Ngành công nghiệp hàng hải chờ đột phá từ thể chế

Ngành công nghiệp hàng hải chờ đón những đột phá từ thể chế. Ảnh: VIMC

Tạo hành lang pháp lý thông thoáng, cơ chế cởi mở

Theo đánh giá của Bộ Xây dựng, việc hợp nhất Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 2015 và Luật Giao thông đường thủy nội địa năm 2004 thành Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi) không chỉ khắc phục triệt để tình trạng chồng chéo, giao thoa pháp lý giữa hai lĩnh vực, mà còn thiết lập khung pháp lý đồng bộ, hiện đại, tạo thuận lợi cho phát triển ngành hàng hải hiện đại, hội nhập.

Trao đổi với Báo Kiểm toán, lãnh đạo Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (Bộ Xây dựng) cho biết, Dự án Bộ luật được xây dựng nhằm thể chế hóa chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách trong lĩnh vực hàng hải, đường thủy nội địa; thực hiện cam kết của Việt Nam với cộng đồng quốc tế; xử lý dứt điểm tình trạng đan xen giữa 2 lĩnh vực hàng hải và đường thủy nội địa; khơi thông các điểm nghẽn, tạo động lực mới cho sự phát triển kinh tế - xã hội, hội nhập quốc tế, đảm bảo quốc phòng - an ninh trong kỷ nguyên mới. 

Bên cạnh đó, Dự thảo Bộ luật cũng bổ sung nhiều nội dung mới để phù hợp với thực tiễn, cũng như đảm bảo đồng bộ với các quy định pháp luật có liên quan, đặc biệt là thể chế hóa các chủ trương, nghị quyết của Đảng về phát triển kinh tế biển bền vững.

“Một trong những điểm mới đáng chú ý là Dự thảo Bộ luật đã tăng cường phân quyền, phân cấp cho chính quyền địa phương thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về đường thủy nội địa” - đại diện Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam cho biết.

Xây dựng chuỗi giá trị của các ngành hàng hải và đóng tàu. Ảnh: SBIC

Các chuyên gia cho rằng, trước đây, dù chủ trương, chính sách đã đề cập đến các ưu đãi để thu hút đầu tư, hỗ trợ phát triển ngành hàng hải nhưng các chính sách còn chưa bao quát về đối tượng áp dụng và các điều kiện thực hiện. Nay, Dự thảo Bộ luật đã bổ sung quy định tương đối toàn diện về đối tượng, nội dung, điều kiện và cơ chế thực hiện chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển hàng hải và đường thủy và các doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận. 

Cụ thể, Dự thảo Bộ luật quy định ưu đãi, hỗ trợ đối với nhà đầu tư chiến lược, doanh nghiệp phát triển cảng, đội tàu, công nghiệp hàng hải, vận tải, logistics, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, khoa học - công nghệ và phát triển nguồn nhân lực.

Đồng thời, bổ sung cơ chế lựa chọn nhà đầu tư chiến lược đối với dự án bến cảng lớn và cảng thủy nội địa đầu mối khu vực nhằm bảo đảm đầu tư đồng bộ, tránh phân tán nguồn lực và nâng cao hiệu quả khai thác; bổ sung quy định về thời hạn hoạt động, chấm dứt hoạt động dự án và chuyển giao kết cấu hạ tầng bến cảng biển khi kết thúc dự án đầu tư.

“Điều này giúp tháo gỡ vướng mắc, tạo thêm động lực để thu hút các doanh nghiệp tham gia đầu tư” - một chuyên gia trong lĩnh vực hàng hải cho biết.

Theo Cục trưởng Hàng hải và Đường thủy Việt Nam Lê Đỗ Mười, Dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam với những định hướng mới, phù hợp với thời đại là cơ hội để định hình lại chiến lược phát triển CNHH, tương xứng với tiềm năng kinh tế biển và vị thế đóng tàu của Việt Nam.

