Ngân hàng tăng thu ngoài lãi, giảm dần phụ thuộc vào tín dụng

Nguồn thu dịch vụ gia tăng

Khảo sát kết quả kinh doanh 9 tháng đầu năm 2026 cho thấy, bên cạnh tăng trưởng tín dụng, hoạt động dịch vụ đang đóng góp ngày càng rõ nét vào thu nhập của nhiều ngân hàng. Sự dịch chuyển này giúp các nhà băng có thêm động lực tăng trưởng, giảm mức độ phụ thuộc vào chênh lệch lãi suất huy động và cho vay.

Tại Techcombank, tổng thu nhập hoạt động 9 tháng đạt 45.200 tỷ đồng, tăng 17,1% so với cùng kỳ; lợi nhuận trước thuế đạt 28.900 tỷ đồng, tăng 23,7%. Đáng chú ý, thu nhập từ hoạt động dịch vụ đạt 11.800 tỷ đồng, tăng 40%; riêng quý III đạt 4.200 tỷ đồng, tăng 44,6%. Tỷ trọng thu nhập dịch vụ trên tổng thu nhập hoạt động tăng từ 21,9% lên 26,2%, cho thấy đóng góp lớn hơn của mảng này trong cơ cấu kinh doanh.

Thu nhập từ dịch vụ, thanh toán, bảo hiểm và ngoại hối tăng trưởng tích cực, trở thành điểm sáng trong cơ cấu thu nhập của nhiều ngân hàng trong 9 tháng đầu năm 2026

Trong cơ cấu thu dịch vụ của Techcombank, thu từ thư tín dụng (LC), tiền mặt và thanh toán đạt 4.900 tỷ đồng, tăng 136,6%, nhờ tiếp tục mở rộng các giải pháp LC. Thu phí dịch vụ bảo hiểm, bao gồm bancassurance và dịch vụ bảo hiểm của công ty con, đạt 1.700 tỷ đồng, tăng 106,1%; thu phí dịch vụ thẻ đạt 1.500 tỷ đồng, tăng 29%. Thu từ dịch vụ ngoại hối và phái sinh đạt 1.100 tỷ đồng, tăng 27,1%, với sự hỗ trợ từ nhu cầu phòng ngừa rủi ro tỷ giá.

Tại VPBank, thu nhập lãi thuần hợp nhất 9 tháng vẫn tăng 26,7%, lên gần 53.100 tỷ đồng. Đồng thời, lãi thuần từ hoạt động dịch vụ tăng 76,3%, với đóng góp tích cực từ thanh toán, bảo hiểm và ngân hàng đầu tư. Tổng thu nhập hoạt động hợp nhất đạt gần 65.500 tỷ đồng, tăng 25,3%; riêng ngân hàng mẹ đạt gần 48.900 tỷ đồng, tăng 32,6%.

Đối với LPBank cũng ghi nhận đóng góp đáng kể của nguồn thu ngoài lãi. Trong 9 tháng đầu năm, tổng thu nhập hoạt động đạt 19.179 tỷ đồng, tăng 29%; thu thuần ngoài lãi đạt 7.489 tỷ đồng, chiếm 39% tổng thu nhập hoạt động. Lợi nhuận trước thuế đạt 10.421 tỷ đồng, tăng gần 9% so với cùng kỳ và hoàn thành khoảng 70% kế hoạch năm.

Ở SHB, lợi nhuận trước thuế 9 tháng ước đạt 14.300 tỷ đồng, tăng gần 17%, hoàn thành 81% kế hoạch năm. Theo thông tin tại hội nghị nhà đầu tư ngày 15/10, thu nhập ngoài lãi đóng góp gần 30% tổng thu nhập hoạt động trong nửa đầu năm 2026, so với tỷ trọng khoảng 10% trong quá khứ. Nguồn thu đến từ thanh toán, bảo lãnh và các sản phẩm dịch vụ tài chính khác, bổ sung động lực lợi nhuận bên cạnh cho vay truyền thống.

Xu hướng đa dạng hóa còn xuất hiện tại những ngân hàng có quy mô nhỏ hơn. PGBank ghi nhận lợi nhuận trước thuế 9 tháng đạt 630 tỷ đồng, tăng 27%, trong khi tổng thu thuần tăng 9,6%. Thu nhập ngoài lãi từ hoạt động dịch vụ và kinh doanh ngoại hối tăng hơn gấp đôi so với cùng kỳ, trong bối cảnh dư nợ cho vay khách hàng tăng khoảng 7,1% so với cuối năm 2025.

