Nền tảng kiến tạo tương lai

Dự án không chỉ hướng tới phục hồi một công trình đã mất, mà còn mở đầu cho quá trình khôi phục trục trung tâm của Hoàng thành Thăng Long - một không gian đặc biệt, kết tinh chiều sâu lịch sử, văn hóa và quyền lực quốc gia qua nhiều thế kỷ.

Điều đáng nói là Điện Kính Thiên không phải một công trình được phục hồi chỉ bằng những hình dung về quá khứ. Những gì còn lại dưới lòng đất, trên mặt đất và trong các tư liệu lịch sử đã được đọc, đối chiếu và giải mã một cách thận trọng. Vì thế, ý nghĩa đầu tiên của việc phục dựng Điện Kính Thiên chính là khôi phục ký ức.

Một đô thị không chỉ được tạo nên bởi những công trình đang hiện hữu, mà còn được cấu thành bởi những lớp ký ức được lưu giữ trong lòng đất, trong kiến trúc, trong tên đất, tên làng, tên phố, trong những câu chuyện được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Với Thăng Long - Hà Nội, ký ức ấy đặc biệt sâu dày. Điện Kính Thiên từng là chính điện của Cấm thành, nơi diễn ra những nghi lễ quan trọng của quốc gia và là điểm hội tụ của trục trung tâm Hoàng thành. Dấu tích còn lại của công trình, đặc biệt là thềm bậc đá chạm rồng, vì thế không chỉ là những vật thể kiến trúc quý giá, mà là những chứng nhân của lịch sử.

Phục hồi Điện Kính Thiên chính là đưa thêm một mảnh ghép quan trọng trở lại bức tranh ấy. Để người dân hôm nay không chỉ biết rằng Thăng Long từng là kinh đô, mà có thể hình dung rõ hơn không gian của kinh đô; không chỉ đọc về lịch sử, mà có cơ hội chạm vào lịch sử trong chính không gian nơi lịch sử từng diễn ra.

Nhưng điều làm nên giá trị của dự án không chỉ là việc “dựng lại” một công trình. Quan trọng hơn là cách Hà Nội dựng lại. Trong phát biểu tại lễ khởi công, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND Thành phố Vũ Đại Thắng đã xác định rõ rằng “Tiến độ phải được bảo đảm nhưng không được đánh đổi tính xác thực và giá trị của di sản”.

Đó không chỉ là yêu cầu kỹ thuật của một dự án bảo tồn. Đó còn là một quan niệm về phát triển. Trong phát triển đô thị, đôi khi người ta dễ nghĩ rằng hiện đại đồng nghĩa với xây mới, thay cũ, tạo ra những không gian ngày càng lớn hơn, cao hơn, nhanh hơn. Nhưng với một đô thị có lịch sử hơn một nghìn năm như Hà Nội, hiện đại phải là biết gìn giữ những gì không thể tạo ra lần thứ hai; biết phát triển mà không làm đứt gãy những mạch nguồn đã tạo nên bản sắc của mình. Bởi vậy, phục dựng Điện Kính Thiên cần được nhìn xa hơn phạm vi một công trình. Phục dựng chỉ là điểm bắt đầu; phát huy giá trị mới là đích đến.

Điện Kính Thiên được phục hồi sẽ có ý nghĩa lớn hơn nhiều nếu cùng với nó, lịch sử và văn hóa cung đình được diễn giải sinh động hơn. Các giá trị khảo cổ được kết nối với giáo dục. Không gian di sản trở thành nơi nghiên cứu, trải nghiệm và giao lưu văn hóa. Hoàng thành Thăng Long trở thành một điểm đến có sức hấp dẫn đặc biệt đối với người dân Thủ đô, du khách trong nước và bạn bè quốc tế. Khi đó, di sản không còn chỉ là thứ cần “giữ gìn”, mà trở thành một nguồn lực văn hóa, một nguồn lực của du lịch, giáo dục, đối ngoại và sức mạnh mềm của Thủ đô.

Có một sự gặp gỡ đặc biệt giữa Điện Kính Thiên và tầm nhìn trăm năm của Hà Nội. Một bên là chiều sâu hơn 1.000 năm của Thăng Long, một bên là khát vọng kiến tạo diện mạo Thủ đô trong những thập niên phía trước. Giữa hai chiều thời gian ấy là trách nhiệm của thế hệ hôm nay: Tiếp nhận di sản từ cha ông, làm giàu đời sống hiện tại và trao lại cho tương lai những giá trị tốt đẹp nhất.

Bởi vậy, ý nghĩa sâu xa nhất của việc phục hồi Điện Kính Thiên có lẽ không nằm ở việc Hà Nội có thêm một công trình cổ được tái hiện. Điều quan trọng hơn là từ một di sản, chúng ta nhận thức rõ hơn về “căn cước” của Thành phố; từ một dấu tích lịch sử, chúng ta có thêm nền tảng để kiến tạo tương lai.