Nga hủy vụ phóng thử 'tên lửa nhanh nhất thế giới' Avangard, lý lo là gì?

Nga dường như đã chuẩn bị tiến hành vụ thử nghiệm đầu tiên đối với hệ thống tên lửa siêu vượt âm Avangard kể từ năm 2018, nhưng cuối cùng, vụ phóng thử đã bị hủy bỏ vào phút chót.

Thông tin trên được ông Pavel Podvig, một chuyên gia về lực lượng hạt nhân chiến lược Nga, phân tích và đưa ra dựa trên các cảnh báo hàng không (NOTAM) được ban hành trước thời điểm dự kiến phóng cũng như các thông báo từ chính quyền địa phương.

Các nhà chức trách Nga chưa đưa ra bình luận công khai nào về công tác chuẩn bị cho cuộc thử nghiệm này cũng như việc hủy bỏ nó.

Nhưng theo ông Podvig – người đã dành nhiều năm theo dõi các quy trình thử nghiệm loại vũ khí này của Nga, vụ phóng thử dự kiến diễn ra trong khung thời gian từ ngày 3-5/9.

Tên lửa đạn đạo liên lục địa UR-100N UTTKh mang theo đầu đạn lượn siêu thanh (HGV) Avangard dự kiến được phóng từ tổ hợp quân sự chiến lược Dombarovsky/Yasny thuộc vùng Orenburg, bay về phía thao trường Kura trên bán đảo Kamchatka.

Hệ thống tên lửa siêu vượt âm Avangard được nhìn thấy trong một cuộc thử nghiệm năm 2018. Ảnh: TASS

Các dấu hiệu chuẩn bị khá rõ ràng khi Nga ban hành NOTAM tạm thời đóng cửa không phận trên nhiều khu vực.

Tại Dombarovsky, vùng hạn chế bao phủ silo (hầm phóng) từng được dùng cho các lần thử Avangard trước đây, nhưng không bao gồm silo từng dùng cho Sarmat.

Không phận cũng bị hạn chế tại tỉnh Tyumen và khu tự trị Khanty-Mansi, nơi dự kiến các tầng tên lửa rơi xuống, cùng khu vực quanh thao trường Kura – nơi đầu đạn Avangard được cho là sẽ đánh trúng mục tiêu giả.

Người dân tại 3 huyện của tỉnh Tyumen – Vikulovsky, Vagaysky và Sorokinsky – cũng được cảnh báo về vụ phóng thử. Ngày 3/9 được nêu là ngày chính, ngày 4/9 là ngày dự phòng. Tuy nhiên, vụ phóng thử đã không diễn ra.

Ông Podvig, một nhà phân tích độc lập làm việc tại Geneva, người cũng là một nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu Giải trừ Quân bị của Liên Hợp Quốc (UNIDIR), nhấn mạnh rằng các vị trí hạn chế không phận cho thấy đây là kế hoạch thử tên lửa Avangard chứ không phải tên lửa Sarmat.

Đặc biệt, khu vực gần làng Vikulovo ở tỉnh Tyumen được chỉ định là vùng rơi tầng tên lửa – đúng như các lần thử Avangard trước đó vào các năm 2013, 2015, 2016 và 2018.

Avangard là hệ thống tên lửa chiến lược của Nga, được trang bị đầu đạn lượn siêu thanh (HGV) có khả năng mang đầu đạn hạt nhân.

Khác với đầu đạn tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) thông thường, HGV di chuyển về phía mục tiêu trong bầu khí quyển với tốc độ siêu thanh và có thể cơ động theo cả phương ngang lẫn phương thẳng đứng.

Khả năng này làm cho quỹ đạo bay của tên lửa trở nên khó lường hơn, đồng thời gây khó khăn cho các hệ thống phòng thủ tên lửa trong việc đánh chặn.

Tổng thống Nga Vladimir Putin lần đầu công bố Avangard vào tháng 3/2018, mô tả nó là một trong 6 hệ thống vũ khí mới. Lần thử nghiệm thành công gần nhất với tên lửa siêu vượt âm này được ghi nhận diễn ra vào tháng 12 năm đó.

Trong bài phát biểu thường niên trước Quốc hội Liên bang vào thời điểm đó, nhà lãnh đạo Nga đã mô tả hệ thống này là một bước đột phá về công nghệ, khiến hệ thống phòng thủ của đối phương trở nên lỗi thời.

Từ Trung tâm Quốc gia về Kiểm soát Quốc phòng, Tổng thống Nga Vladimir Putin cùng các quan chức hàng đầu theo dõi một vụ phóng thử tên lửa siêu vượt âm Avangard, tháng 12/2018. Ảnh: Kremlin.ru

Cựu lãnh đạo Roscosmos Yuri Borisov từng tuyên bố nó có thể đạt tốc độ Mach 27 (gấp 27 lần tốc độ âm thanh, hay 33.300 km/h).

Dù một số nhà vật lý hoài nghi về các thông số kỹ thuật được công bố, các chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI) đánh giá Avangard là hệ thống có thật và đang được biên chế.

Theo ước tính của SIPRI đến đầu năm 2026, Nga có khoảng 12 tên lửa Avangard, mỗi quả có tầm bắn liên lục địa hơn 10.000 km và khả năng mang theo đầu đạn hạt nhân hoặc thông thường lên tới 2 megaton TNT.

Để so sánh, tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm (SLBM) Trident II D5 của Hải quân Mỹ và Hải quân Hoàng gia Anh có thể đạt tốc độ Mach 24 (gấp 24 lần tốc độ âm thanh, hay 29.600 km/h). Tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) Minuteman III của Mỹ có thể đạt tốc độ siêu thanh Mach 23 (gấp 23 lần tốc độ âm thanh, hay 28.400 km/h).

Việc hủy bỏ vụ phóng thử mới nhất được lên kế hoạch đối với tên lửa Avangard được xác nhận qua nhiều dấu hiệu gián tiếp.

Ông Podvig giải thích rằng nếu một đợt thử nghiệm mới diễn ra thành công, chắc chắn giới chức Nga sẽ công bố thông tin này vì ý nghĩa biểu tượng quan trọng của Avangard đối với chương trình tên lửa của gã khổng lồ Á-Âu. Ngược lại, không có dấu hiệu nào cho thấy đã xảy ra tai nạn trong quá trình phóng.

Nếu có sự cố, các NOTAM lẽ ra sẽ bị hủy sớm; thực tế chúng vẫn có hiệu lực và chỉ hết hạn sau ngày 5/9.

"Tóm lại, có vẻ như Nga đã lên kế hoạch phóng thử Avangard từ Dombarovskiy đến Kura nhưng buộc phải hủy thử nghiệm vì một lý do nào đó. Chúng ta có thể kỳ vọng sẽ có một nỗ lực thử nghiệm khác trong tương lai", ông Podvig kết luận.

Minh Đức (Theo The Insider, UAWire)