Nga hưởng lợi gì từ thỏa thuận dầu diesel với Mỹ?

Tổng thống Mỹ Donald Trump cuối tuần qua tuyên bố Nga đồng ý cung cấp hơn 300.000 tấn dầu diesel ngay lập tức cho thị trường Mỹ và toàn cầu, thêm 500.000 tấn trong tháng 11 và 4 triệu tấn sau đó.

Chính quyền Washington đồng thời tạm thời nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với nhiên liệu Nga, trong khi ông Trump yêu cầu Ukraine ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu của Moskva.

Theo nhà bình luận Constant Meheut của New York Times, thỏa thuận này cho thấy ông Trump sẵn sàng đưa ra những quyết định có lợi cho Nga.

Với lượng dầu diesel tương đương 7,5 triệu thùng, Moskva có thể thu về 4 tỷ USD, bổ sung nguồn lực tài chính trong bối cảnh cuộc chiến tại Ukraine vẫn tiếp diễn.

Nga đang chịu sức ép từ chiến dịch tập kích của Ukraine nhằm vào các cơ sở năng lượng.

Đầu tháng này, Tổng thống Vladimir Putin thừa nhận những cuộc tấn công nhằm vào nhà máy lọc dầu và các doanh nghiệp khác gây thiệt hại tương đương 1% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Nga.

Ukraine bắt đầu tập kích các nhà máy lọc dầu Nga từ năm 2024. Hiệu quả của chiến dịch tăng lên khi Kiev sử dụng máy bay không người lái (UAV) nhằm vào những bộ phận quan trọng, khó sửa chữa, như tháp chưng cất.

Theo dữ liệu của nhóm nghiên cứu nguồn mở Tochnyi, chiến dịch tập kích quy mô lớn thực sự bắt đầu từ tháng 8/2025, sau đó giảm trong mùa đông và gia tăng trở lại từ tháng 4, đạt mức cao kỷ lục vào tháng 8.

Báo cáo tháng trước của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết sản lượng xăng của Nga giảm 20% so với năm 2025, trong khi sản lượng diesel giảm gần 30%.

Nguồn thu thuế dầu mỏ của Moskva trong 8 tháng đầu năm 2026 cũng giảm gần 17% so với cùng kỳ năm trước. Những khó khăn này khiến Nga phải hạn chế xuất khẩu diesel trước khi tuyên bố sẽ dỡ bỏ các hạn chế để bán nhiên liệu ra thị trường quốc tế.

Trong khi đó, các cuộc tấn công của Nga tiếp tục gây tổn thất cho Ukraine. Bộ trưởng Kinh tế Ukraine Oleksandr Kravchenko cho biết thiệt hại đối với tài sản cố định của nước này trong năm nay ước tính lên tới 10 tỷ USD.

Dữ liệu cảng biển do New York Times thu thập cho thấy lưu lượng tàu qua 3 cảng ở Odessa trong tháng 8 và tháng 9 giảm gần 95% so với cùng kỳ năm trước.

Riêng tháng 9, chỉ có 12 chuyến tàu rời cảng thành công, so với 266 chuyến trong tháng 9/2025.

Theo ông Meheut, nếu Ukraine buộc phải ngừng tập kích các nhà máy lọc dầu, lợi thế của Nga trong cuộc chiến kinh tế sẽ gia tăng.

Ngoài lợi ích tài chính, thỏa thuận còn có thể mang lại cho Moskva lợi thế ngoại giao. Nhà bình luận Sagar Kar của Times Now nhận định việc Nga cung cấp nhiên liệu cho thị trường toàn cầu có nguy cơ làm gia tăng bất đồng giữa các nước phương Tây về cách ứng xử với Moskva.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky chỉ trích thỏa thuận là "quyết định yếu ớt của một đối tác mạnh", cho rằng nó giúp Nga có thêm tiền phục vụ chiến tranh.

Đáp lại, ông Trump tuyên bố Ukraine có thể tự quyết định cách hành động với Nga, ngoại trừ việc tấn công các nhà máy lọc dầu vì điều đó ảnh hưởng đến thị trường toàn cầu.

Ông Kar cảnh báo Washington vẫn nắm giữ những công cụ gây sức ép đáng kể đối với Kiev, đặc biệt là hỗ trợ tình báo.

Nếu Mỹ cắt nguồn hỗ trợ này, năng lực phòng thủ của Ukraine có thể chịu tác động. Ông cho rằng Kiev hiểu rõ rủi ro sau khi Washington từng tuyên bố ngừng hỗ trợ tình báo vào đầu năm ngoái, sau cuộc tranh cãi giữa ông Trump và ông Zelensky tại Phòng Bầu dục.

Thỏa thuận cũng vấp phải phản ứng từ châu Âu. Thủ tướng Litva Mindaugas Sinkevicius ngày 12/10 gọi đây là "nỗi xấu hổ", trong khi Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent chỉ trích các nước châu Âu là "đạo đức giả" vì vẫn mua năng lượng Nga nhưng phản đối thỏa thuận của Washington.

Nga ngày 12/10 cho biết đã bán tổng cộng 320 tỷ USD năng lượng cho các nước châu Âu kể từ năm 2022.

Theo ông Kar, việc Mỹ trở thành khách hàng mua nhiên liệu Nga cũng tạo ra nghịch lý, bởi chỉ vài tuần trước, ông Trump đã ký ban hành đạo luật cho phép áp dụng các biện pháp trừng phạt nghiêm khắc đối với những quốc gia mua dầu Nga.