New Orleans: Hướng ra dòng sông với tinh thần khám phá và gìn giữ lịch sử, văn hóa

Các nhà kho, tuyến đường dành cho xe tải, hàng rào an ninh và những cầu cảng vẫn đang hoạt động đã ngăn cách người dân và du khách với bờ sông, vốn chủ yếu phục vụ các hoạt động công nghiệp và thương mại.

Hạ tầng cầu cảng hiện hữu được tận dụng làm nền tảng xây dựng công viên, trong khi một phần nhà kho Governor Nicholls có giá trị lịch sử được đơn vị EskewDumezRipple cải tạo thành không gian đa năng, phục vụ hoạt động cộng đồng. Ảnh: Urbanland

Tầm nhìn dẫn dắt đầu tư

Việc khánh thành Công viên ven sông Goldring Woldenberg đánh dấu cột mốc mới nhất trong quá trình chuyển đổi đã được triển khai gần hai thập kỷ.

Được xây dựng trên một trong những đoạn bờ sông cuối cùng ở khu trung tâm vẫn dành cho công nghiệp, công viên kết nối các khu phố French Quarter, Marigny và Bywater với sông Mississippi.

Trong bối cảnh nhiều thành phố Bắc Mỹ đang xem xét lại cách sử dụng các khu bờ sông công nghiệp cũ, New Orleans là một trường hợp điển hình đáng chú ý về những điều kiện cần thiết để biến tầm nhìn dài hạn về không gian ven sông thành các dự án hiện hữu.

Quá trình chuyển đổi tại đây diễn ra từng bước, đòi hỏi đầu tư công, sự phối hợp giữa nhiều cơ quan và nhóm thiết kế, cùng tính liên tục trong triển khai các dự án kéo dài gần hai thập kỷ.

Nhờ đó, một dải không gian công cộng ven sông liên tục hơn được hình thành, kết nối những địa điểm trước đây bị chia cắt bởi các hoạt động công nghiệp và hệ thống hạ tầng.

Trong những năm sau bão Katrina, New Orleans đứng trước câu hỏi mà nhiều thành phố hậu công nghiệp cũng phải đối mặt: Làm thế nào để khai thác hiệu quả hơn quỹ đất ven sông có giá trị, phục vụ người dân đồng thời hỗ trợ triển vọng kinh tế lâu dài của thành phố?

Quy hoạch tổng thể Reinventing the Crescent đã đưa ra lời giải bằng tầm nhìn phát triển một dải không gian ven sông dài khoảng 9,7km, liên kết các khu vực xuyên qua lõi đô thị lịch sử.

Được xây dựng bởi nhóm chuyên gia đa ngành, quy hoạch này không đơn thuần đề xuất xây dựng một loạt công viên. Thay vào đó, đây là khuôn khổ định hướng nhằm kết nối lại các khu dân cư, điểm đến văn hóa, không gian công cộng và cơ hội phát triển dọc sông Mississippi, với tầm nhìn chung dẫn dắt đầu tư trong nhiều thập kỷ.

Cách tiếp cận này có ý nghĩa quan trọng. Những dự án chuyển đổi đô thị quy mô lớn hiếm khi diễn ra theo một lịch trình cố định. Ưu tiên chính trị có thể thay đổi, nguồn vốn được bố trí từng giai đoạn và điều kiện kinh tế liên tục biến động. Bằng cách xác lập định hướng rõ ràng thay vì áp đặt trình tự triển khai cứng nhắc, quy hoạch đã giúp New Orleans từng bước thực hiện các dự án ven sông mà vẫn duy trì mục tiêu chung vì lợi ích cộng đồng.

Hoàn thiện không gian ven sông

Trong hai thập kỷ qua, các dự án như Công viên Crescent, Quảng trường Spanish Plaza và những hạng mục cải tạo khu vực Moonwalk đã từng bước mở rộng khả năng tiếp cận bờ sông, đồng thời cho thấy giá trị của việc tái đầu tư vào không gian ven sông. Công viên Goldring Woldenberg Riverfront tiếp nối đà phát triển này, lấp đầy một trong những khoảng trống cuối cùng trong mạng lưới không gian công cộng ven sông tại khu trung tâm.

