Ngăn cấm các hành vi bất hợp pháp trong hoạt động xã hội, từ thiện

Trong bối cảnh các hoạt động thiện nguyện, hỗ trợ xã hội ngày càng phát triển mạnh mẽ, đa dạng về hình thức, quy mô và chủ thể tham gia, Nghị định không chỉ nhằm khuyến khích, tạo điều kiện cho các quỹ hoạt động đúng tôn chỉ, mục đích mà còn đặt ra những yêu cầu chặt chẽ để bảo đảm minh bạch, phòng ngừa tình trạng lợi dụng, trục lợi và các hành vi vi phạm pháp luật.

CLB Đồng Tâm - Thiện Tâm Xanh (Phú Thọ) đóng gói quà để chuyển đến bà con vùng lũ

Theo Nghị định, quỹ xã hội là tổ chức phi chính phủ do cá nhân, tổ chức tự nguyện góp một phần tài sản để thành lập hoặc thành lập thông qua di chúc, hiến, tặng cho tài sản; được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp giấy phép thành lập và công nhận điều lệ; tổ chức, hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận nhằm mục đích hỗ trợ và khuyến khích phát triển văn hóa, giáo dục, y tế, thể thao, khoa học, công nghệ, đổi mới, sáng tạo, chuyển đổi số, nông nghiệp, nông thôn, bảo vệ tài nguyên và môi trường, an sinh xã hội và cộng đồng.

Cũng theo Nghị định, quỹ từ thiện là tổ chức phi chính phủ do cá nhân, tổ chức tự nguyện góp một phần tài sản để thành lập hoặc thành lập thông qua di chúc, hiến, tặng cho tài sản; được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp giấy phép thành lập và công nhận điều lệ; tổ chức, hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận nhằm mục đích từ thiện, nhân đạo; hỗ trợ khắc phục khó khăn do thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh, tai nạn và các đối tượng khác thuộc diện khó khăn, yếu thế cần sự trợ giúp của xã hội.

Quỹ xã hội, quỹ từ thiện (quỹ) được tổ chức, hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận nhằm mục đích hỗ trợ, khuyến khích phát triển văn hóa, giáo dục, y tế, thể thao, khoa học, công nghệ, đổi mới, sáng tạo, chuyển đổi số, nông nghiệp, nông thôn; bảo vệ tài nguyên và môi trường; cộng đồng, từ thiện, nhân đạo, an sinh xã hội; hỗ trợ các đối tượng thuộc diện khó khăn, yếu thế cần sự trợ giúp của xã hội; hỗ trợ khắc phục khó khăn do thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh theo quy định pháp luật.

Để được cấp giấy phép thành lập, quỹ phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện về mục đích, lĩnh vực hoạt động; có sáng lập viên và Ban sáng lập theo quy định; có đủ tài sản đóng góp để thành lập quỹ; có hồ sơ thành lập hợp lệ.

Nghị định cũng mở ra cơ chế cho phép cá nhân, tổ chức nước ngoài được góp tài sản cùng công dân, tổ chức Việt Nam để thành lập quỹ tại Việt Nam, song kèm theo đó là những ràng buộc rõ ràng về nghĩa vụ thuế, trách nhiệm đối với tính hợp pháp của tài sản, cam kết tuân thủ pháp luật Việt Nam và mục đích hoạt động của quỹ.

Đáng chú ý, phần tài sản đóng góp của cá nhân, tổ chức nước ngoài không được vượt quá 50% tổng số tài sản hình thành quỹ, nhằm bảo đảm tính chủ động, kiểm soát và định hướng xã hội của các quỹ hoạt động tại Việt Nam.

Quỹ chỉ được phép hoạt động khi đã có giấy phép thành lập và điều lệ được công nhận, đã công bố việc thành lập theo quy định, có xác nhận của ngân hàng về việc các sáng lập viên đã nộp đủ số tiền cam kết vào tài khoản của quỹ và hoàn tất thủ tục chuyển quyền sở hữu đối với các tài sản khác.

Đồng thời, phải có quyết định của cơ quan có thẩm quyền công nhận quỹ đủ điều kiện hoạt động và công nhận Hội đồng quản lý quỹ. Cách thiết kế này cho thấy Nhà nước không chỉ “cấp phép” một lần mà còn kiểm soát chặt chẽ toàn bộ quá trình từ hình thành đến vận hành, nhằm hạn chế tối đa các quỹ tồn tại trên danh nghĩa nhưng không có thực chất hoạt động hoặc tiềm ẩn rủi ro pháp lý.

Nghị định cũng đặt ra hàng loạt quy định cấm nhằm ngăn chặn việc lợi dụng danh nghĩa quỹ xã hội, quỹ từ thiện để trục lợi hoặc thực hiện các hành vi trái pháp luật.

Theo đó, nghiêm cấm việc hoạt động trái với tôn chỉ, mục đích của quỹ, gây ảnh hưởng đến uy tín của Nhà nước, tổ chức, cá nhân và cộng đồng; xâm hại đạo đức xã hội, thuần phong mỹ tục, truyền thống, bản sắc dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo; thực hiện hành vi gian dối, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp, lập chứng từ không đúng thực tế hoặc thông đồng để trốn thuế, gian lận thuế.

Đặc biệt, Nghị định nhấn mạnh việc nghiêm cấm rửa tiền, tài trợ khủng bố và các hoạt động trái pháp luật dưới mọi hình thức, cũng như cấm làm giả, tẩy xóa, mua bán, cho thuê, thế chấp giấy phép thành lập quỹ.

Nghị định cũng nghiêm cấm đối với hành vi nhận tiền gửi, cho vay, góp vốn đầu tư; sử dụng ngân sách nhà nước, sử dụng hoặc hỗ trợ tài sản được ngân sách nhà nước giao hoặc có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước để tham gia góp tài sản thành lập quỹ.

HOÀNG HƯƠNG