Ngân hàng 'xoay trục': Thu từ phí dịch vụ tăng vọt

Theo các chuyên gia, những ngân hàng có nền tảng vốn mạnh, chất lượng tài sản tốt, dư địa tín dụng lớn và khả năng đa dạng hóa nguồn thu sẽ tiếp tục duy trì lợi thế cạnh tranh.

Nhà băng nào chiếm ưu thế?

Dữ liệu tổng hợp từ báo cáo tài chính của 28 ngân hàng cho thấy một kết quả đầy ấn tượng khi tổng lãi thuần từ dịch vụ đã tăng 50% so với cùng kỳ năm trước. Với con số 52.627 tỷ đồng mang về trong 6 tháng đầu năm, mảng dịch vụ không còn là nguồn thu phụ trợ mà đã trở thành một trong những động lực tăng trưởng chính. 

Sự bứt phá này diễn ra trong bối cảnh thu nhập từ lãi vẫn tăng trưởng mạnh nhưng dư địa để mở rộng biên lợi nhuận (NIM) đang dần thu hẹp, buộc các ngân hàng phải tìm kiếm những giá trị mới từ hệ sinh thái dịch vụ.

Tổng lãi thuần từ dịch vụ tại 28 ngân hàng đã tăng trưởng hơn 50% so với cùng kỳ năm trước mang về 52.627 tỷ đồng trong nửa đầu năm.

Tuy nhiên, sự phân hóa về tốc độ tăng trưởng giữa các ngân hàng trong nửa đầu năm 2026 diễn ra rất mạnh mẽ với nhiều cái tên ghi nhận mức tăng lên đến ba chữ số. VIB gây ấn tượng mạnh nhất hệ thống khi đạt mức tăng trưởng kỷ lục 294%, đưa lãi thuần dịch vụ từ 779 tỷ đồng của cùng kỳ năm 2025 vọt lên mức 3.064 tỷ đồng. SHB cũng cho thấy bước tiến dài với mức tăng 277% khi thu về 3.825 tỷ đồng từ mảng này. Trong khi đó, Sacombank ghi nhận sự bứt phá với mức tăng 140% đạt con số 3.952 tỷ đồng. 

Các ngân hàng khác như VPBank tăng 121% đạt 5.555 tỷ đồng hay Techcombank tăng 73% đạt 6.811 tỷ đồng cũng góp phần làm sôi động bức tranh thu nhập ngoài lãi. Ngay cả những nhà băng có quy mô nhỏ hơn như ABBank hay PGBank cũng góp mặt trong nhóm tăng trưởng ba chữ số, cho thấy chiến lược đa dạng hóa nguồn thu đang được triển khai đồng bộ trên toàn hệ thống.

Nếu xét về quy mô tuyệt đối, Techcombank tiếp tục khẳng định vị thế dẫn đầu khi là ngân hàng duy nhất vượt ngưỡng 6.800 tỷ đồng lãi thuần dịch vụ trong nửa đầu năm. VPBank giữ vị trí thứ hai với 5.555 tỷ đồng và VietinBank xếp thứ ba khi mang về 4.116 tỷ đồng. Các vị trí tiếp theo trong bảng xếp hạng quy mô thuộc về Sacombank với 3.952 tỷ đồng và SHB với 3.825 tỷ đồng. 

Mặc dù các "ông lớn" như BIDV, MB hay Agribank có tốc độ tăng trưởng thấp hơn, dao động từ 5 - 12%, nhưng vẫn duy trì được quy mô lãi thuần dịch vụ ở mức cao, dao động từ khoảng 3.300 tỷ đồng đến gần 3.600 tỷ đồng. Điều này cho thấy sự ổn định của các nhóm khách hàng truyền thống và khả năng duy trì nguồn thu phí bền vững của các ngân hàng lớn.

Trái ngược với sự thăng hoa của nhóm dẫn đầu, thị trường vẫn ghi nhận những khoảng lặng tại một số đơn vị khi có 6 ngân hàng ghi nhận lãi thuần từ dịch vụ sụt giảm. Điển hình như Eximbank giảm mạnh tới 80% hay MSB giảm 40%, trong khi Vietbank và Bac A Bank cùng ghi nhận mức giảm 28%.

