Nền tảng số trước áp lực khấu trừ thuế thay

Giám sát chặt hơn với kinh doanh trên sàn

Dẫn báo cáo tổng kết thực hiện Nghị định số 126/2020/NĐ-CP, Bộ Tài chính cho biết, hoạt động thương mại điện tử, livestream bán hàng, kinh doanh nền tảng xuyên biên giới và các mô hình kinh tế chia sẻ đã phát triển rất nhanh nhưng cơ chế quản lý hiện hành đã bộc lộ nhiều bất cập.

Tổng thu từ thương mại điện tử và kinh doanh trên nền tảng số năm 2025 ước đạt khoảng 208,8 nghìn tỷ đồng, tăng khoảng 66,5% so với năm trước. Đến nay, cơ quan thuế đã tiếp nhận dữ liệu từ 439 sàn giao dịch thương mại điện tử, rà soát gần 725.000 tổ chức, cá nhân kinh doanh. Tuy nhiên, theo Bộ Tài chính, nguồn thu từ khu vực này vẫn chưa tương xứng với thực tế phát triển của kinh tế số.

Quan điểm chung của Bộ Tài chính là chuyển từ mô hình quản lý thuế phụ thuộc nhiều vào cơ chế tự kê khai sang quản lý theo dữ liệu và dòng tiền giao dịch. Theo Dự thảo Nghị định mới, các sàn thương mại điện tử, nền tảng số có chức năng đặt hàng, thanh toán hoặc thu hộ sẽ phải thực hiện khấu trừ, kê khai và nộp thay thuế cho hộ, cá nhân kinh doanh trên nền tảng. Đồng thời, doanh nghiệp nền tảng phải lưu trữ dữ liệu giao dịch, cung cấp thông tin cho cơ quan thuế và chịu trách nhiệm về tính đầy đủ, chính xác của hồ sơ kê khai.

Ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng Cục Thuế cho rằng, việc yêu cầu sàn thương mại điện tử kê khai và nộp thay thuế sẽ giúp giảm đầu mối quản lý, bởi thay vì xử lý hàng trăm nghìn cá nhân nhỏ lẻ, cơ quan thuế có thể quản lý thông qua các nền tảng là nơi phát sinh giao dịch và dòng tiền. Theo ông Sơn, đây cũng là hướng đi phù hợp trong bối cảnh kinh tế số phát triển nhanh, giúp giảm thất thu và giảm áp lực thủ tục đối với các cá nhân kinh doanh nhỏ lẻ.

Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp và hiệp hội ngành nghề cho rằng trách nhiệm quản lý thuế đang được đẩy mạnh sang phía nền tảng số. Chẳng hạn, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, Dự thảo Nghị định hiện vẫn còn khoảng trống pháp lý liên quan đến cơ chế khấu trừ tại nguồn. Trong đó, đáng chú ý là Bộ Tài chính đề xuất bãi bỏ Nghị định 117/2025/NĐ-CP (quy định về quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh thương mại điện tử) nhưng chưa có hướng dẫn thay thế cụ thể về tỷ lệ khấu trừ, phương pháp tính thuế và trách nhiệm của từng bên tham gia giao dịch. Điều này có thể khiến các nền tảng gặp nhiều khó khăn khi triển khai thực tế, nhất là hiện nay hàng hóa, dịch vụ trên các sàn rất đa dạng, số lượng giao dịch phát sinh lớn và liên tục thay đổi trạng thái theo thời gian thực.

Nhiều doanh nghiệp và hiệp hội ngành nghề cho rằng trách nhiệm quản lý thuế đang được Bộ Tài chính đẩy sang phía nền tảng số dẫn tới phát sinh chi phí tuân thủ và rủi ro pháp lý

Cần khấu trừ đúng bản chất kinh tế số

Trong góp ý gửi Bộ Tài chính, VCCI dẫn trường hợp mô hình gọi xe công nghệ, trong đó nền tảng và tài xế hợp tác theo cơ chế chia sẻ doanh thu. Chẳng hạn, một cuốc xe trị giá 100.000 đồng, nền tảng hưởng khoảng 20% phí dịch vụ, còn tài xế nhận 80%. Tuy nhiên, nếu cơ chế kê khai và khấu trừ không rõ ràng, doanh nghiệp nền tảng có thể bị xem như phải chịu nghĩa vụ thuế trên toàn bộ doanh thu giao dịch thay vì chỉ trên phần doanh thu thực hưởng.

Theo VCCI, phần thuế mà nền tảng khấu trừ đối với cá nhân kinh doanh chỉ nên được xem là khoản thu hộ hoặc khấu trừ tại nguồn, thay vì biến doanh nghiệp nền tảng thành chủ thể chịu trách nhiệm thuế cho toàn bộ dòng tiền giao dịch.

Không chỉ lĩnh vực gọi xe công nghệ, tranh luận tương tự cũng xuất hiện trong hoạt động thu mua phế liệu. Ông Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn thuế Trọng Tín cho rằng, việc yêu cầu doanh nghiệp nộp thuế thay cho các cá nhân thu gom phế liệu nhỏ lẻ là “khó thực hiện và không công bằng”, bởi doanh nghiệp rất khó xác định chính xác trường hợp nào thuộc diện chịu thuế.

Theo các chuyên gia thuế, áp lực lớn nhất hiện nay đối với nền tảng số không chỉ là nghĩa vụ nộp thay thuế mà còn là toàn bộ chuỗi trách nhiệm đi kèm, từ xác định người bán, phân loại giao dịch, tính toán tỷ lệ khấu trừ, lưu trữ dữ liệu, kê khai, nộp thay cho tới xử lý hoàn, hủy và chịu trách nhiệm khi dữ liệu sai lệch.

Với thực tiễn hiện nay, các chuyên gia tư vấn thuế cho rằng việc áp dụng hoàn toàn mô hình tự kê khai thuế tại Việt Nam tương tự như Hoa Kỳ hoặc châu Âu là rất khó khăn do số lượng hộ, cá nhân kinh doanh trên nền tảng quá lớn và phần lớn chưa quen với việc tự quyết toán thuế. Vì vậy, cơ chế khấu trừ tại nguồn thông qua nền tảng số vẫn được xem là giải pháp phù hợp hơn.

Tuy nhiên, để cơ chế này vận hành hiệu quả, Dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Quản lý thuế cần bổ sung rõ hơn về tỷ lệ khấu trừ theo từng nhóm ngành nghề, nguyên tắc phân định doanh thu giữa nền tảng và cá nhân kinh doanh, cơ chế xử lý giao dịch hoàn, hủy cũng như quy trình quyết toán và hoàn thuế đối với các trường hợp khấu trừ vượt nghĩa vụ thực tế. Nếu không được thiết kế đủ rõ ràng, cơ chế mới có thể khiến doanh nghiệp nền tảng phải gánh thêm đáng kể chi phí tuân thủ và rủi ro pháp lý trong khi vai trò của họ chủ yếu là trung gian kết nối giao dịch trong nền kinh tế số.