Thi vào lớp 10 với hai môn Toán và Ngữ văn: coi chừng 'học lệch'

Có thực sự giảm áp lực?

Bộ GD&ĐT đang lấy ý kiến về Dự thảo Quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp giáo dục phổ thông, trong đó đề xuất phương án thi tuyển vào lớp 10 THPT không chuyên chỉ gồm 2 môn bắt buộc: Toán và Ngữ văn đang thu hút sự chú ý của dư luận.

Việc rút gọn số môn thi mang lại kỳ vọng về một kỳ thi gọn nhẹ hơn, nhưng đồng thời cũng đặt ra nhiều băn khoăn về tính toàn diện trong đánh giá học sinh.

Thi vào lớp 10 công lập từ lâu đã được coi là kỳ thi "căng thẳng hơn cả thi đại học", đặc biệt tại các đô thị lớn như Hà Nội và TPHCM. Ông Nguyễn Hải Sơn, Hiệu trưởng Trường THCS A Hải Xuân (Hải Xuân, Ninh Bình) cho hay, việc chỉ thi hai môn công cụ cốt lõi là Toán và Ngữ văn giúp học sinh giảm bớt tải trọng ôn luyện khối lượng kiến thức đồ sộ, gia đình các em cũng tiết kiệm được nguồn kinh phí lớn cho việc luyện thi môn thứ 3.

Theo quy định trước đây, môn thi thứ 3 thường do Sở GD&ĐT các địa phương lựa chọn và công bố khá muộn (thường vào cuối tháng 3 hằng năm). Sự hồi hộp chờ đợi này vô tình tạo ra tâm lý bất an kéo dài cho học sinh lớp 9. Với phương án thi cố định hai môn Ngữ văn và Toán, cả học sinh và giáo viên có thể chủ động lộ trình học tập, ôn luyện ngay từ đầu năm học.

Dù vậy, ông Nguyễn Hải Sơn cũng nhìn nhận, trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy hội nhập quốc tế và nâng cao năng lực ngoại ngữ cho thế hệ trẻ, việc không đưa Tiếng Anh vào danh sách môn thi bắt buộc có thể làm giảm động lực học tập môn học này ở cấp THCS.

Em Nhất Phong đến từ lớp 9A1, Trường Tiểu học & THCS Chương Dương (Hồng Hà, Hà Nội) cho rằng, nếu thi vào lớp 10 chỉ có hai môn thì các em sẽ mất cơ hội lấy điểm từ những môn mình có thế mạnh để bù cho Ngữ văn hoặc Toán. Mỗi em có năng lực khác nhau, có bạn học tốt Tiếng Anh, Khoa học tự nhiên nhưng lại không thật sự nổi trội ở Ngữ văn hoặc Toán. Nếu chỉ thi hai môn, các em cũng sẽ áp lực hơn vì kết quả gần như dồn hết vào hai môn này.

Ông Nguyễn Cao Cường - Hiệu trưởng Trường THCS Thái Thịnh. Ảnh: Đình Tuệ.

Ông Nguyễn Cao Cường - Hiệu trưởng Trường THCS Thái Thịnh (Đống Đa, Hà Nội) nhấn mạnh, nếu kỳ thi chuyển cấp chỉ còn hai môn, các môn Khoa học tự nhiên (Vật lí, Hóa học, Sinh học), Khoa học xã hội (Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân) và Ngoại ngữ rất dễ bị xem là "môn phụ". Học sinh có xu hướng dồn toàn bộ thời gian cho Toán và Văn, bỏ lơ các môn còn lại, dẫn đến tình trạng hổng kiến thức nền tảng khi bước vào cấp THPT.

"Xét góc độ giảm áp lực cho kỳ thi thì 2 môn hay 3 môn không phải là vấn đề chính. Chúng ta cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó phải tính đến dự báo về dân số trong giai đoạn tiếp theo để đồng bộ về xây dựng trường lớp, đảm bảo nâng chỉ tiêu vào các trường công lập", ông Nguyễn Cao Cường cho biết.

