Nét đẹp trong mùa Lễ hội Katê

Những ngày qua, không khí Lễ hội Katê lan tỏa khắp các đền, tháp và làng Chăm ở khu vực phía nam tỉnh. Từ các nghi lễ linh thiêng được trao truyền, thực hành qua bao thế hệ đến những màn biểu diễn nhạc cụ, múa hát truyền thống, những bữa cơm họp mặt của các thành viên trong gia đình, dòng họ... Tất cả làm nên một mùa Lễ hội Katê rực rỡ sắc màu văn hóa.

Linh thiêng nơi tháp cổ

Sáng 10-10, khi trời còn hơi sương, đường lên Di tích quốc gia đặc biệt Tháp Pô Klong Garai (phường Đô Vinh) đã nhộn nhịp bước chân, rực rỡ sắc màu trang phục truyền thống của đồng bào Chăm. Người già, người trẻ, nam thanh, nữ tú nối thành hàng dài đi lên tháp cổ. Trong tiếng trống ghinăng, paranưng rộn ràng, tiếng kèn saranai réo rắt, đoàn rước y trang tiến lên khu vực hành lễ ở Tháp Pô Klong Garai. Khi y trang về đến nơi, cũng là lúc các nghi thức lần lượt diễn ra. Lễ mở cửa tháp; tắm tượng; mặc y trang; dâng lễ... được các vị chức sắc thành kính thực hiện. Bên ngoài, đông đảo đồng bào Chăm cũng bày biện lễ vật quanh chân tháp để chuẩn bị hành lễ. Cùng thời điểm, tại Di tích quốc gia Tháp Pô Rômê, đền Pô Inư Nưgar (xã Phước Hữu), những nghi lễ tương tự cũng được cử hành một cách trang nghiêm, đúng phong tục truyền thống.

Đoàn rước y trang lên Tháp Pô Klong Garai.

Phó Cả sư Lưu Sanh Thanh - Ủy viên Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Khánh Hòa, Thư ký Hội đồng Chức sắc Chăm Bàlamôn cho biết, Katê là lễ hội lớn nhất trong năm của đồng bào Chăm theo đạo Bàlamôn. Đây là dịp để người dân tỏ lòng biết ơn thần linh, tổ tiên, nhớ ơn Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh. Lễ hội Katê năm 2026 thêm một lần tình đoàn kết giữa các dân tộc anh em trên địa bàn được bồi đắp để cùng chung sức xây dựng tỉnh Khánh Hòa ngày càng phát triển.

Điều dễ thấy nhất ở Lễ hội Katê là sự có mặt của nhiều thế hệ trong gia đình, cộng đồng. Người cao tuổi chỉ cho con cháu cách chuẩn bị lễ vật, cách thực hành nghi lễ. Thanh niên, thiếu nữ có mặt trong đoàn rước y trang, trong đội múa, bên những chiếc trống. Không khí vui tươi, đoàn kết của Lễ hội Katê năm 2026 và sự hiện diện của nhiều thế hệ trong cùng một không gian văn hóa thể hiện tính bền vững của di sản văn hóa đặc sắc này. “Được nghe các chức sắc, người lớn tuổi giải thích ý nghĩa từng nghi lễ giúp người trẻ hiểu rằng, gìn giữ văn hóa bắt đầu từ những điều rất gần gũi như sử dụng tiếng nói dân tộc, trân trọng trang phục, âm nhạc, các điệu múa, chủ động tham gia hoạt động cộng đồng”, chị Lưu Trường Ái (thôn Hữu Đức, xã Phước Hữu) chia sẻ. 

Các thiếu nữ Chăm duyên dáng trong điệu múa truyền thống.