Theo các chuyên gia, tăng thu ngoài lãi đang mở rộng dư địa kinh doanh cho ngân hàng. Tuy vậy, mức tăng tại từng tổ chức chưa đủ để khẳng định cơ cấu thu nhập toàn hệ thống đã thay đổi căn bản. Tín dụng vẫn giữ vai trò quan trọng, còn khả năng nâng tỷ trọng dịch vụ phụ thuộc vào nền tảng khách hàng, chất lượng sản phẩm và năng lực cung ứng của mỗi nhà băng.

Hướng tới xây nguồn thu bền vững

Đa dạng hóa nguồn thu càng có ý nghĩa khi các ngân hàng phải cân đối giữa mục tiêu kinh doanh với yêu cầu giảm lãi suất hỗ trợ nền kinh tế. Phát biểu tại buổi làm việc về công tác ngân hàng đầu tuần này, Thống đốc NHNN Phạm Đức Ấn nhấn mạnh, muốn giảm lãi suất cho vay thực chất, các tổ chức tín dụng phải đồng thời tiết giảm chi phí hoạt động, chia sẻ lợi nhuận và giảm chi phí huy động vốn. Việc giảm lãi suất cần phù hợp khả năng tài chính của từng tổ chức, lựa chọn đúng đối tượng và được xem xét đối với cả dư nợ hiện hữu lẫn khoản vay mới. Trong bối cảnh đó, biên lãi ròng (NIM) có thể tiếp tục chịu sức ép nếu chi phí vốn chưa giảm tương ứng.

Nguồn thu ngoài lãi vì thế có thể giúp ngân hàng giảm bớt sức ép lên kết quả kinh doanh. Khi có thêm thu nhập từ thanh toán, thẻ, bảo lãnh hoặc các giải pháp tài chính, ngân hàng có điều kiện cân đối hoạt động tốt hơn. Tuy nhiên, đây là quá trình mở rộng năng lực phục vụ khách hàng, không đơn thuần là tăng mức phí trên những dịch vụ hiện có.

Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Đại học Nguyễn Trãi cho rằng, giảm phụ thuộc vào tín dụng cần được hiểu là các ngân hàng đang từng bước đa dạng hóa mô hình kinh doanh và nguồn thu, chứ không đồng nghĩa tín dụng sẽ sớm mất vị trí là nguồn tạo lợi nhuận chủ yếu.

Tính bền vững thu ngoài lãi cần được đánh giá theo từng hoạt động. Thanh toán và dịch vụ thẻ có thể tạo dòng thu thường xuyên khi khách hàng sử dụng đều đặn; còn ngoại hối, chứng khoán chịu tác động của thị trường. Ngay với bảo hiểm, khả năng duy trì nguồn thu cũng phụ thuộc chất lượng tư vấn, sự phù hợp của sản phẩm và niềm tin của khách hàng. Bởi vậy, tỷ trọng ngoài lãi cao cần đi cùng cơ cấu nguồn thu lành mạnh.

TS. Châu Đình Linh, Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh nhận định, thực tế chỉ một số ít ngân hàng xây dựng được nguồn thu ngoài lãi mang tính bền vững. Điểm khác biệt nằm ở khả năng duy trì nguồn thu ổn định và từng bước gia tăng tỷ trọng đóng góp qua các năm. Trong khi đó, phần lớn ngân hàng vẫn chủ yếu dựa vào các khoản thu ngắn hạn hoặc phát sinh đơn lẻ, khiến thu nhập ngoài lãi khó trở thành động lực tăng trưởng lâu dài.

Để cải thiện chất lượng nguồn thu, ngân hàng cần phát triển dịch vụ từ nhu cầu thực: quản lý dòng tiền, thanh toán, tài trợ thương mại, phòng ngừa rủi ro tỷ giá và những tiện ích phục vụ đời sống. Chuyển đổi số có thể hỗ trợ mở rộng quy mô giao dịch, giảm chi phí phục vụ, nhưng hiệu quả cuối cùng phải thể hiện ở mức độ sử dụng và sự gắn bó của khách hàng.