Nga-Pháp bất đồng gay gắt sau sự cố tàu dầu ở Đại Tây Dương

Trong bài đăng trên mạng xã hội ngày 1/6 (giờ địa phương), Tổng thống Pháp Emmanuel Macron xác nhận hải quân Pháp trước đó một ngày đã bắt giữ tàu chở dầu Tagor khởi hành từ Nga vì cho rằng nó đang “chịu lệnh trừng phạt quốc tế”. “Chiến dịch bắt giữ được thực hiện trên vùng biển quốc tế ở Đại Tây Dương, với sự hỗ trợ của một số đối tác, bao gồm Anh”, Tổng thống Macron nêu.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron. Ảnh: Reuters

Hải quân Pháp trước đó công bố video cho thấy trực thăng NH90 Caiman tiếp cận tàu Tagor khi nó đang di chuyển trên biển. Các binh sĩ đã đu dây từ trực thăng xuống boong tàu và giành quyền kiểm soát con tàu.

Bộ Quốc phòng Anh cùng ngày thông báo triển khai một trực thăng để “theo dõi, giám sát và hỗ trợ chiến dịch của Pháp đối với tàu dầu Tagor”.

Theo dữ liệu của CNN, tàu chở dầu Tagor được đăng ký tại Madagascar. Các dịch vụ theo dõi hàng hải bắt đầu ghi nhận hoạt động của tàu ở Bắc Đại Tây Dương cách đây gần một tuần. Con tàu nằm trong danh sách trừng phạt của Liên minh châu Âu (EU), Anh và Mỹ. Tagor bị bắt giữ khi di chuyển cách bờ biển Pháp khoảng 400 hải lý.

Cơ quan Hàng hải Đại Tây Dương của Pháp cho biết, tàu Tagor khởi hành từ cảng Murmansk phía Tây Bắc nước Nga. “Quá trình kiểm tra giấy tờ đã cho thấy đăng ký của con tàu không hợp lệ”, giới chức Pháp tuyên bố và thông tin tàu Tagor đã được hải quân Pháp đưa về neo đậu ở vùng biển phía Tây Bắc nước Pháp cùng 23 thủy thủ.

Sáng 2/6, thông tấn Nga Interfax dẫn tin từ truyền thông Pháp nói rằng, cơ quan công tố của Pháp đã mở cuộc điều tra đối với tàu Tagor. Thủy thủ đoàn bị cáo buộc không cung cấp bằng chứng về quốc tịch của tàu, không treo cờ khi di chuyển và không dừng tàu khi giới chức Pháp yêu cầu.

“Thuyền trưởng của tàu chở dầu, người tự nhận là công dân Nga, đã nhiều lần từ chối tuân lệnh của hải quân Pháp, đó là lý do tại sao cần bắt giữ con tàu”, công tố viên Pháp Stephane Kellenberger lập luận.

Hình ảnh lực lượng Pháp chuẩn bị đổ bộ tàu Tagor từ trực thăng. Ảnh: Reuters

Ngay sau khi Pháp thông báo bắt tàu, phát ngôn viên Điện Kremlin Dmitri Peskov khẳng định Nga “coi những hành động như vậy là bất hợp pháp bởi chúng không khác gì cướp biển quốc tế”. Ông cũng nhấn mạnh Moskva sẽ “thực hiện một loạt biện pháp” để bảo đảm an toàn cho hàng hóa của mình, nhưng không nêu chi tiết.

Sáng 2/6, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova thông tin thêm, Đại sứ quán Nga tại Paris đã yêu cầu cung cấp đầy đủ thông tin về các tình tiết liên quan đến vụ bắt giữ tàu hàng, đồng thời cảnh báo rằng chiến dịch này vi phạm luật hàng hải quốc tế. Bà nhấn mạnh Nga sẽ bảo vệ các thành viên thủy thủ đoàn mang quốc tịch Nga.

Bà Zakharova bác lập luận của Pháp về cơ sở pháp lý của chiến dịch bắt giữ tàu Tagor, cho rằng luật quốc tế không cho phép một tàu quân sự buộc một con tàu phải đổi hướng và đưa tàu đó từ vùng biển quốc tế tới vùng biển quốc gia.

Về quan điểm của Tổng thống Pháp rằng tàu Tagor vi phạm lệnh trừng phạt, quan chức ngoại giao Nga cho biết, chỉ những biện pháp được Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (LHQ) phê chuẩn mới được coi là các lệnh trừng phạt quốc tế. “Các biện pháp hạn chế đơn phương bất hợp pháp do người châu Âu áp dụng chỉ được xem là ‘quốc tế’ trong tưởng tượng của Pháp và Anh”, bà Zakharova phát biểu.

Theo Reuters, trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu chịu tác động tiêu cực từ tình hình Trung Đông, Mỹ gần đây đã nới lỏng trừng phạt đối với ngành dầu mỏ Nga, nhưng các nước châu Âu không hành động tương tự.

Tàu quân sự Nga hoạt động tại khu vực gần bờ biển Anh. Ảnh: Hải quân Anh

Tagor là tàu dầu thứ tư bị lực lượng Pháp can thiệp kể từ tháng 9/2025 với cáo buộc tham gia đội tàu “bóng tối” mà phương Tây cho là đang giúp Nga né tránh các biện pháp trừng phạt liên quan đến chiến dịch quân sự ở Ukraine. Trong 3 vụ việc trước đó, giới chức Pháp đều cho phép chúng tiếp tục hành trình sau khi chủ tàu nộp phạt. Các nước EU đến nay đã đưa khoảng 600 tàu vào danh sách đen trừng phạt.

Chưa rõ số phận của tàu Tagor sau các tuyên bố cứng rắn của Nga. Cách đây vài tuần, giới chức Nga cảnh báo họ có thể sẽ buộc phải triển khai chiến hạm tới các tuyến hàng hải trọng yếu để bảo vệ phương tiện và hàng hóa trước nguy cơ bị cản trở.

Theo giới quan sát, vụ bắt giữ tàu Tagor có thể khiến căng thẳng giữa Nga và phương Tây tiếp tục leo thang, đồng thời làm gia tăng nguy cơ xảy ra các vụ đối đầu trên biển liên quan đến việc thực thi và phản đối các lệnh trừng phạt đơn phương của các bên, qua đó tác động tiêu cực tới an ninh hàng hải quốc tế.

Trong trường hợp các hoạt động vận chuyển dầu của Nga bị gián đoạn hoặc các biện pháp đáp trả được triển khai trên những tuyến hàng hải trọng yếu, thị trường năng lượng toàn cầu, vốn đang trong giai đoạn căng thẳng, cũng có thể đối mặt với những biến động mới về nguồn cung và giá cả.