Nếp nhà xanh giữa lòng phố Hội

Bằng những thói quen giản dị như mang theo chai lọ, tái sử dụng vật chứa, hạn chế bao bì nhựa trong sinh hoạt hằng ngày, nhiều gia đình đã góp phần giảm áp lực rác thải, đồng thời khơi dậy ký ức nếp nhà xưa, nuôi dưỡng ý thức cộng đồng và lối sống hài hòa với thiên nhiên - những giá trị bền bỉ làm nên hồn cốt phố Hội.

“Trạm đong đầy” ở xã đảo Tân Hiệp

“Đong đầy” thói quen xanh

Mô hình “Trạm đong đầy” do UBND TP Hội An (cũ) phối hợp với Công ty TNHH Refillables Hoi An - một doanh nghiệp xã hội hoạt động trên địa bàn - triển khai tại chợ Hội An từ năm 2022, đã mở ra một cách tiêu dùng mới gắn với nếp sinh hoạt cộng đồng của đô thị di sản.

Tại đây, người dân mang theo chai nhựa sạch để đong đầy các sản phẩm như nước rửa chén, nước lau sàn, nước giặt do các cơ sở sản xuất hữu cơ cung ứng; tham gia hoạt động đổi rác lấy quà là những vật dụng tái chế, góp phần hình thành chuỗi cung - cầu sản phẩm chất lượng, giảm thiểu tác động đến môi trường sống. Tất cả sản phẩm đều có nguồn gốc rõ ràng, được chứng nhận an toàn cho sức khỏe.

Chia sẻ từ trải nghiệm thực tế, chị Phạm Thị Hiền, một tiểu thương tại chợ Hội An cho biết: Ban đầu nhiều người còn bỡ ngỡ, thế nhưng, khi đã quen, ai cũng thấy vui và thấy hữu ích, gợi nhớ hình ảnh thân quen của những ngày xưa mang chén, cầm chai mua dầu phụng, nước mắm ở cửa hàng tạp hóa đầu làng.

Đến tháng 8.2024, “Trạm đong đầy” tiếp tục được khai trương tại xã đảo Tân Hiệp với mục tiêu hỗ trợ mô hình khởi nghiệp cho phụ nữ Cù Lao Chàm, hướng đến giảm thiểu rác thải nhựa tại Khu dự trữ sinh quyển thế giới thông qua tiêu dùng xanh.

Tại đây, người dân được làm quen, tìm hiểu và học cách ủ rác hữu cơ thành phân bón trồng rau sạch, tự làm các sản phẩm tẩy rửa từ rác thải sinh hoạt hằng ngày. Trạm cũng giới thiệu nhiều sản phẩm thân thiện với môi trường như hộp giấy, ống hút, ly, tô giấy, cà mèn, bình giữ nhiệt, túi xách, bao lát và các sản phẩm truyền thống của địa phương...

“Trạm đong đầy” của Refillables Hoi An được khởi phát từ chị Alison - một người nước ngoài đang sinh sống và làm việc tại Hội An - với mong muốn góp thêm một giải pháp mua sắm không phát sinh bao bì, giảm lạm dụng nhựa dùng một lần, đồng thời đưa các sản phẩm thân thiện với môi trường có giá cả phải chăng đến gần hơn với cộng đồng.

Việc “đong đầy” các sản phẩm thân thiện với môi trường và tái sử dụng vật chứa không chỉ giúp giảm áp lực cho những bãi rác đang quá tải, mà còn tiết kiệm chi phí cho chính người tiêu dùng. Từ năm 2018 đến nay, doanh nghiệp và cộng đồng tại Hội An đã cùng nhau đong đầy và tái sử dụng gần 30.000 lượt bao bì.

Dẫu vậy, việc thay đổi thói quen sử dụng túi nilon hay tái sử dụng chai nhựa trong mua bán vẫn là một quá trình cần thời gian, đòi hỏi sự kiên trì và nỗ lực đồng hành của doanh nghiệp, cộng đồng và chính quyền địa phương để mô hình thực sự lan tỏa bền lâu, trở thành nét văn hóa tiêu dùng mới của vùng đất di sản.

Từ nếp nhà xanh đến cộng đồng du lịch không rác

Nhiều năm qua, chính quyền địa phương cùng cộng đồng doanh nghiệp tại Hội An đã tiên phong thực hiện những bước đi đầu tiên trên hành trình xây dựng mô hình du lịch không rác thải.

