Ngăn chặn thảm kịch từ mâu thuẫn tình cảm

Trước đó, chiều 24-9, Lê Minh Luân sát hại vợ, chị vợ và gây thương tích cho nhiều người trong gia đình tại xã Củ Chi, TPHCM. Vào ngày 3-9, cũng từ việc bị bạn gái chia tay, Nguyễn Đức Anh (21 tuổi, xã Bình Minh, TP Đồng Nai) đã mang dao đến nhà người yêu với ý định sát hại cô, nhưng sau đó lại tấn công những người hàng xóm khiến 3 người tử vong, 1 người bị thương nặng.

Đáng lưu tâm là các vụ án do mâu thuẫn tình cảm đều không phát sinh đột ngột mà đã được “báo trước” qua những lời đe dọa. Làm thế nào để nhận diện hiểm họa và kịp thời ngăn chặn bạo lực bùng phát từ mâu thuẫn tình cảm? Dưới đây là góc nhìn và giải pháp từ các chuyên gia.

* ThS NGUYỄN THỊ HOÀI THƯƠNG, Trung tâm Chăm sóc sức khỏe tinh thần Minh Trí, TP Đồng Nai:

ThS Nguyễn Thị Hoài Thương

Chú ý trước những lời đe dọa

Từ góc độ tâm lý, những vụ bạo lực nghiêm trọng trong quan hệ vợ chồng hoặc tình cảm thường không nên được nhìn đơn giản như một cơn nóng giận xảy ra đột ngột. Trước đó có thể đã xuất hiện một chuỗi dấu hiệu như kiểm soát bạn đời, ghen tuông quá mức, xúc phạm, đe dọa, cô lập khỏi người thân, theo dõi, phá đồ, đánh đập hoặc liên tục gây áp lực khi người kia muốn chấm dứt mối quan hệ.

Một khó khăn thường gặp là chính nạn nhân và người thân dần “bình thường hóa” các dấu hiệu này. Một người đã nhiều lần dọa “sẽ giết” nhưng sau đó xin lỗi, làm hòa thì gia đình dễ cho đó chỉ là lời nói lúc tức giận. Nhưng về nguyên tắc an toàn, một lời đe dọa cụ thể đến tính mạng không nên được đánh giá dựa trên việc trước đây người đó đã nói mà chưa làm.

Cần xem xét toàn bộ bối cảnh: Người đó từng đánh hoặc làm bị thương nạn nhân chưa, mức độ bạo lực có tăng lên không, có tìm kiếm hoặc bám theo nạn nhân không, có sử dụng rượu/chất kích thích không, có phương tiện gây sát thương không, và gần đây có biến cố như ly thân, ghen tuông hoặc tranh chấp con cái hay không?

Gia đình cũng cần tránh đặt toàn bộ trách nhiệm phòng ngừa lên người đang bị bạo lực bằng những lời khuyên như “cố nhịn”, “về nói chuyện cho rõ” hay “vợ chồng đóng cửa bảo nhau”.

Người thân nên giúp nạn nhân xây dựng kế hoạch an toàn, có nơi có thể đến ngay khi cần, duy trì liên lạc với người tin cậy, bảo vệ trẻ em và tìm kiếm hỗ trợ từ cơ quan chức năng, y tế, tâm lý và dịch vụ xã hội phù hợp.

* TS-BS HOÀNG TÚ ANH, Giám đốc Trung tâm Sáng kiến sức khỏe và dân số (TP Hà Nội):

TS-BS Hoàng Tú Anh

Báo tin để được can thiệp khẩn cấp

Năm 2025, tôi và các đồng nghiệp thực hiện một nghiên cứu về nạn giết hại phụ nữ có yếu tố giới ở Việt Nam và tổng hợp được 346 trường hợp được báo cáo trên 3 tờ báo trực tuyến lớn. Nghiên cứu cho thấy 67,9% các vụ xảy ra tại nhà của nạn nhân, 79,4% là do chồng hoặc bạn tình hiện tại gây ra. Nhà có thể là nơi nguy hiểm nhất cho người phụ nữ, cũng chính là nơi mà các biện pháp dự phòng cần tập trung.

Định nghĩa về bạo lực đối với phụ nữ nêu rõ, đe dọa bạo lực cũng là bạo lực và Luật Phòng chống bạo lực gia đình quy định đe dọa giết người có thể là điều kiện để thực hiện lệnh cấm tiếp xúc. Điều tra tại Việt Nam cho thấy chỉ 10% phụ nữ bị bạo lực từng đi báo cáo và sử dụng sự trợ giúp của các cơ quan.

Do vậy, vai trò chủ động của thành viên gia đình, hàng xóm, tổ dân phố và các cơ quan chính quyền như công an, hội phụ nữ là rất quan trọng. Khi biết có người bị dọa giết, thậm chí bị dọa giết nhiều lần, người thân, hàng xóm cần báo tin và công an, chính quyền phải đến can thiệp khẩn cấp.