Hiệu trưởng Trường THCS Thái Thịnh (Đống Đa, Hà Nội) đề xuất số môn thi nên để là 3, việc công bố môn thứ 3 có thể ở thời điểm giữa học kỳ 1 của năm lớp 9. Khoảng thời gian còn lại đủ để học sinh học tập, ôn luyện sẵn sàng cho kỳ thi và cũng đảm bảo các môn học được học tập đồng đều, nghiêm túc.

Môn thi thứ 3 sẽ thuộc quyền quyết định ở các địa phương, không quy định về số năm lựa chọn môn đó.

Những thách thức cần lời giải

Trường THPT Yên Viên khen thưởng học sinh tiêu biểu. Ảnh: Đình Tuệ.

Theo quan điểm của ông Dương Hai Bảy Mươi - Hiệu trưởng Trường THPT Yên Viên (Phù Đổng, Hà Nội), đổi mới tuyển sinh vào lớp 10 là cần thiết trong bối cảnh thực hiện Chương trình GDPT 2018 và đổi mới kiểm tra, đánh giá. Phương án thi hai môn Toán và Ngữ văn có thể giảm áp lực, chi phí và luyện thi dàn trải. Khi giảm số môn thi nhưng phải đồng thời nâng chất lượng đánh giá, bảo đảm độ tin cậy kết quả học tập và duy trì giáo dục toàn diện.

"Nếu chỉ thi Toán và Ngữ văn có thể khiến học sinh xem nhẹ các môn khác, nhất là Ngoại ngữ, Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội, Tin học, Công nghệ, Nghệ thuật và Giáo dục thể chất. Đề thi có thể phải tăng tính phân hóa, kéo theo nguy cơ các em chỉ học theo dạng bài và chạy theo điểm số. Nếu kết hợp xét kết quả học tập THCS, cần bảo đảm khách quan, minh bạch, thống nhất và thực chất", ông Bảy Mươi phân tích.

Chia sẻ của bà Phạm Thị Kim Huệ - Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học & THCS Chương Dương (Hồng Hà, Hà Nội), nếu chỉ thi Ngữ văn và Toán, cách tổ chức tuyển sinh có nét tương đồng với mô hình đã từng thực hiện từ nhiều năm trước.

Sau một quá trình dài đổi mới chương trình, phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực học sinh, chúng ta cần cân nhắc liệu một kỳ thi chỉ với hai môn có thực sự phù hợp với mục tiêu đổi mới đó hay không.

Điều đáng lo hơn là tác động ngược trở lại quá trình dạy và học ở THCS. Khi học sinh biết chắc chỉ thi Văn và Toán, rất dễ nảy sinh tâm lý tập trung tối đa cho hai môn này, trong khi xem nhẹ Ngoại ngữ, Khoa học tự nhiên, Lịch sử và Địa lí, Tin học, Công nghệ và các môn học khác. Điều này có thể dẫn tới tình trạng “học gì thi nấy”, làm giảm ý nghĩa của giáo dục toàn diện.

"Vấn đề cần đặt ra là thiết kế phương thức tuyển sinh như thế nào để vừa giảm áp lực cho học sinh, vừa bảo đảm các em học đầy đủ các môn và không làm lệch mục tiêu của Chương trình GDPT 2018. Khi lựa chọn phương án tuyển sinh lớp 10 cần đánh giá kỹ tác động của kỳ thi đối với cách dạy của giáo viên, cách học của học sinh và mục tiêu giáo dục toàn diện, thay vì chỉ nhìn vào việc giảm số lượng môn thi", bà Huệ nói.

Dưới góc nhìn chuyên gia, ThS Lê Trung Kiên - Phó Viện trưởng Viện Tâm lý Giáo dục và Đào tạo (IPET) cho rằng, gốc rễ của áp lực thi vào lớp 10 không nằm ở số lượng môn thi, mà nằm ở chỉ tiêu vào trường công lập. Nhà nước cần tiếp tục đầu tư hạ tầng trường lớp, nâng cao chất lượng hệ thống giáo dục nghề nghiệp và Trung tâm GDNN-GDTX để tạo ra nhiều con đường phân luồng minh bạch, chất lượng cho học sinh sau THCS.