Ngắm đàn bồ nông hàng chục nghìn con dừng chân ở Israel

Hàng nghìn con bồ nông tập trung quanh hồ chứa nước Mishmar HaSharon.

Mishmar HaSharon là một trong nhiều hồ chứa nước do Quỹ Quốc gia Do Thái (JNF) xây dựng tại thung lũng Hefer. Với dung tích khoảng một triệu mét khối, hồ có nhiệm vụ tiếp nhận lượng nước dư thừa từ sông Alexander trong mùa lũ, lưu trữ nước tái chế và điều tiết nước cho các hồ chứa khác trong khu vực.

Bao quanh hồ là khu vườn được chăm sóc cẩn thận, với nhiều loài hoa và cây cảnh thu hút bướm cùng các loại côn trùng. Một lối đi dành cho cả người khuyết tật dẫn lên điểm quan sát Vickar, nơi có ban công rộng, mái che và tầm nhìn bao quát mặt hồ. Vào mùa chim di trú, đây là vị trí lý tưởng để ngắm nghìn con chim tụ tập trên mặt nước. Công trình được xây dựng từ khoản tài trợ của gia đình Vickar ở Canada.

Khi men theo lối đi lên điểm quan sát, chúng tôi không khỏi choáng ngợp trước cảnh tượng hiện ra ngay trước mắt. Hàng nghìn con bồ nông tập trung quanh hồ. Mặt hồ trong ánh nắng vàng dịu nhẹ của buổi chiều như khoác lên mình một vẻ đẹp yên bình, thơ mộng. Ánh nắng lấp lánh trên mặt nước, hòa cùng những cánh chim bồ nông chao liệng rồi nhẹ nhàng đáp xuống, khiến mặt hồ dường như trở thành nơi hội tụ của những cánh chim từ khắp nơi tìm về. Đó thực sự là một khung cảnh ngoạn mục, vừa thanh bình vừa sống động, khiến chúng tôi đứng ngắm mãi mà không nỡ rời đi.

Không phải ngẫu nhiên mà Mishmar HaSharon trở thành điểm dừng chân quen thuộc của những đàn bồ nông đông đảo. Hàng nghìn con bồ nông trắng lớn (Pelecanus onocrotalus) sinh sản tại châu Âu. Phần lớn quần thể này di cư về châu Phi để tránh mùa đông, và Israel nằm trên tuyến đường di cư của chúng. Mỗi năm, chim thường bay qua Israel vào hai giai đoạn chính: từ tháng 3 đến tháng 5 trên hành trình di cư mùa xuân và từ tháng 9 đến tháng 11 khi di chuyển về phía Nam. Những năm gần đây, hàng trăm con còn chọn ở lại Israel qua mùa Đông.

Bồ nông là loài chim sống theo đàn, có tính cộng đồng cao và thường tập trung thành những nhóm lớn. Chúng có thể đạt độ trưởng thành khi khoảng bốn tuổi, với bộ lông chuyển sang màu trắng đặc trưng. Đây cũng là một trong những loài chim có kích thước lớn nhất thế giới. Sải cánh của bồ nông trắng lớn có thể đạt tới 3 mét, trong khi trọng lượng khoảng 10 kg. Bộ xương rỗng giúp chúng bay và nổi trên mặt nước tương đối dễ dàng, nhưng lại khiến việc lặn sâu để săn cá trở nên khó khăn hơn.

Một con bồ nông trưởng thành cần khoảng 1 kg cá mỗi ngày. Khi săn mồi theo đàn, chúng có thể gây thiệt hại đáng kể cho các trang trại nuôi cá. Trước đây, người nuôi cá thường tìm cách xua đuổi bồ nông từ ao này sang ao khác mà không cung cấp nguồn thức ăn thay thế. Quá trình đó khiến nhiều con kiệt sức, thậm chí chết; một số con không còn đủ sức tiếp tục hành trình về phía Nam và buộc phải ở lại Israel.

Để giải quyết tình trạng này, các cơ quan chức năng và giới bảo tồn đã tìm ra một phương án dung hòa giữa lợi ích của người nuôi cá và nhu cầu bảo vệ động vật hoang dã: bố trí các điểm tiếp tế thức ăn dọc tuyến di cư, giúp bồ nông có đủ năng lượng để tiếp tục hành trình.

Trên hành trình từ châu Âu hướng tới các vùng đất châu Phi, hàng chục nghìn chim bồ nông lượt nghỉ tại hồ Mishmar HaSharon để bổ sung năng lượng trước khi tiếp tục bay về phía Nam.

Hiện nay, Cơ quan Quản lý Thiên nhiên và Công viên Israel phối hợp với Cục Thủy sản thuộc Bộ Nông nghiệp nước này thả cá vào hồ Mishmar HaSharon, nhưng số cá này không nhằm mục đích thương mại mà chủ yếu để làm thức ăn cho bồ nông. Trong khoảng ba tháng chim di cư qua Israel, nhân viên tại hồ cho chúng ăn từ 3 đến 4 lần mỗi tuần, với tổng lượng cá khoảng 6 tấn mỗi lần. Kinh phí do Bộ Nông nghiệp chi trả.

Đã có thời điểm bộ này tuyên bố muốn chấm dứt chương trình, với lập luận rằng Israel không có trách nhiệm nuôi dưỡng những động vật di cư từ châu Âu sang châu Phi. Tuy nhiên, trước sức ép từ các chủ trang trại nuôi cá và các tổ chức bảo vệ môi trường, kế hoạch này đã được xem xét lại.

Bồ nông bắt đầu đến Israel từ khoảng giữa tháng 9, đầu tháng 10 và thường chỉ dừng chân trong thời gian ngắn, khoảng vài tuần. Trên hành trình hướng tới các vùng đất châu Phi, trong đó có khu vực hồ Chad và hồ Nakuru ở Đông Phi, chúng lần lượt nghỉ tại thung lũng Hula rồi hồ Mishmar HaSharon để bổ sung năng lượng trước khi tiếp tục bay về phía Nam. Ước tính mỗi năm có từ 75.000 đến hơn 100.000 con bồ nông bay qua Israel. Con số ấy đủ cho thấy tầm quan trọng của quốc gia này đối với một trong những tuyến di cư của chim hoang dã giữa hai châu lục.

Rời điểm quan sát Vickar, chúng tôi vẫn còn lưu luyến khung cảnh hàng nghìn con chim bồ nông trên mặt hồ. Với những ai yêu thiên nhiên và đặc biệt yêu thích các loài chim, địa điểm này thực sự đáng để ghé thăm khi có dịp đến miền Bắc Israel.