Trong bức tranh chung ấy, “Trạm đong đầy” là một trong những mô hình tiêu biểu, góp phần triển khai chương trình cộng đồng giảm thiểu sản phẩm nhựa dùng một lần, hướng tới mục tiêu xây dựng Hội An trở thành thành phố sinh thái - văn hóa - du lịch.

Cùng với đó, cộng đồng dân cư, doanh nghiệp xã hội và chính quyền Hội An đã kiên trì, đồng lòng lan tỏa xu thế du lịch không rác thải thông qua nhiều mô hình và chương trình cụ thể như: Chương trình doanh nghiệp Hội An cam kết giảm thiểu rác thải và nhựa dùng một lần; chương trình tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp trong công tác giảm thiểu rác thải trên địa bàn…

Những sáng kiến này đã góp phần thay đổi phương thức vận hành của doanh nghiệp, từng bước hình thành nếp nghĩ, nếp làm bền vững trong đời sống cộng đồng địa phương.

Một số mô hình điển hình trong quản lý rác hữu cơ và tái sử dụng đã được triển khai hiệu quả bởi các doanh nghiệp xã hội gồm Refillables Hoi An, Green Youth Collective...

Trong lĩnh vực du lịch, từ những cơ sở tiên phong, kiên trì theo đuổi con đường phát triển xanh và kinh tế tuần hoàn như The Field, ngày càng có nhiều doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực lưu trú, nhà hàng, lữ hành, điểm đến… nhận thấy lợi ích lâu dài và chủ động tham gia các hoạt động du lịch xanh, du lịch bền vững, thân thiện với môi trường, hướng tới giảm phát thải carbon.

Không dừng lại ở đó, một số doanh nghiệp còn triển khai các tour du lịch gắn với môi trường và trách nhiệm cộng đồng, trong đó có tour “Phục hồi tài nguyên”, tạo điều kiện để du khách trải nghiệm thực tế về quản lý và giảm thiểu rác thải nhựa tại Hội An.

Hành trình xây dựng mô hình tái sử dụng và mua sắm không bao bì nhựa của Refillables Hoi An cũng trở thành một phần sinh động trong câu chuyện chung về nỗ lực giảm thiểu rác thải nhựa của địa phương. Các tour du lịch cộng đồng thường lồng ghép nội dung giới thiệu những mô hình tái chế, bảo vệ môi trường, du lịch xanh, qua đó khơi gợi tinh thần chia sẻ và trách nhiệm của mỗi cá nhân trong việc chung tay bảo vệ môi trường.

Mới đây, tại Hội An, Hiệp hội Du lịch Đà Nẵng phối hợp với Tổ chức Môi trường Thái Bình Dương Việt Nam (PE-VN) đã ra mắt Mạng lưới Du lịch Việt Nam không rác (Vietnam Zero Waste Tourism Network). Với nòng cốt là các chủ thể làm du lịch tại địa phương, mạng lưới này mở ra chặng đường tiếp theo trong nỗ lực thúc đẩy quản lý rác hiệu quả ở cấp độ doanh nghiệp và điểm đến, hướng tới mục tiêu phát triển du lịch bền vững.

Tại sự kiện ra mắt, mô hình “Trạm đong đầy” của Refillables Hoi An cũng tham gia trưng bày, giới thiệu hành trình mua sắm không bao bì nhựa. Gian hàng của trạm thu hút sự quan tâm của đông đảo đại biểu và cộng đồng doanh nghiệp có chung mối quan tâm về môi trường, cùng chia sẻ những khó khăn, kinh nghiệm trong quản lý và giảm thiểu rác thải tại cơ sở; đồng thời trao đổi các giải pháp kỹ thuật về xử lý rác hữu cơ, rác thải nhựa giá trị thấp, sản phẩm thay thế thân thiện với môi trường và mô hình tái sử dụng.

Từ những mô hình tiên phong tại Hội An, sức lan tỏa bền bỉ đang dần hình thành trong cộng đồng doanh nghiệp du lịch và lan sâu vào từng gia đình - nơi khởi nguồn của mọi nếp sống. Khi thói quen mang theo chai, tái sử dụng vật chứa... trở thành sinh hoạt thường ngày, du lịch không rác thải không còn là khái niệm xa vời mà là kết quả hết sức tự nhiên.

Chính từ những thay đổi nhỏ trong đời sống gia đình hôm nay, một tương lai xanh, hài hòa giữa bảo tồn di sản, môi trường và phát triển kinh tế - xã hội đang được vun đắp cho phố Hội và các thế hệ mai sau.

KHÁNH CHI