Ngành thực phẩm trước yêu cầu chuyển đổi để chinh phục thị trường EU
Thị trường EU tiếp tục mở ra dư địa tăng trưởng cho ngành lương thực, thực phẩm Việt Nam nhờ những lợi thế từ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA).

Chế biến dứa xuất khẩu tại Công ty Thực phẩm Toàn Cầu. Ảnh: Trần Việt - TTXVN
Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả ưu đãi thuế quan và duy trì năng lực cạnh tranh, doanh nghiệp cần chuyển đổi phương thức sản xuất, nâng cao giá trị gia tăng, đồng thời đáp ứng ngày càng chặt chẽ các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững. Đây là nội dung được các đại biểu chia sẻ tại hội thảo “EVFTA - Xu hướng chuyển đổi xuất khẩu bền vững và cách thức tiếp cận thị trường châu Âu đối với ngành Lương thực thực phẩm Việt Nam” do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC) phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham Việt Nam) tổ chức, ngày 18/11.
Bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc ITPC, nhấn mạnh EU là một trong những thị trường xuất khẩu trọng điểm của Việt Nam, đặc biệt đối với các mặt hàng nông sản, thủy sản và thực phẩm chế biến kể từ khi EVFTA có hiệu lực vào tháng 8/2020. Trong 10 tháng năm 2026, tổng kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam – EU đạt khoảng 74 tỷ USD, vượt mức 73,8 tỷ USD của cả năm 2025; trong đó, xuất khẩu đạt 57,42 tỷ USD, tăng 23,3%; nhập khẩu đạt 16,58 tỷ USD, tăng 15,3% so với cùng kỳ, đưa mức xuất siêu của Việt Nam lên khoảng 40,8 tỷ USD. Ở ngành lương thực, thực phẩm, các mặt hàng như cà phê, rau quả, hạt điều và thủy sản đều duy trì tăng trưởng ổn định. Những kết quả này cho thấy EU tiếp tục là thị trường giàu tiềm năng đối với nông sản, thực phẩm và thủy sản Việt Nam.

Bà Nguyễn Thu Thủy Đồng Chủ tịch Tiểu ban Thực phẩm, Nông nghiệp và Nuôi trồng Thủy sản (EuroCham FAABS), Giám đốc Phát triển Bền vững De Heus Việt Nam và Châu Á chia sẻ giải pháp nâng cao giá trị nông sản tại hội thảo. Ảnh: Xuân Anh -TTXVN
Mặc dù dư địa tăng trưởng lớn, thị trường này cũng ngày càng đặt ra những yêu cầu khắt khe về chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường, trách nhiệm xã hội và tính minh bạch trong chuỗi cung ứng. Các quy định liên quan đến chống phá rừng, bao bì, chất thải bao bì và phát triển bền vững đòi hỏi doanh nghiệp phải chủ động đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực quản trị và điều chỉnh quy trình sản xuất. Để khai thác hiệu quả thị trường EU, doanh nghiệp cần chuyển mạnh từ xuất khẩu nguyên liệu sang chế biến sâu, nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và chủ động đáp ứng các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, môi trường và phát triển bền vững.
Đánh giá tác động của EVFTA, ông Jean-Jacques Bouflet, Phó Chủ tịch EuroCham Việt Nam cho biết, sau sáu năm thực thi hiệp định, tổng kim ngạch thương mại hai chiều lũy kế EU – Việt Nam đã vượt mốc 356 tỷ EUR. Riêng năm 2025, xuất khẩu của Việt Nam sang EU đạt 56,2 tỷ USD, tăng 8,6% so với năm trước; nhóm hàng nông – lâm – thủy sản tăng 43% so với giai đoạn trước khi hiệp định được triển khai.
Tuy nhiên, song song sự gia tăng về giá trị thương mại, gần đây EU cũng ghi nhận các cảnh báo liên quan đến chất gây dị ứng không khai báo, vi khuẩn và hóa chất thôi nhiễm từ bao bì trong một số sản phẩm nhập khẩu. Điều này đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải tăng cường kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, áp dụng thực hành nông nghiệp tốt (GAP) và kiểm nghiệm sản phẩm trước khi xuất khẩu. Cùng với đó, doanh nghiệp cần thực hiện truy xuất nguồn gốc gắn với Quy định chống phá rừng (EUDR) và quy định chống khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU); tuân thủ Quy định về bao bì và chất thải bao bì (PPWR); cung cấp bằng chứng đo lường đáng tin cậy đối với các tuyên bố “xanh” hoặc “trung hòa carbon”. Việc tối ưu hóa quy tắc xuất xứ và chứng từ cũng là yêu cầu cần được chú trọng để tận dụng hiệu quả ưu đãi từ EVFTA.
Bà Nguyễn Thu Thủy, Đồng Chủ tịch Tiểu ban Thực phẩm, Nông nghiệp và Nuôi trồng Thủy sản (EuroCham FAABS), Giám đốc Phát triển Bền vững De Heus Việt Nam và Châu Á cho rằng, đang tồn tại khoảng cách khá lớn giữa tăng trưởng sản lượng và giá trị gia tăng của hàng nông sản xuất khẩu. Dẫn chứng số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, bà cho biết trong 10 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu nông – lâm – thủy sản cả nước đạt 62,89 tỷ USD, tăng 7,8% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, một số mặt hàng chủ lực vẫn gặp khó khăn trong việc gia tăng giá trị thu về.