* PGS-TS LÊ MINH CÔNG, Giám đốc chương trình Nghiên cứu và hỗ trợ sức khỏe tinh thần, Viện Nghiên cứu Khoa học xã hội và nhân văn, Trường Đại học KHXH-NV (ĐHQG TPHCM):

PGS-TS Lê Minh Công

Đẩy mạnh giám sát trong phòng chống rối loạn tâm thần

Người bị đe dọa cần được hỗ trợ xây dựng kế hoạch an toàn, hạn chế gặp riêng người có hành vi đe dọa, thông báo cho người thân và cơ quan chức năng khi nguy cơ rõ ràng, chuẩn bị nơi tạm lánh, bảo vệ trẻ em và lưu giữ những bằng chứng liên quan đến đe dọa hoặc bạo lực. Khi nguy cơ đã ở mức cao hoặc cấp tính, ưu tiên trước hết phải là bảo vệ tính mạng và sự an toàn, không phải cố gắng hàn gắn mối quan hệ bằng mọi giá.

Một điểm mới đáng chú ý là Luật Phòng bệnh và Thông tư 15/2026/TT-BYT của Bộ Y tế về giám sát trong phòng, chống rối loạn tâm thần đã đặt vấn đề phát hiện, giám sát người có nguy cơ và các yếu tố nguy cơ tại cơ sở y tế cũng như tại cộng đồng. Đây là một hướng tiếp cận cần được phát triển mạnh hơn trong thực tiễn: không chỉ chờ người có vấn đề đến bệnh viện, mà cần hình thành mạng lưới phát hiện sớm, sàng lọc và phân tầng nguy cơ, kết nối giữa y tế, sức khỏe tâm thần, công tác xã hội, chính quyền cơ sở và các cơ quan bảo vệ pháp luật.

Tuy nhiên, cũng cần lưu ý là bạo lực gia đình hay hành vi đe dọa giết người không đồng nghĩa với việc người đó mắc rối loạn tâm thần. Điều cần thiết là khi đã xuất hiện các dấu hiệu nguy cơ, phải có một cơ chế để đánh giá mức độ nguy hiểm, bảo vệ người đang bị đe dọa và chuyển người có biểu hiện bất ổn tâm lý, tâm thần đến cơ sở chuyên môn khi có chỉ định.

Khoảng thời gian từ lời đe dọa, hành vi kiểm soát, bạo lực ban đầu đến khi bạo lực leo thang chính là “cửa sổ” quan trọng nhất để can thiệp. Nếu gia đình, cộng đồng và hệ thống dịch vụ biết nhận diện tín hiệu, đánh giá đúng nguy cơ và hành động đủ sớm, chúng ta có thể ngăn được ít nhất một phần những thảm kịch đáng tiếc.

* TS TRẦN THỊ HUYỀN THANH, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Đông Hưng Thuận:

TS Trần Thị Huyền Thanh

Thay đổi tư duy ứng xử với nguy cơ bạo lực

Theo tôi, để ngăn chặn bạo lực cần thực hiện đồng bộ 4 nhóm giải pháp sau đây:

Thứ nhất, ngừng hòa giải cảm tính và xuề xòa. Khi xuất hiện hành vi đe dọa tính mạng, cán bộ cơ sở cần chủ động tiếp cận, bảo vệ bí mật thông tin và đồng hành hỗ trợ nạn nhân di tản, tìm nơi tạm trú an toàn nếu cần.

Thứ hai, kích hoạt cơ chế phản ứng nhanh ở cấp phường. Ngay khi nhận tin báo đe dọa bạo lực, Công an phường phối hợp UBND và các đoàn thể tiến hành xác minh, răn đe đối tượng, lập hồ sơ quản lý nguy cơ. Với trường hợp có dấu hiệu uy hiếp nghiêm trọng, Chủ tịch UBND phường cần chủ động áp dụng biện pháp cấm tiếp xúc theo Luật Phòng, chống bạo lực gia đình hoặc kiến nghị khởi tố bằng văn bản kèm theo chứng cứ dữ liệu đến cơ quan điều tra xem xét thụ lý giải quyết theo quy định.

Thứ ba, phát huy vai trò “màng lọc” của Mặt trận Tổ quốc và cộng đồng. Chính quyền cơ sở và các đoàn thể phải là điểm tựa an toàn, kiên quyết hành động để bất kỳ ai đang lo sợ đều cảm thấy mình được bảo vệ kịp thời trước khi quá muộn.

Phát huy vai trò hệ thống chính trị trong quần chúng nhân dân, đảm bảo đây là kênh tiếp nhận thông tin, “điểm tựa” vững chắc cho quần chúng nhân dân khi phát sinh mâu thuẫn có thể tìm đến và giải quyết nhanh chóng, kịp thời. Xây dựng thế trận an ninh nhân dân gắn với thế trận lòng dân vững chắc, giữ gìn an ninh, trật tự ngay từ cơ sở.

Thứ tư, nâng cao vai trò quản lý nhà nước. Bao gồm, rà soát kiện toàn Tổ hòa giải cơ sở đủ năng lực, trình độ, uy tín trong cộng đồng dân cư, để “dân nghe, dân tin, dân làm theo”; tăng cường nắm tình hình địa bàn dân cư để kịp thời nắm và giải quyết triệt để mâu thuẫn trong nội bộ nhân dân.

Sự bình yên phải bắt đầu từ mỗi gia đình hòa thuận, yêu thương nhau và từ mỗi khu dân cư đoàn kết, tích cực tham gia phong trào bảo vệ an ninh Tổ quốc. Từ đó, tạo ra rào cản vững chắc ngăn chặn từ sớm các nguy cơ bạo lực và tệ nạn xã hội.