Nét thư pháp nối mạch nguồn văn hóa

Gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống

Năm 2017, Câu lạc bộ Thư pháp Hán Nôm Phủ Lạng Thương được thành lập với khoảng 10 thành viên là cán bộ ngành văn hóa đã nghỉ hưu, nhà nghiên cứu và những người am hiểu chữ Hán Nôm. Đây cũng là Câu lạc bộ Hán Nôm duy nhất trong tỉnh duy trì hoạt động thường xuyên, có tổ chức và định hướng rõ ràng.

Anh Lê Thành Văn viết tặng chữ thư pháp cho du khách tham quan tại chùa Bổ Đà (phường Vân Hà).

Thư pháp Hán Nôm là nghệ thuật viết chữ Hán và chữ Nôm bằng bút lông, mực tàu trên các loại giấy truyền thống. Đây không chỉ là hoạt động tạo hình chữ viết mang tính thẩm mỹ mà còn phản ánh tri thức văn hóa, trình độ cảm thụ nghệ thuật và chiều sâu nội tâm của người viết. Theo các nhà nghiên cứu văn hóa, mặc dù chữ quốc ngữ đóng vai trò giao tiếp chính trong xã hội, chữ Hán Nôm và nghệ thuật thư pháp vẫn giữ vị trí quan trọng trong kho tàng di sản văn hóa dân tộc, nhất là nghiên cứu lịch sử, tư tưởng, tín ngưỡng và đời sống tinh thần của người Việt. Vì vậy, việc duy trì các hoạt động thư pháp có ý nghĩa thiết thực bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống.

Anh Lê Thành Văn (sinh năm 1981), thành viên trẻ nhất Câu lạc bộ, giữ vai trò duy trì và điều phối các hoạt động trong suốt nhiều năm qua. Khi còn là học sinh Trường Trung học phổ thông Chuyên Bắc Giang (lớp chuyên Văn), anh đã sớm tiếp cận thơ Đường, chép và học thuộc nhiều bài thơ bằng chữ Hán. Niềm yêu thích nghệ thuật thư pháp Hán Nôm của anh được bồi đắp qua quá trình tự học, sưu tầm tư liệu và nghiên cứu. Trong quá trình tìm hiểu, anh Văn được các nhà nghiên cứu văn hóa trao đổi, chia sẻ thêm về cấu trúc chữ, ý nghĩa văn tự và bối cảnh văn hóa liên quan. Việc đọc, chép lại thơ Đường và các văn bản chữ Hán giúp anh tích lũy tri thức phục vụ trực tiếp cho hoạt động viết thư pháp.

Theo anh Văn, để học và viết tốt thư pháp Hán Nôm, người học không chỉ cần kỹ năng luyện bút mà còn phải “năng văn” và “hiếu cổ”. Trong đó, “năng văn” là sự chăm chỉ đọc, hiểu văn tự, thấm nhuần tinh thần chữ nghĩa; còn “hiếu cổ” là nuôi dưỡng lòng trân trọng đối với di sản văn hóa truyền thống của cha ông. "Trong lịch sử khoa bảng, Bắc Giang (trước đây) là vùng đất có truyền thống hiếu học, nhiều di tích lịch sử và không gian văn hóa phong phú song hoạt động thư pháp Hán Nôm vẫn chưa thực sự phổ biến. Khi đời sống ngày càng phát triển, các giá trị văn hóa truyền thống càng cần được gìn giữ. Câu lạc bộ ra đời nhằm kết nối những người đam mê thư pháp, góp phần bảo tồn nét văn hóa xưa của cha ông, để mạch nguồn Hán Nôm được tiếp nối lâu dài”, anh Văn chia sẻ.

