Ngân hàng nào đang sử dụng tài sản hiệu quả nhất?

>> Bài viết thuộc Chuyên đề "Toàn cảnh ngân hàng Việt Nam: Từ báo cáo tài chính đến mạch nhịp kinh tế"

ROA cho thấy điều gì mà lợi nhuận tuyệt đối không nói hết?

Trong ngành ngân hàng, quy mô lợi nhuận thường là chỉ tiêu thu hút sự chú ý đầu tiên. Một ngân hàng lãi hàng nghìn tỷ đồng mỗi quý dễ tạo cảm giác vượt trội so với phần còn lại của thị trường. Tuy nhiên, lợi nhuận lớn chưa chắc đồng nghĩa với hiệu quả cao.

Điều quan trọng hơn là ngân hàng đó đang sử dụng khối tài sản khổng lồ của mình hiệu quả đến đâu để tạo ra lợi nhuận. Đây chính là vai trò của ROA, hay tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản.

ROA ngân hàng cho biết mỗi 100 đồng tài sản tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận. Với một ngành có bảng cân đối kế toán rất lớn như ngân hàng, chỉ tiêu này giúp nhìn rõ hơn năng lực vận hành thực tế, thay vì chỉ nhìn vào quy mô tuyệt đối của lợi nhuận.

Dữ liệu quý I/2026 của 27 ngân hàng cho thấy sự phân hóa rất rõ. Có những ngân hàng không phải lớn nhất hệ thống nhưng lại tạo ra lợi nhuận trên mỗi đồng tài sản tốt hơn hẳn các ngân hàng có tổng tài sản lớn hơn.

Xu hướng ROA của một số ngân hàng tiêu biểu so với Trung bình ngành

Techcombank dẫn đầu về hiệu quả sử dụng tài sản

Tính đến quý I/2026, Techcombank là ngân hàng có ROA cao nhất trong nhóm 27 ngân hàng được khảo sát, đạt khoảng 2,34%.

Đây là mức vượt xa mặt bằng chung và cho thấy khả năng chuyển hóa tài sản thành lợi nhuận rất hiệu quả. Techcombank không phải ngân hàng có tổng tài sản lớn nhất hệ thống, cũng không phải ngân hàng có lợi nhuận tuyệt đối cao nhất, nhưng lại đứng đầu về hiệu suất sinh lời trên tài sản.

Kết quả này phản ánh nhiều lợi thế tích lũy của ngân hàng trong những năm qua. Techcombank duy trì tỷ lệ CASA cao, có khả năng kiểm soát chi phí vốn tốt, đồng thời tập trung vào các phân khúc khách hàng có chất lượng và khả năng sinh lời cao. Bên cạnh đó, nguồn thu ngoài lãi từ dịch vụ, thẻ và hệ sinh thái khách hàng cao cấp cũng giúp cải thiện hiệu quả sinh lời tổng thể.

Nói cách khác, Techcombank đang cho thấy một mô hình ngân hàng không chỉ lớn về quy mô mà còn mạnh về hiệu quả.

Tính đến quý I/2026, Techcombank là ngân hàng có ROA cao nhất trong nhóm 27 ngân hàng được khảo sát, đạt khoảng 2,34%. Ảnh: BCTN TCB 2025

Nhóm ngân hàng tư nhân chiếm ưu thế ở nhóm ROA cao

Ngay sau Techcombank là các ngân hàng tư nhân năng động như HDBank, ABBank, MBBank và VPBank. ROA của nhóm này đều vượt ngưỡng 1,8%, cao hơn đáng kể so với mặt bằng trung bình của hệ thống.

HDBank đạt khoảng 1,99%, phản ánh khả năng khai thác hiệu quả hệ sinh thái bán lẻ và các phân khúc khách hàng có lợi suất cao. ABBank đạt khoảng 1,92%, là một điểm nhấn đáng chú ý khi ngân hàng này không thuộc nhóm quy mô lớn nhất nhưng lại có hiệu suất sinh lời trên tài sản ở mức rất cao.

MBBank đạt khoảng 1,91%, tiếp tục cho thấy lợi thế từ nền tảng khách hàng cá nhân lớn, ngân hàng số và tỷ lệ CASA cao. Trong khi đó, VPBank đạt khoảng 1,85%, nhờ khả năng tạo biên lợi nhuận cao từ các mảng tín dụng tiêu dùng, bán lẻ và khách hàng cá nhân.

Điểm chung của nhóm ngân hàng này là khả năng kết hợp giữa tăng trưởng tài sản, biên lãi thuần tốt và chiến lược khách hàng rõ ràng. Họ không chỉ mở rộng quy mô mà còn biết cách làm cho tài sản sinh lời hiệu quả hơn.

Vietcombank vẫn là chuẩn mực hiệu quả của khối quốc doanh

Trong nhóm ngân hàng có vốn nhà nước chi phối, Vietcombank tiếp tục là cái tên nổi bật nhất về ROA.

Với ROA khoảng 1,48% trong quý I/2026, Vietcombank không nằm trong nhóm dẫn đầu toàn hệ thống, nhưng vẫn vượt trội so với các ngân hàng quốc doanh còn lại. Đây là điểm rất đáng chú ý bởi Vietcombank sở hữu quy mô tài sản rất lớn, trong khi việc duy trì hiệu suất sinh lời cao trên một nền tài sản lớn thường khó hơn nhiều so với các ngân hàng quy mô nhỏ hơn.