Đáng chú ý nhất là BVBank khi báo lỗ 28 tỷ đồng ở mảng dịch vụ trong khi cùng kỳ năm ngoái vẫn đang có lãi 15 tỷ đồng. Sự sụt giảm này phản ánh áp lực cạnh tranh gay gắt và sự khó khăn của một số nhà băng trong việc chuyển đổi mô hình kinh doanh hoặc duy trì các mảng thu phí truyền thống.

Tín dụng đi vào chiều sâu, nhà băng tìm động lực tăng trưởng mới

Theo các chuyên gia từ FiinRatings, năm 2026 đánh dấu thời kỳ tăng trưởng tín dụng có chọn lọc hơn do tỷ lệ tín dụng trên GDP đã ở mức cao và áp lực quản trị rủi ro ngày càng lớn. Việc dự báo NIM toàn ngành duy trì dưới mức 3% là một tín hiệu cho thấy dư địa lợi nhuận từ cho vay truyền thống không còn dễ dàng như trước. Vì vậy, việc tập trung vào dịch vụ thanh toán, ngân hàng số, bảo hiểm (bancassurance) và quản lý tài sản chính là chìa khóa để các ngân hàng duy trì lợi thế cạnh tranh.

Bà Trần Thị Khánh Hiền, Giám đốc Nghiên cứu Công ty Chứng khoán MBS nhận định triển vọng thu nhập ngoài lãi năm 2026 vẫn rất tích cực nhưng cơ cấu sẽ thay đổi. Thay vì dựa vào hoạt động đầu tư chứng khoán hay thu hồi nợ vốn mang tính đột biến như năm 2025, các ngân hàng sẽ tập trung vào các nguồn thu có tính bền vững cao như phí dịch vụ thẻ và ngân hàng số. Đây là những khoản thu gắn liền với hệ sinh thái khách hàng và ít bị ảnh hưởng bởi các chu kỳ tín dụng hay biến động lãi suất.

Điển hình như tại một số ngân hàng, các mảng kinh doanh ngoài lãi khác như ngoại hối hay chứng khoán không còn duy trì được phong độ. Báo cáo tài chính quý II/2026 cho thấy hoạt động kinh doanh ngoại hối của 28 ngân hàng chỉ đạt 10.754 tỷ đồng lãi thuần, giảm 27% so với mức 14.645 tỷ đồng cùng kỳ năm 2025. 

Trong khi đó, hoạt động mua bán chứng khoán kinh doanh kém khả quan trong 6 tháng đầu năm 2026 khi lãi thuần của 16/28 ngân hàng chỉ đạt 1.081 tỷ đồng, giảm 61% so với cùng kỳ. 

Dưới góc nhìn của ông Nguyễn Quang Huy, chuyên gia khoa Tài chính Ngân hàng, Trường đại học Nguyễn Trãi, dù tín dụng vẫn giữ vai trò là "động cơ chính" tạo lực kéo cho lợi nhuận hiện tại nhưng các ngân hàng đang nỗ lực tạo thêm nhiều "động cơ" mới từ mảng dịch vụ.

Việc giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng không thể diễn ra trong một sớm một chiều nhưng sự bứt phá của lãi thuần dịch vụ trong 6 tháng đầu năm là một minh chứng cho thấy sự chuyển dịch này đang đi đúng hướng.

Theo các chuyên gia, “bức tranh” lợi nhuận ngành ngân hàng năm 2026 đang trở nên cân bằng và bền vững hơn. Sự vươn lên mạnh mẽ của lãi thuần dịch vụ không chỉ giúp các nhà băng bù đắp những thiếu hụt từ các mảng kinh doanh bấp bênh mà còn tạo ra một nền tảng tài chính lành mạnh.

Khi thu nhập ngoài lãi ngày càng khẳng định được vị thế là "điểm tựa" vững chắc, các ngân hàng sẽ có thêm nguồn lực để nâng cao chất lượng tài sản, đẩy mạnh chuyển đổi số và phục vụ nền kinh tế một cách hiệu quả hơn trong giai đoạn mới.