Ngăn tình trạng doanh nghiệp tự công bố 'xanh' thiếu kiểm chứng

Tại phiên chuyên đề Chuỗi giá trị toàn cầu bền vững: Logistics xanh nằm trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 ngày 27/10, ông Hoàng Nguyên Dinh, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM, nhận định các chuỗi giá trị toàn cầu đang tái cấu trúc sâu rộng theo hướng xanh hơn, minh bạch hơn và thông minh hơn.

Theo ông Dinh, hợp tác kinh tế hiện nay không chỉ dừng lại ở việc giao thương hàng hóa mà đòi hỏi sự liên kết chặt chẽ về tiêu chuẩn, công nghệ, dữ liệu và con người xuyên suốt từ nhà máy, cánh đồng đến cảng biển. 

Cần tiêu chí đo lường rõ ràng, tránh “tự phong” xanh

Lãnh đạo UBND TP cũng cho rằng chuyển đổi xanh và minh bạch chuỗi cung ứng không còn là gánh nặng chi phí tuân thủ, mà là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp tham gia thị trường và tiếp cận dòng vốn tài chính quốc tế. Lợi thế cạnh tranh của từng đơn vị cũng không thể đứng độc lập mà phụ thuộc trực tiếp vào sức mạnh của toàn bộ hệ sinh thái phụ trợ gồm hạ tầng, dữ liệu và nhân lực.

Phó Chủ tịch Hoàng Nguyên Dinh phát biểu. Ảnh: Phước Sáng

Cùng góc nhìn, bà Ishita Dhamani, thành viên hợp danh bộ phận Tư vấn EY Singapore, chỉ rõ lợi thế về nhân công và chi phí thấp giúp Việt Nam hút dòng vốn sản xuất 20 năm qua đang suy giảm trước sức ép chuyển đổi xanh và biến động địa chính trị.

“Năng lực cạnh tranh không còn đo đếm riêng lẻ ở từng nhà máy. Một doanh nghiệp có sản phẩm tốt, năng suất vượt trội nhưng khâu logistics thiếu minh bạch hoặc không chứng minh được dấu vết carbon thì cánh cửa vào các thị trường khó tính vẫn hẹp lại”, bà Ishita dẫn chứng.

Để logistics xanh phát huy giá trị, TS Bùi Bá Nghiêm, chuyên viên cao cấp Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), cho rằng mọi giải pháp phải gắn liền với chuyển đổi số và đo lường được bằng hiệu quả kinh tế - môi trường cụ thể.

TS Bùi Bá Nghiêm, chuyên viên cao cấp Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) phát biểu tại phiên thảo luận. Ảnh: Phước Sáng

Ông Nghiêm đề xuất đẩy mạnh cải cách thủ tục thông quan, áp dụng rộng rãi cơ chế một cửa và chứng từ điện tử nhằm xóa bỏ thời gian xe chờ, giảm chi phí lưu kho. Về hạ tầng, cần tăng cường kết nối đường thủy nội địa và đường sắt với các cảng nước sâu như Cái Mép - Thị Vải, để san tải cho đường bộ.

Đáng chú ý, vấn đề chuẩn hóa dữ liệu trở thành tâm điểm tranh luận giữa các doanh nghiệp cảng biển và vận tải. Ông Trương Tấn Lộc, Chủ tịch Hội đồng thành viên TCIT, cảnh báo rào cản lớn hiện nay là các bên vẫn phát triển hệ thống số hóa riêng lẻ, thiếu kết nối chung.

Ông đề xuất sớm ban hành bộ tiêu chí rõ ràng thế nào là “cảng xanh, kho hàng xanh, logistics xanh”, tránh tình trạng doanh nghiệp tự công bố mà thiếu thước đo kiểm chứng.

“Cần đo lường cụ thể lượng phát thải CO2, mức tiêu thụ năng lượng và độ hao hụt vận hành dựa trên số liệu thực tế thay vì những cam kết chung chung trên giấy”, ông Lộc thẳng thắn.

Đồng quan điểm, ông Laurence Cheung, đại diện DHL Global Forwarding Việt Nam, cho biết các chủ hàng quốc tế ngày càng gắt gao với phát thải Phạm vi 3 (Scope 3 - phát thải gián tiếp trong chuỗi vận tải). Nền tảng logistics hiện đại buộc phải cung cấp công cụ so sánh thời gian, chi phí và lượng phát thải CO2 giữa đường biển, đường hàng không và đường bộ để khách hàng tự cân đối phương án tối ưu.

Các đại biểu lắng nghe phần thảo luận. Ảnh: Phước Sáng

Gỡ nút thắt từ những mô hình thí điểm cụ thể

Để hiện thực hóa mục tiêu giảm phát thải mà không gây xáo trộn chuỗi cung ứng, các đại biểu đồng thuận cách tiếp cận: Đi từ những dự án thí điểm cụ thể trước khi nhân rộng trên quy mô lớn.

Ông Cao Hồng Phong, Phó Tổng giám đốc Gemalink, đề xuất mô hình kết nối dữ liệu số cho chuỗi vận chuyển container lạnh từ Đồng bằng sông Cửu Long về cảng Cái Mép - Thị Vải.

Theo ông Phong, việc đầu tư phương tiện thân thiện môi trường như xà lan điện hay điện mặt trời mái kho chỉ là bước đầu. Mấu chốt nằm ở chỗ tất cả các bên - từ nông dân, nhà xe, xà lan, cảng biển đến hải quan, kiểm dịch - phải cùng nhìn thấy dữ liệu thời gian thực: nhiệt độ thùng hàng, giờ đóng hàng, tiến độ tàu cập bến. Có như vậy mới chấm dứt cảnh hàng nằm chờ xe, xe chạy rỗng gây lãng phí nhiên liệu.

Bên cạnh đó, các diễn giả cũng kiến nghị cơ chế hỗ trợ cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs). Nhóm này không nhất thiết phải dồn vốn lớn cho công nghệ đắt đỏ ngay từ đầu, mà có thể bắt đầu từ việc tối ưu tuyến đường bằng phần mềm, bảo dưỡng định kỳ phương tiện, đồng thời tận dụng các nền tảng cảng điện tử mở (Smart Port) và dịch vụ gom hàng từ những doanh nghiệp logistics đầu ngành.