Lợi thế của Vietcombank đến từ chất lượng tài sản, chi phí vốn thấp và khả năng kiểm soát rủi ro tốt. Ngân hàng này không cần theo đuổi các phân khúc có lợi suất quá cao để cải thiện ROA, mà duy trì hiệu quả nhờ nguồn vốn rẻ, tệp khách hàng chất lượng và bộ đệm dự phòng mạnh.

So với VietinBank và BIDV, Vietcombank cho thấy khả năng sử dụng tài sản hiệu quả hơn rõ rệt. Điều này lý giải vì sao ngân hàng thường được xem là chuẩn mực về hiệu quả hoạt động trong khối ngân hàng quốc doanh.

Những ngân hàng đang ở vùng dưới chuẩn hiệu quả

Ở chiều ngược lại, một số ngân hàng có ROA thấp hơn đáng kể so với mặt bằng ngành.

BIDV đạt khoảng 0,81%, thấp hơn nhiều so với Vietcombank dù cùng thuộc nhóm ngân hàng quốc doanh quy mô lớn. Điều này cho thấy quy mô tài sản rất lớn không tự động chuyển hóa thành hiệu quả sinh lời cao nếu biên lợi nhuận bị thu hẹp hoặc chi phí rủi ro vẫn còn lớn.

Sacombank đạt khoảng 0,74%. Trường hợp này đặc biệt đáng chú ý bởi ngân hàng vẫn có năng lực tạo lợi nhuận trước dự phòng khá tốt, nhưng lợi nhuận ròng bị thu hẹp do còn phải xử lý các tài sản tồn đọng từ quá trình tái cơ cấu.

Một số ngân hàng khác như Eximbank hay VietBank cũng nằm trong nhóm có ROA thấp, phản ánh áp lực về hiệu quả vận hành, chi phí vốn hoặc chất lượng tài sản.

Nhóm này cho thấy một thực tế quan trọng: tài sản lớn chưa đủ. Điều quyết định là ngân hàng có thể biến tài sản đó thành lợi nhuận sau cùng hay không.

ROA của 27 ngân hàng (Q1/2026)

ROA phản ánh sự khác biệt trong mô hình kinh doanh ngân hàng

Khi đặt ROA cạnh các chỉ tiêu như CASA, NIM, chi phí vốn và nợ xấu, có thể thấy sự khác biệt rất rõ trong mô hình kinh doanh của từng nhóm ngân hàng.

Các ngân hàng có ROA cao thường sở hữu ít nhất một trong ba lợi thế: nguồn vốn giá rẻ, biên lãi thuần tốt hoặc khả năng kiểm soát rủi ro hiệu quả. Techcombank và MBBank nổi bật nhờ CASA cao. HDBank và VPBank có lợi thế từ các phân khúc cho vay mang lại biên lợi nhuận lớn hơn. Vietcombank lại là đại diện cho mô hình an toàn, chất lượng tài sản cao và chi phí vốn thấp.

Ngược lại, các ngân hàng có ROA thấp thường bị kẹt ở một hoặc nhiều điểm nghẽn: chi phí huy động cao, biên lợi nhuận mỏng, nợ xấu lớn hoặc áp lực trích lập dự phòng.

Vì vậy, ROA không chỉ là một chỉ tiêu tài chính đơn lẻ. Đây là nơi hội tụ kết quả của nhiều quyết định chiến lược, từ huy động vốn, lựa chọn khách hàng, định giá khoản vay, quản trị rủi ro cho tới kiểm soát chi phí hoạt động.

Cuộc cạnh tranh đang chuyển từ quy mô sang hiệu quả

Bức tranh ROA quý I/2026 cho thấy ngành ngân hàng Việt Nam đang phân hóa rõ nét về hiệu quả sử dụng tài sản.

Một số ngân hàng tư nhân như Techcombank, HDBank, MBBank và VPBank đang chứng minh khả năng tạo lợi nhuận cao trên mỗi đồng tài sản. Trong khi đó, Vietcombank tiếp tục giữ vai trò chuẩn mực về hiệu quả trong khối ngân hàng quốc doanh.

Ở chiều ngược lại, những ngân hàng có ROA thấp cho thấy quy mô tài sản lớn hoặc lợi nhuận trước dự phòng cao chưa đủ để bảo đảm hiệu quả cuối cùng.

Điều này cho thấy cuộc cạnh tranh trong ngành ngân hàng không còn chỉ nằm ở việc ai có tổng tài sản lớn hơn hay ai tăng trưởng tín dụng nhanh hơn. Câu hỏi ngày càng quan trọng là ngân hàng nào sử dụng tài sản hiệu quả hơn.

Và xét trên chỉ tiêu ROA, Techcombank đang là cái tên nổi bật nhất trong hệ thống ngân hàng Việt Nam hiện nay.

>> Bài viết thuộc Chuyên đề "Toàn cảnh ngân hàng Việt Nam: Từ báo cáo tài chính đến mạch nhịp kinh tế"