Rèn chữ, rèn tâm

Gắn hoạt động chuyên môn với sinh hoạt văn hóa truyền thống, nhiều năm qua, các thành viên Câu lạc bộ Thư pháp Hán Nôm Phủ Lạng Thương thường xuyên viết thư pháp phục vụ tục xin chữ đầu xuân. Từ mùng 1 đến mùng 5 Tết hằng năm, họ có mặt tại nhiều địa điểm văn hóa, tín ngưỡng trong tỉnh như: Bảo tàng tỉnh, chùa Vĩnh Nghiêm, Khu du lịch tâm linh - sinh thái Tây Yên Tử…

Theo những người gắn bó với thư pháp Hán Nôm, viết chữ là quá trình rèn luyện sự tĩnh tâm và kiên trì. Mỗi nét bút đòi hỏi người viết phải tập trung cao độ, điều hòa hơi thở, kiểm soát lực tay. Ở góc độ văn hóa, thư pháp Hán Nôm là mạch nối giữa con người hôm nay với tư tưởng, đạo lý của cha ông.

Để duy trì hoạt động, các thành viên tự đóng góp kinh phí mua bút, mực, giấy để viết chữ tặng miễn phí cho người dân và du khách. Riêng trong hai năm 2024 - 2025, Câu lạc bộ đã viết và trao tặng gần 2.000 bức thư pháp. Nhiều người xin chữ gửi tiền cảm ơn, Câu lạc bộ thống nhất đưa vào công đức tại các cơ sở tôn giáo nơi tổ chức hoạt động.

Theo những người gắn bó với thư pháp Hán Nôm, viết chữ là quá trình rèn luyện sự tĩnh tâm và kiên trì, mỗi nét bút đòi hỏi tập trung cao độ, điều hòa hơi thở, kiểm soát lực tay. Từ khởi bút, hành bút đến thu bút đều là những kỹ thuật cần luyện tập lâu dài. Bên cạnh giá trị thẩm mỹ và văn hóa, việc luyện thư pháp còn góp phần rèn luyện trí nhớ, sự khéo léo của đôi tay, đặc biệt phù hợp với người trung niên, cao tuổi.

Ở góc độ văn hóa, thư pháp Hán Nôm là mạch nối giữa con người hôm nay với tư tưởng, đạo lý của cha ông. Việc đọc, hiểu nội dung hoành phi, câu đối, văn bia tại các di tích giúp người viết và người thưởng thức tiếp cận sâu sắc những thông điệp lịch sử, văn hóa được gửi gắm qua từng con chữ.

Bên cạnh hoạt động viết chữ dịp lễ, Tết, Câu lạc bộ chú trọng công tác truyền dạy. Hiện nay, anh Lê Thành Văn đại diện Câu lạc bộ trực tiếp hướng dẫn thư pháp cho nhiều lớp, nhóm trên địa bàn tỉnh. Trong đó có lớp thư pháp của Câu lạc bộ Thư pháp Trường Nguyễn Bỉnh Khiêm (phường Nếnh) với gần 50 giáo viên và học sinh tham gia sinh hoạt định kỳ vào thứ Năm hằng tuần. Chị Nguyễn Thị Thu Trang, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Thư pháp trường Nguyễn Bỉnh Khiêm cho biết, hoạt động thư pháp giúp học sinh rèn luyện sự kiên nhẫn, ý chí và tinh thần tập trung, mở rộng hiểu biết về văn hóa truyền thống; từ đó có ý thức gìn giữ, phát huy các giá trị di sản văn hóa dân tộc.

Trong bối cảnh đời sống hiện đại biến đổi nhanh chóng, việc Câu lạc bộ Thư pháp Hán Nôm Phủ Lạng Thương duy trì hoạt động ổn định, nền nếp cho thấy, di sản chỉ có thể được bảo tồn bền vững khi có những con người âm thầm, bền bỉ gìn giữ. Nét thư pháp mỗi độ xuân về không chỉ gửi gắm ước vọng đầu năm, mà còn góp phần duy trì mạch nguồn văn hóa truyền thống của dân tộc trong đời sống đương đại.

Bài, ảnh: Công Doanh