“Dự thảo Bộ luật hướng tới tạo lập khuôn khổ pháp lý và cơ chế khuyến khích đầu tư dài hạn, qua đó chuyển lợi thế về năng lực sản xuất thành sức cạnh tranh và giá trị gia tăng thực chất cho nền kinh tế” - Cục trưởng Lê Đỗ Mười nhấn mạnh.

Gỡ điểm nghẽn, đưa công nghiệp hàng hải thành trụ cột kinh tế

Phát triển CNHH được xác định là định hướng chiến lược trong phát triển kinh tế biển trong bối cảnh Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh đang được thể chế hóa, với việc cả nước nỗ lực đưa nghị quyết vào cuộc sống.

Mới đây, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đã ký Quyết định số 2089/QĐ-TTg ban hành kế hoạch triển khai thực hiện Thông báo số 125-TB/VPTW, ngày 18/7/2026 của Văn Phòng Trung ương Đảng về kết luận của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về phát triển CNHH quốc gia.

Trong đó, Kế hoạch đặt ra yêu cầu khẩn trương tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc, khơi thông nguồn lực, phát huy hiệu quả năng lực hiện có của ngành CNHH; tập trung xử lý các điểm nghẽn về thể chế, cơ chế, chính sách, thị trường, khoa học và công nghệ, nguồn nhân lực, tài chính và tổ chức thực hiện.  

Trao đổi với Báo Kiểm toán, TS. Vũ Hải Đăng - Viện Biển Đông (Học viện Ngoại giao) - cho biết, từ Nghị quyết số 20-NQ/TW; định hướng phát triển CNHH quốc gia đến Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam sắp tới… là những minh chứng rõ nhất về quyết tâm của Trung ương nhằm tạo nền tảng cơ sở pháp lý vững chắc để thúc đẩy phát triển CNHH trong tương lai.

“Trong kỷ nguyên mới, cần xác định những ngành kinh tế biển mũi nhọn đóng vai trò là động lực tăng trưởng từ biển cho Việt Nam, trong đó có hàng hải, cảng biển và logistics” - TS. Vũ Hải Đăng cho biết và nhấn mạnh vị thế chiến lược của Việt Nam, khi nằm trên các tuyến hàng hải quốc tế quan trọng và có vị trí thuận lợi để kết nối các trung tâm sản xuất của Đông Nam Á với thị trường thế giới. 

TS. Phạm Hoài Chung - Phó Chủ tịch Hội Khoa học - Kỹ thuật công nghiệp Tàu thủy Việt Na:.Dự thảo Bộ luật đang đặt nền móng cho cách tiếp cận toàn diện hơn, tạo ra giá trị lớn hơn từ CNHH quốc gia. Ảnh: N.Lộc

Nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế tài chính, tín dụng, bảo lãnh và bảo hiểm phù hợp với đặc thù của ngành đóng tàu. Ảnh: SBIC

Đánh giá cơ hội bứt phá của ngành CNHH đang đến gần hơn bao giờ hết, TS. Phạm Hoài Chung - Phó Chủ tịch Hội Khoa học - Kỹ thuật công nghiệp Tàu thủy Việt Nam - cho biết, từ chủ trương của Đảng đến các chính sách, pháp luật hiện hành đều hướng đến xây dựng chuỗi giá trị của các ngành hàng hải, sửa chữa và đóng tàu, dịch vụ cảng và công nghiệp phụ trợ. 

“Đây là chuỗi liên kết giữa các chủ thể và thị trường trong ngành. Dự thảo Bộ luật đang đặt nền móng cho cách tiếp cận toàn diện hơn, tạo ra giá trị lớn hơn từ CNHH quốc gia” - TS. Phạm Hoài Chung nhận định. 

Song, theo TS. Chung, trong khi chờ đợi sự đột phá về thể chế giữa bối cảnh nhiều biến động, các doanh nghiệp phải không ngừng đổi mới để nâng cao năng lực cạnh tranh, từ các doanh nghiệp đóng tàu, logistics cho đến hình thành các ngành công nghiệp phụ trợ đủ mạnh, sẵn sàng đón cơ hội mới./.