Dân số già hóa, ngành sữa Trung Quốc lao đao vì dư cung

Ảnh minh họa - Ảnh: Nikkei Asia

Tập đoàn Meiji Holdings của Nhật Bản đang chuẩn bị rút khỏi thị trường sữa Trung Quốc. Theo kế hoạch, vào tháng 12 tới, Meiji sẽ chuyển giao 3 công ty con chuyên kinh doanh sữa, sữa chua và nhiều sản phẩm khác tại Trung Quốc cho công ty Shanghai AustAsia Food.

Trước đó, Meiji đã nỗ lực xoay chuyển tình hình kinh doanh tại thị trường này bằng nhiều biện pháp, trong đó có việc ra mắt một thương hiệu cao cấp vào năm 2025. Tuy nhiên, hoạt động kinh doanh của tập đoàn tại Trung Quốc vẫn chưa khởi sắc. Vào tháng 3 năm nay, Meiji phải ghi giảm giá trị tài sản 19,4 tỷ yên (khoảng 123 triệu USD).

Theo tờ báo Nikkei Asia, không chỉ doanh nghiệp nước ngoài, các hãng sữa nội địa của Trung Quốc cũng đang chịu nhiều sức ép. Trong năm 2025, tập đoàn Inner Mongolia Yili Industrial Group (Yili), nhà sản xuất sữa lớn nhất Trung Quốc, vẫn ghi nhận doanh thu và lợi nhuận cùng tăng. Tuy nhiên, doanh số sữa nước của tập đoàn China Mengniu Dairy (Mengniu), doanh nghiệp đứng thứ hai, lại sụt giảm.

Theo truyền thông địa phương, tính chung toàn ngành, 13 trong số 29 doanh nghiệp sữa niêm yết của Trung Quốc ghi nhận doanh thu và lợi nhuận giảm trong năm 2025.

Nhờ sự hỗ trợ của chính phủ, sản lượng sữa hàng năm của Trung Quốc đã tăng lên gần gấp đôi trong 20 năm qua, đạt khoảng 40 triệu tấn. Tuy nhiên, những năm gần đây, nguồn cung dư thừa đã kéo giá sữa tươi nguyên liệu giảm gần 40% so với 5 năm trước.

Tình trạng dư cung còn gắn với tốc độ già hóa dân số nhanh chóng của quốc gia tỷ dân này. Theo số liệu của Chính phủ Trung Quốc, trong thập niên 2010, nước này thường ghi nhận hơn 15 triệu trẻ chào đời mỗi năm. Đến năm 2025, số trẻ sơ sinh đã giảm xuống dưới 8 triệu.

Vào tháng 4/2025, nhằm thúc đẩy tiêu thụ sữa, Yili triển khai chương trình hỗ trợ trị giá 1,6 tỷ nhân dân tệ (khoảng 240 triệu USD) dành cho các gia đình sắp có con. Mỗi hộ gia đình tham gia chương trình được nhận 1.600 nhân dân tệ (khoảng 240 USD).

Các hãng sữa Trung Quốc hiện chuyển hướng sang nhóm khách hàng lớn tuổi. Yili cho biết dòng sữa bột Xinhuo, do tập đoàn hợp tác phát triển với công ty Đông y Beijing Tong Ren Tang Chinese Medicine, chứa 19 dưỡng chất, trong đó có sắt. Theo hãng, sản phẩm có thể giúp duy trì khối cơ và giảm mệt mỏi sau các hoạt động thường ngày.

Trong khi đó, Mengniu chú trọng các bằng chứng khoa học khi quảng bá dòng sản phẩm cạnh tranh mang thương hiệu Yourui. Tại một sự kiện ra mắt sản phẩm, tập đoàn mời một giáo sư đại học trình bày kết quả thử nghiệm lâm sàng. 

Việc điều chỉnh chiến lược giúp Yili và Mengniu duy trì đà tăng trưởng. Trong nửa đầu năm 2026, doanh thu của hai tập đoàn lần lượt tăng 4% và 8%.

Dù Chính phủ Trung Quốc đã thúc đẩy tiêu thụ các sản phẩm từ sữa trong hơn 2 thập kỷ, mức tiêu thụ bình quân đầu người tại nước này hiện mới đạt khoảng 40 kg/năm. Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp Trung Quốc vào mùa hè năm 2025, con số này thấp hơn nhiều so với mức khuyến nghị 110-183 kg/năm trong hướng dẫn dinh dưỡng quốc gia, đồng thời kém xa mức 80-90 kg/năm tại Nhật Bản và Hàn Quốc.

Tuy nhiên, một báo cáo triển vọng nông nghiệp của Chính phủ Trung Quốc dự báo tiêu thụ sữa và các sản phẩm từ sữa sẽ tăng 37% trong giai đoạn 2024-2034. Trong khi đó, tiêu thụ thịt lợn và thịt bò được dự báo lần lượt giảm 5% và 2%.

Bình luận về dự báo này, ông Yoshiharu Shimizuike, phó giáo sư chuyên ngành chính sách nông nghiệp tại Đại học Hokkaido, cho rằng giới chức Trung Quốc có thể đã đặt mục tiêu cao khi lấy mức tiêu thụ của Nhật Bản và Hàn Quốc làm chuẩn.

“Khó có thể kỳ vọng mức tiêu thụ tăng lên chừng nào nhu cầu đối với các sản phẩm từ sữa ngoài sữa uống, như phô mai và sữa chua, vẫn chưa tăng trưởng”, ông Naotaka Sonoda, nhà kinh tế cấp cao tại công ty tư vấn PwC Consulting, nhận định với Nikkei Asia.

Một số nhà quan sát cũng cho rằng các yếu tố sinh lý và thói quen tiêu dùng lâu đời đang hạn chế tiềm năng tăng trưởng của thị trường sữa Trung QUốc. Tình trạng không dung nạp đường lactose trong sữa khá phổ biến tại Trung Quốc, trong khi sữa đậu nành từ lâu đã là thức uống quen thuộc trong bữa sáng.