Nga: Học sinh chỉ được dùng AI từ lớp 5, cấm sử dụng trong kỳ thi

Ảnh: IZVESTIA/Dmitry Korotaev

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang từng bước trở thành một phần của môi trường giáo dục Nga. Thay vì cấm đoán hoàn toàn, Bộ Giáo dục nước này lựa chọn cách xác định rõ AI có thể được sử dụng ở đâu, với mục đích gì và những trường hợp nào không được phép.

“Trí tuệ nhân tạo đang trở thành một phần của môi trường giáo dục và mở ra những cơ hội mới cho giáo viên và học sinh. Đồng thời, điều quan trọng là phải hiểu rằng công nghệ số cần hỗ trợ giáo viên chứ không thay thế giáo viên, còn học sinh cần hiểu sâu hơn về tài liệu học tập thay vì để AI làm bài thay mình”, Bộ trưởng Giáo dục Nga Sergey Kravtsov nêu trong thông báo của Bộ Giáo dục mới đây.

AI hỗ trợ giáo viên, không thay thế giáo viên

Theo hướng dẫn mới, giáo viên có thể sử dụng AI trong gần như toàn bộ quá trình giảng dạy, từ chuẩn bị bài đến đánh giá kết quả học tập.

AI có thể được sử dụng để xây dựng giáo án, bài kiểm tra, bài thuyết trình, sơ đồ và video; tìm kiếm, lựa chọn nguồn tài liệu; cũng như thiết kế bài tập với nhiều mức độ khó khác nhau. Công nghệ này còn có thể hỗ trợ xây dựng tài liệu phù hợp với học sinh khuyết tật.

Trong khâu quản lý và đánh giá, AI được phép hỗ trợ phân tích kết quả học tập, lập hồ sơ, báo cáo và theo dõi quá trình học tập của học sinh.

Tuy nhiên, quyền kiểm soát cuối cùng vẫn thuộc về giáo viên. Mọi nội dung do AI tạo ra đều phải được giáo viên kiểm tra về độ chính xác của thông tin, mức độ phù hợp với tiêu chuẩn giáo dục, tính đúng đắn về phương pháp sư phạm cũng như sự phù hợp với độ tuổi của học sinh.

Quy định này phản ánh một nguyên tắc được Bộ Giáo dục Nga nhấn mạnh: AI có thể trở thành công cụ hỗ trợ quá trình dạy và học, nhưng không được biến thành phương tiện thay thế vai trò chuyên môn của giáo viên.

Không để AI làm thay bài của học sinh

Với học sinh, Nga áp dụng cách tiếp cận theo độ tuổi. Học sinh lớp 1 - 4 chưa được phép tự sử dụng AI. Từ lớp 5 - 9, các em có thể sử dụng công cụ này với sự cho phép của giáo viên, chủ yếu để tìm kiếm thông tin, giải thích những khái niệm khó hoặc trực quan hóa kiến thức.

Ở lớp 10 - 11, phạm vi được mở rộng hơn. AI có thể được sử dụng trong các dự án và hoạt động nghiên cứu, chẳng hạn phân tích dữ liệu, xây dựng mô hình dự báo và thực hiện các phép tính.

Dù vậy, giới hạn quan trọng được đặt ra là AI không được sử dụng trong các kỳ kiểm tra giữa kỳ và cuối kỳ, cũng như những nhiệm vụ mà học sinh phải trực tiếp thể hiện kiến thức và năng lực của mình.

Học sinh cũng không được nộp nguyên văn nội dung do AI tạo ra như sản phẩm của bản thân. Điều này nhằm bảo đảm việc sử dụng công nghệ vẫn phục vụ học tập thay vì biến thành cách thức làm bài thay cho người học.

Đáng chú ý, Bộ Giáo dục Nga không coi các công cụ phát hiện văn bản do AI tạo ra là bằng chứng tuyệt đối về việc học sinh sử dụng AI. Trong trường hợp có nghi vấn, quyết định cuối cùng thuộc về giáo viên.

Đặt bảo vệ dữ liệu lên hàng đầu

Cùng với việc mở rộng sử dụng AI, Bộ Giáo dục Nga cũng đưa ra những quy định riêng về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Thông tin về học sinh, phụ huynh và nhân viên nhà trường, bao gồm điểm số, đặc điểm cá nhân và thông tin công việc, không được đưa lên các dịch vụ AI. Đặc biệt, những dữ liệu có thể cho phép xác định danh tính trẻ em không được đưa lên các dịch vụ công khai, trừ trường hợp đã có sự đồng ý riêng theo quy định.

Nhà trường cũng phải thông tin cho phụ huynh về việc sử dụng AI trong quá trình giáo dục. Nội dung này có thể được giải thích tại các cuộc họp phụ huynh, trong đó nêu rõ những công cụ nào được sử dụng và phục vụ những nhiệm vụ nào.

Từ sử dụng AI đến học về AI

Thông báo mới của Bộ Giáo dục Nga nằm trong xu hướng rộng hơn của nước này nhằm đưa AI vào giáo dục phổ thông. Hồi tháng 8, Bộ Giáo dục Nga thông báo từ học kỳ II năm học 2026 - 2027, các trường phổ thông sẽ triển khai khóa học ngoại khóa “Trí tuệ nhân tạo và An ninh thông tin”.

Việc vừa cho phép sử dụng AI trong những hoạt động phù hợp, vừa đưa kiến thức về AI và an ninh thông tin vào trường học cho thấy giáo dục Nga đang hướng tới một cách tiếp cận hai chiều: học sinh không chỉ sử dụng công nghệ mà còn cần hiểu cách công nghệ vận hành, những giới hạn của nó và trách nhiệm đi kèm. Trong khi đó, các trường học cũng cần từng bước hình thành những nguyên tắc để AI trở thành một phần hữu ích của giáo dục, thay vì làm thay đổi bản chất của quá trình dạy và học.