Ngân hàng chuyển dịch động lực tăng trưởng sang thu nhập ngoài lãi

Theo các chuyên gia, lợi nhuận ngân hàng sẽ không còn phụ thuộc quá nhiều vào việc “buôn tiền” (tín dụng), hay các khoản đầu tư may rủi. Thay vào đó, trọng tâm sẽ là bán lẻ, SME, dịch vụ tài chính số và đa dạng hóa tối đa nguồn thu ngoài lãi. Đây chính là chìa khóa để hệ thống ngân hàng Việt Nam hướng tới sự phát triển bền vững, an toàn và hiệu quả trong dài hạn.

Thay đổi “trụ cột” tăng trưởng

Theo bà Trần Thị Khánh Hiền, Giám đốc Nghiên cứu, Công ty Chứng khoán MBS, triển vọng thu nhập ngoài lãi của ngành ngân hàng trong năm 2026 vẫn duy trì đà tăng, song cơ cấu nguồn thu sẽ dịch chuyển rõ nét.

Nếu như năm 2025, lợi nhuận được hỗ trợ mạnh bởi mảng đầu tư chứng khoán và thu hồi nợ, thì sang năm 2026, các yếu tố này khó lặp lại mức tăng đột biến. Nguyên nhân đến từ sự hạ nhiệt của thị trường chứng khoán, hoạt động phát hành trái phiếu trầm lắng và áp lực nợ xấu giảm dần khiến nguồn thu từ xử lý nợ chậm lại. Khi “cục máu đông” nợ xấu tan dần, tốc độ xử lý nợ và nguồn thu đột biến liên quan đến hoạt động này cũng sẽ chậm lại theo quy luật tự nhiên.

Thay vào đó, động lực chính sẽ đến từ thu nhập phí. Các hoạt động thanh toán, thẻ, bancassurance, kinh doanh ngoại hối và dịch vụ ngân hàng số được kỳ vọng trở thành trụ cột mới. Đây là nguồn thu bền vững, ít chịu biến động chu kỳ và gắn liền với chiến lược phát triển khách hàng dài hạn – yếu tố cốt lõi để các nhà băng duy trì phong độ ổn định.

Sự chuyển dịch này không chỉ là lựa chọn mà là chiến lược sống còn trong bối cảnh biên lãi ròng (NIM) chịu áp lực. Số liệu thống kê cho thấy, trong 9 tháng đầu năm 2025, NIM toàn ngành đã giảm xuống mức thấp nhất trong vòng 5 năm, quanh ngưỡng 3%. Nguyên nhân chủ yếu do các ngân hàng phải duy trì lãi suất cho vay thấp để hỗ trợ nền kinh tế phục hồi, trong khi chi phí vốn đầu vào lại có xu hướng tăng.

Bước sang 2026, dù lãi suất cho vay có thể nhích nhẹ và áp lực dự phòng giảm bớt, dư địa cải thiện NIM không còn lớn. Khi đó, việc gia tăng tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA) và đẩy mạnh thu ngoài lãi là chìa khóa giúp các nhà băng giảm chi phí vốn, bù đắp lợi nhuận tín dụng suy giảm và nâng cao năng lực tài chính.

Trong Báo cáo chiến lược 2026, Chứng khoán Vietcap dự báo lợi nhuận sau thuế toàn ngành sẽ tăng 19,5%. Mức tăng này được hỗ trợ bởi tăng trưởng tín dụng vững chắc và sự đóng góp 9,6% từ tăng trưởng thu nhập ngoài lãi, khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của mảng phi tín dụng.

Những "điểm sáng" tại các nhà băng

Trong Báo cáo chiến lược đầu tư năm 2026 với chủ đề “Nội lực thúc đẩy tăng trưởng bứt phá”, Công ty Cổ phần Chứng khoán Vietcap đưa ra những dự báo đầy lạc quan.

Nhóm phân tích cho rằng tăng trưởng lợi nhuận tổng hợp của các ngân hàng trong danh mục theo dõi sẽ tăng tốc từ mức 14% năm 2025 lên trên 20% trong giai đoạn 2026–2027.

Riêng năm 2026, lợi nhuận sau thuế toàn ngành dự kiến tăng 19,5%. Mức tăng này được hỗ trợ bởi sự tăng trưởng ổn định của thu nhập lãi (nhờ tín dụng vững chắc) và mức tăng 9,6% của thu nhập ngoài lãi – tiếp tục khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của mảng phi tín dụng trong cấu trúc lợi nhuận hiện đại.

Thực tế, xu hướng chuyển dịch cơ cấu thu nhập đã mang lại "trái ngọt" cho nhiều ngân hàng lớn. Điển hình là VietinBank lần đầu tiên tổng tài sản vượt mốc 100 tỷ USD tính đến cuối năm 2025. Ngân hàng đã giảm bớt phụ thuộc vào tín dụng khi thu nhập ngoài lãi đóng góp tới gần 27% tổng thu nhập hoạt động, nhờ cung cấp giải pháp tài chính toàn diện.

Ở khối ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân, VIB cũng ghi nhận thu nhập ngoài lãi chiếm hơn 19% tổng thu nhập trong 9 tháng đầu năm 2025. Mảng thẻ tín dụng đạt mốc 1 triệu thẻ với doanh số chi tiêu hơn 104.000 tỷ đồng, tăng 15%. Trong khi OCB ghi nhận sự bùng nổ trong quý III/2025 với thu ngoài lãi tăng 123,1%, trong đó mảng kinh doanh ngoại tệ và các hoạt động khác tăng trưởng vượt trội.

Đặc biệt, HDBank và Techcombank được các chuyên gia đánh giá cao về triển vọng 2026. Công ty Chứng khoán Vietcombank (VCBS) dự báo HDBank đạt mức tăng trưởng lợi nhuận quý IV/2025 lên tới 31% nhờ tín dụng bất động sản, xây dựng và sự hồi phục của HD Saison. Trong khi đó, Techcombank với lợi thế CASA và mảng bán lẻ dự kiến đạt tăng trưởng lợi nhuận 30%, đồng thời mở rộng dư địa dài hạn qua hệ sinh thái TCBS, TCLife.

Các chuyên gia nhận định, quý IV/2025 là giai đoạn "tạo nền" quan trọng. Khi tín dụng tăng tốc và các thị trường ngách như kinh doanh vàng, tài sản số hay bancassurance được khơi thông, năm 2026 sẽ mở ra một chu kỳ tăng trưởng mới, cân bằng và bền vững hơn.

Nhóm phân tích của Công ty Chứng khoán Vietcap lạc quan dự báo tốc độ tăng trưởng lợi nhuận của các ngân hàng sẽ bứt phá từ mức 14% (năm 2025) lên trên 20% trong giai đoạn 2026–2027, với động lực cốt lõi là sự lên ngôi của bán lẻ, SME và đa dạng hóa nguồn thu phi tín dụng.

Thanh Hoa