Nằm giữa các khu phố French Quarter, Marigny và Bywater, dự án kết nối nhiều địa điểm văn hóa và không gian công cộng quan trọng của New Orleans. Ảnh: Architizer

Nhờ đó, những địa điểm trước đây bị chia cắt bởi hoạt động công nghiệp và hạ tầng nay được kết nối thành một dải không gian công cộng ven sông liên tục hơn.

Dự án cũng lựa chọn cách tiếp cận tôn trọng lịch sử công nghiệp của khu đất thay vì xóa bỏ những dấu tích này. Hạ tầng cầu cảng hiện hữu được tái sử dụng làm nền tảng xây dựng công viên. Trong khi đó, một phần nhà kho lịch sử Governor Nicholls được đơn vị thiết kế EskewDumezRipple cải tạo thành một không gian đa năng, phục vụ các khu chợ, hoạt động kinh doanh ẩm thực và đồ uống, biểu diễn nghệ thuật cùng các sự kiện cộng đồng.

Dự án mới tiếp nối tinh thần hợp tác đa ngành được xác lập từ quy hoạch tổng thể ban đầu, quy tụ các kiến trúc sư cảnh quan, kỹ sư, cơ quan công quyền và đối tác tổ chức để chuyển đổi một cầu cảng công nghiệp cũ thành không gian công cộng, đồng thời gìn giữ đặc trưng và dấu ấn lịch sử của địa điểm.

Tại một thành phố mà những lớp trầm tích lịch sử vẫn hiện diện trong đời sống thường nhật, lựa chọn thích nghi và tái sử dụng thay vì phá bỏ, xây mới là hướng đi đặc biệt phù hợp. Dấu ấn của một khu bờ sông từng phục vụ các hoạt động công nghiệp vẫn được lưu giữ rõ nét, ngay cả khi nơi đây đảm nhận vai trò mới trong đời sống đô thị.

Duy trì sức sống cho không gian ven sông

Trong nhiều thế hệ, người dân New Orleans sống bên dòng Mississippi, trong khi phần lớn khu vực ven sông vẫn dành cho các hoạt động công nghiệp và thương mại. Ngày nay, không gian này đang dần mang một diện mạo khác: Nơi mọi người có thể đi dạo, gặp gỡ, thưởng thức âm nhạc, ngắm những con tàu xuôi ngược dòng sông và kết nối gần gũi hơn với dòng Mississippi.

Các khu vui chơi thu hút du khách ở mọi lứa tuổi đến công viên dọc bờ sông. Ảnh: Architizer

Công viên Goldring Woldenberg Riverfront là chương mới nhất trong hành trình chuyển đổi đó. Tuy nhiên, hoàn thành từng dự án riêng lẻ mới chỉ giải quyết được một phần thách thức. Viện Thiên nhiên Audubon đang xây dựng chiến lược dài hạn mang tên Riverfront for All (Bờ sông dành cho tất cả mọi người), bao gồm các chương trình hoạt động, quan hệ đối tác, dịch vụ kinh doanh, sự kiện và công tác vận hành.

Cách tiếp cận này phản ánh một bài học quan trọng từ quá trình phát triển không gian ven sông: Xây dựng không gian công cộng cần vốn đầu tư, nhưng duy trì sức sống của không gian ấy đòi hỏi sự quản lý và chăm sóc lâu dài.

Cùng với Công viên Crescent, khu vực Moonwalk và Công viên Woldenberg, Công viên Goldring Woldenberg Riverfront hoàn thiện tầm nhìn đã được ấp ủ từ lâu về một “hiên nhà hướng ra sông Mississippi”.

Từ một khu bờ sông công nghiệp bị ngăn cách và kiểm soát chặt chẽ, nơi đây trở thành không gian sinh hoạt chung của cộng đồng, nơi hạ tầng phục vụ đời sống đô thị, di sản song hành cùng sinh thái, New Orleans có thể một lần nữa hướng ra dòng sông của mình với sự tự tin, tinh thần khám phá và ý thức gìn giữ.