Nga có thể bỏ siêu tuần dương hạt nhân để cứu tàu sân bay?

Cả Pyotr Velikiy và Admiral Kuznetsov đều là những biểu tượng sức mạnh của Hải quân Nga, nhưng cũng là những khí tài có chi phí vận hành và bảo dưỡng thuộc hàng đắt đỏ nhất thế giới. Trong bối cảnh nguồn lực quốc phòng ngày càng bị dồn cho chiến sự tại Ukraine và chương trình hiện đại hóa lực lượng hạt nhân chiến lược, nhiều chuyên gia cho rằng Moscow khó có thể tiếp tục duy trì cả hai loại tàu trong dài hạn.

Tàu tuần dương lớp Kirov của Nga (bên trái) và tàu sân bay lớp Kuznetsov. (Ảnh: MW)

Gánh nặng vượt quá khả năng của ngành đóng tàu Nga

Những năm gần đây, quá trình hiện đại hóa Admiral Nakhimov đã bộc lộ rõ những khó khăn của ngành công nghiệp đóng tàu Nga.

Con tàu mất hơn một thập kỷ để nâng cấp do hàng loạt vấn đề như thay đổi thiết kế, gián đoạn chuỗi cung ứng, thiếu nhân lực kỹ thuật và độ phức tạp rất lớn khi phải cải tạo một trong những chiến hạm hiện đại nhất từng được Liên Xô chế tạo.

Tàu Admiral Nakhimov liên tiếp gặp các sự cố nghiêm trọng như cháy nổ, sập ụ nổi, tai nạn kỹ thuật và nhiều lần lỡ thời hạn bàn giao. Đến nay, tương lai của con tàu vẫn chưa thực sự rõ ràng.

Hai chương trình kéo dài nhiều năm cho thấy Nga không còn sở hữu năng lực công nghiệp như thời Liên Xô, để có thể đại tu nhanh những chiến hạm cỡ lớn và có kết cấu phức tạp.

Nhiều ý kiến cho rằng Hải quân Nga cuối cùng có thể buộc phải cho cả Pyotr Velikiy lẫn Admiral Kuznetsov nghỉ hưu mà không có tàu thay thế tương xứng.

Nếu chỉ giữ lại một con tàu

Trong trường hợp ngân sách chỉ đủ để duy trì một trong hai chiến hạm, nhiều chuyên gia nhận định Admiral Kuznetsov có lợi thế lớn hơn.

Không giống lớp Kirov sử dụng lò phản ứng hạt nhân, Admiral Kuznetsov dùng động cơ thông thường, giúp giảm đáng kể chi phí bảo dưỡng và đại tu.

Dù việc khôi phục hệ thống động lực, nồi hơi, thiết bị sàn đáp và điện tử vẫn rất phức tạp, mức độ khó vẫn thấp hơn nhiều so với việc duy trì một tàu tuần dương chạy bằng năng lượng hạt nhân, loại chiến hạm gần như không có mẫu tương tự trên thế giới.

Một yếu tố quan trọng khác là khả năng Nga nhận được sự hỗ trợ từ Trung Quốc. Trong hơn hai thập kỷ qua, Bắc Kinh đã tích lũy nhiều kinh nghiệm vận hành và hiện đại hóa các tàu sân bay phát triển từ thiết kế lớp Kuznetsov, đồng thời sở hữu ngành đóng tàu quân sự được đánh giá thuộc nhóm mạnh nhất thế giới.

Nếu hai nước mở rộng hợp tác, Trung Quốc có thể hỗ trợ Nga về công nghệ, linh kiện hoặc năng lực công nghiệp, qua đó rút ngắn thời gian và giảm đáng kể chi phí hiện đại hóa Admiral Kuznetsov.

Trong khi đó, Pyotr Velikiy gần như không có cơ hội nhận được sự hỗ trợ tương tự. Lớp Kirov là thiết kế hoàn toàn riêng của Liên Xô, sử dụng lò phản ứng hạt nhân chuyên dụng, hệ thống điều khiển tác chiến và bệ phóng tên lửa được phát triển riêng, khiến việc tìm kiếm đối tác hỗ trợ gần như không khả thi.

Dù có thể rẻ hơn trong quá trình sửa chữa, Admiral Kuznetsov lại đòi hỏi khoản đầu tư rất lớn để vận hành hiệu quả. Nếu muốn khôi phục đầy đủ năng lực tác chiến trên biển, Nga nhiều khả năng sẽ phải phát triển phiên bản hải quân của tiêm kích tàng hình Su-57.

Nhờ được thiết kế với khả năng cất hạ cánh trên đường băng ngắn, Su-57 được đánh giá có thể chuyển đổi sang hoạt động trên tàu sân bay với mức độ cải tiến vừa phải. Điều tốn kém nhất là duy trì cả một lực lượng không quân hải quân đi kèm.

Nga sẽ phải đào tạo phi công cất hạ cánh trên tàu sân bay, xây dựng đội ngũ kỹ thuật bảo dưỡng máy bay, lực lượng điều hành sàn đáp cùng nhiều chương trình huấn luyện chuyên biệt kéo dài trong suốt vòng đời hoạt động của con tàu. Đó là lý do tàu sân bay luôn được xem là loại khí tài có chi phí vận hành cao nhất của bất kỳ hải quân nào.

Lợi thế mà tàu tuần dương không thể thay thế

Admiral Kuznetsov mang đến những năng lực mà ngay cả tàu tuần dương hạt nhân mạnh nhất cũng không thể cung cấp. Một tàu sân bay có thể triển khai lực lượng tiêm kích để giành ưu thế trên không, tấn công sâu vào lãnh thổ đối phương, thực hiện trinh sát, cảnh báo sớm và yểm trợ cho các biên đội hải quân trên phạm vi rất rộng.

Nếu trong tương lai được trang bị Su-57 phiên bản hải quân, phạm vi tác chiến của Admiral Kuznetsov sẽ vượt xa khả năng mà bất kỳ tàu tuần dương tên lửa nào có thể tạo ra.

Pyotr Velikiy sở hữu kho tên lửa rất mạnh và đủ sức tấn công cả mục tiêu trên biển lẫn trên đất liền, nhưng không thể duy trì sức mạnh không quân liên tục như một nhóm tác chiến tàu sân bay.

Lý do quan trọng nhất để giữ lại Admiral Kuznetsov có thể không nằm trên chiến trường mà ở lợi ích lâu dài đối với ngành công nghiệp quốc phòng. Việc tiếp tục vận hành tàu sân bay giúp Nga duy trì năng lực thiết kế, khai thác và phát triển máy bay chiến đấu hải quân, lĩnh vực hiện chỉ rất ít quốc gia trên thế giới còn làm chủ.

Nếu Su-57 phiên bản hải quân được phát triển thành công, Nga không chỉ duy trì được đội ngũ kỹ sư và chuỗi công nghiệp hàng không mà còn mở ra cơ hội xuất khẩu. Đây được xem là yếu tố đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Moscow đang đàm phán với Ấn Độ về chương trình Su-57.

Nếu Hải quân Nga trực tiếp vận hành biến thể hải quân của loại máy bay này, khả năng New Delhi quan tâm đến phiên bản dành cho tàu sân bay sẽ cao hơn đáng kể. Điều đó đồng nghĩa một phần chi phí đầu tư cho Admiral Kuznetsov có thể được bù đắp thông qua các hợp đồng xuất khẩu máy bay trong tương lai.

Ngược lại, tàu tuần dương hạt nhân lớp Kirov gần như không có giá trị thương mại vì không tồn tại thị trường quốc tế dành cho loại chiến hạm đặc biệt này.