấp so với nhu cầu thực tế…

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tặng quà Tết cho công nhân, người lao động có hoàn cảnh khó khăn. Ảnh: Lâm Hiển

Thực tế cũng cho thấy, trước sự biến động khó lường của xã hội, thiên tai, con người có thể đối diện với nhiều rủi ro. Đó là, tình trạng mất việc làm, giảm thu nhập, bệnh tật, tai nạn, khuyết tật, tuổi già, biến động thị trường lao động hay những thay đổi do quá trình tự động hóa, chuyển đổi số. Thậm chí, có những gia đình bị “trắng tay”, mất đi người thân chỉ sau một thảm họa thiên tai… Phía sau những rủi ro đó, rất cần có chính sách hỗ trợ kịp thời. Một đứa trẻ có nguy cơ bỏ học vì biến cố gia đình cần được phát hiện sớm. Một người lao động mất việc cần có cơ hội tiếp cận bảo hiểm, việc làm và đào tạo lại. Một gia đình vừa chịu thiệt hại bởi thiên tai cần được hỗ trợ kịp thời thay vì phải mất nhiều thời gian đi chứng minh từng thông tin mới được hưởng chế độ hỗ trợ.

Dù không nhiều, nhưng việc quản lý, rà soát và chi hỗ trợ còn mang tính thủ công trong một số trường hợp thiên tai, dịch bệnh đã phát sinh những bất cập, thậm chí tiêu cực không đáng có. Có trường hợp chính sách hỗ trợ đến “nhầm” đối tượng thụ hưởng do dữ liệu chưa được kết nối, chia sẻ đầy đủ và minh bạch giữa các cơ quan. Những hạn chế này không chỉ làm giảm hiệu quả của chính sách mà còn ảnh hưởng đến niềm tin của người dân đối với công tác an sinh xã hội.

Một gia đình có thể cùng lúc đối mặt với mất việc, giảm thu nhập, bệnh tật hay thiên tai. Nhưng khi dữ liệu về việc làm, bảo hiểm, y tế, giáo dục, nhà ở còn phân tán, thiếu kết nối, cơ quan quản lý sẽ rất khó có được bức tranh đầy đủ về hoàn cảnh của gia đình để kịp thời hỗ trợ. Việc xây dựng Cơ sở dữ liệu an sinh xã hội quốc gia có thể khắc phục được khoảng trống này.

Việt Nam đã có quá trình xây dựng và phát triển nhiều cơ sở dữ liệu chuyên ngành phục vụ quản lý lao động, bảo hiểm, y tế, giáo dục và các lĩnh vực liên quan đến an sinh. Do đó, những trường hợp rủi ro phát sinh chỉ có thể giải quyết nhanh, chính xác và kịp thời khi chúng ta có được một hệ thống kết nối dữ liệu: đúng - đủ - sạch và liên thông. Một cơ sở dữ liệu tốt sẽ giúp cơ quan quản lý nắm được khu vực nào, đối tượng nào có nguy cơ mất việc cao? Nhóm lao động nào dễ bị tổn thương trước tự động hóa? Địa phương nào thường xuyên chịu thiên tai? Nhóm trẻ em nào có nguy cơ bỏ học? Nhóm đối tượng khuyết tật nào cần đặc biệt quan tâm hỗ trợ?… Từ việc dự báo rủi ro xã hội sẽ giúp Nhà nước có được chính sách hỗ trợ phù hợp, phân bổ nguồn lực hỗ trợ chính xác hơn, nhanh hơn.

Cơ sở dữ liệu an sinh xã hội quốc gia, xét cho cùng không phải là một dự án công nghệ đơn thuần mà là nền tảng cho một hệ thống an sinh chủ động. Đằng sau những hệ thống kết nối, những trường dữ liệu và nền tảng số là mục tiêu để người dân được tiếp cận chính sách công bằng hơn. Đây chính là giải pháp hữu hiệu để "không ai bị bỏ lại phía sau" chỉ vì khoảng trống thông tin; không có gia đình nào phải đi qua quá nhiều “cánh cửa” để tìm kiếm sự hỗ trợ chính đáng. Và khi rủi ro xảy ra, chính sách có thể đến với người dân nhanh hơn, đúng hơn và nhân văn hơn.