Lễ hội Katê còn có sự hiện diện của đồng bào Raglai từ các xã Ninh Sơn, Phước Hà... Hình ảnh những người anh em Raglai tham gia các nghi lễ, vui vẻ chuyện trò cùng đồng bào Chăm càng tô đậm tinh thần đoàn kết dân tộc trong Lễ hội Katê. Nét đẹp Lễ hội Katê còn thu hút nhiều du khách trong, ngoài tỉnh cũng về tham gia, tìm hiểu sự độc đáo của lễ hội truyền thống trên miền tháp cổ. Nhiều du khách đã khoác lên mình bộ trang phục truyền thống của đồng bào Chăm để hòa vào không khí lễ hội. "Đây là lần đầu tiên tôi đến dự Lễ hội Katê. Tôi cảm nhận được sự thành kính và niềm tự hào của đồng bào Chăm khi được biểu diễn múa hát dâng lên thần linh và tổ tiên. Tôi thấy mình thật may mắn khi được hòa mình vào sinh hoạt văn hóa độc đáo này", chị Nguyễn Bích Vân (du khách đến từ TP. Hồ Chí Minh) bày tỏ.

Rộn ràng ở các làng Chăm

Bao giờ cũng vậy, sau các nghi lễ tại đền, tháp, không khí Lễ hội Katê tiếp tục được nối dài tại các làng, tộc họ và từng gia đình. Từ tháp trở về, gia đình nghệ nhân Hán Văn Quân (xã Phước Hữu) cúng ông bà tổ tiên rồi bày cơm đón người thân từ TP. Hồ Chí Minh trở về. Mâm cơm có những món quen thuộc trong dịp Katê như: Nước xáo thịt dê đậm đà; gà nướng; cá nướng; canh bồi nấu từ các loại rau rừng. Theo ông Quân, nhà nào trong làng những ngày này cũng đi lễ trên các đền, tháp xong là về cúng tổ tiên, rồi mở cửa đón họ hàng, người thân đến vui chơi, chúc mừng Lễ hội Katê. Khắp các làng Chăm, mọi người thăm hỏi nhau, chúc nhau điều lành, cùng xem múa hát.

Đồng bào Chăm bày lễ vật bên chân tháp.

Trong thời gian diễn ra Lễ hội Katê, các địa phương tổ chức nhiều hoạt động văn hóa cộng đồng để người dân vui chơi, giải trí sau thời gian lao động, học tập. Các nghệ nhân cùng thanh niên nam nữ tham gia biểu diễn nhiều tiết mục hát múa, nhạc cụ truyền thống, thi đấu các trò chơi dân gian. Đây vừa là cách giữ gìn nét đẹp văn hóa truyền thống dân tộc trong chính không gian cư trú của cộng đồng, vừa là cách để giới thiệu văn hóa truyền thống dân tộc Chăm đến với bạn bè muôn phương.

Lễ hội Katê năm nay, niềm vui của người dân xã Ninh Phước như được nhân đôi khi lần đầu tiên xã tổ chức Lễ hội gốm Chăm Bàu Trúc. Người dân làng gốm vừa trình diễn kỹ thuật làm gốm, trưng bày sản phẩm, vừa tham gia biểu diễn văn nghệ. Nghệ nhân Châu Thị Nghiệp (thôn Bàu Trúc) cho biết: "Trong Lễ hội gốm Chăm Bàu Trúc, tôi tham gia trình diễn làm gốm, còn các cháu trong làng hỗ trợ nghệ sĩ biểu diễn những tiết mục văn nghệ. Tất cả chúng tôi đều mong muốn góp chút công sức, khả năng của mình để làm nên thành công cho ngày lễ hội của quê hương".

Đồng bào Chăm đi dự Lễ hội Katê tại Di tích quốc gia đặc biệt Tháp Pô Klong Garai.

Đêm khai mạc Lễ hội gốm Chăm Bàu Trúc lần thứ I năm 2026, người dân xã Ninh Phước và các địa phương khác đã được sống trong không gian nghệ thuật với những tiết mục hòa tấu nhạc cụ Chăm, hát dân ca “Ponai”; các ca khúc: “Giọt tháp”, “Tiếng gọi của đất”, “Đất nung”, “Tình gốm tình người”, “Tình làng gốm”, “Âm vang hồn gốm Bàu Trúc”, “Trống hội Katê”; các tiết mục múa “Hồn gốm Bàu Trúc”, “Sắc màu thổ cẩm Mỹ Nghiệp”... Tất cả đã góp phần để mùa Lễ hội Katê năm 2026 thêm rộn ràng và ý nghĩa.