Đại biểu thảo luận giải pháp thúc đẩy xuất khẩu thực phẩm hiệu quả tại hội thảo. Ảnh: Xuân Anh - TTXVN
"Nguyên nhân xuất phát từ ba rào cản lớn đối với mức độ sẵn sàng gia nhập thị trường EU, gồm khả năng chứng minh nguồn gốc sản phẩm từ khâu trang trại; sự đồng bộ trong kiểm soát thức ăn chăn nuôi, thuốc thú y và chế biến; cùng yêu cầu cung cấp dữ liệu về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) từ các đối tác. Vì vậy, phát triển hạ tầng số dùng chung, tăng cường đào tạo thực tiễn và thúc đẩy đối thoại công – tư là những giải pháp cần được ưu tiên nhằm hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu thị trường", bà Nguyễn Thu Thuỷ khuyến nghị.
Ở góc độ chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn, ông Huỳnh Thanh Trung, Đại diện Kỹ thuật, Hiệp hội Châu Á về Phát triển Xã hội và Cải thiện Bền vững (ASSIST), cho biết có 91,9% doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSMEs) đánh giá ESG và kinh tế tuần hoàn có vai trò tương đối quan trọng trở lên. Trong đó, 40,2% doanh nghiệp đang tìm hiểu cơ hội, 28,7% đã triển khai một số hoạt động, nhưng chỉ 11,4% tích hợp được các yếu tố này vào hoạt động vận hành hoặc chiến lược dài hạn, trong khi 19,5% vẫn chưa tìm hiểu.
Những rào cản lớn nhất đối với doanh nghiệp hiện nay là hạn chế về nguồn lực tài chính, thiếu nhân lực chuyên môn, khó khăn trong thu thập và quản lý dữ liệu ESG, thiếu kiến thức và kỹ năng thực hành, khó tiếp cận nguồn tài chính xanh cũng như chưa nắm bắt đầy đủ các yêu cầu của thị trường EU. Đây là những vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng chuyển đổi và đáp ứng các tiêu chuẩn mới, nhất là đối với nhóm doanh nghiệp có quy mô nhỏ và vừa.
Theo ông Huỳnh Thanh Trung, đối với ngành thực phẩm, các ưu tiên trong thời gian tới cần tập trung vào bảo đảm an toàn thực phẩm, phát triển nguồn cung có trách nhiệm, nâng cao hiệu quả sử dụng nước và tài nguyên, quản lý chất thải hữu cơ, truy xuất nguồn gốc, đo lường dấu chân carbon và đánh giá vòng đời sản phẩm (LCA). Doanh nghiệp cần chủ động đổi mới công nghệ, chuẩn hóa quy trình sản xuất theo hướng xanh và tuần hoàn, qua đó khai thác tốt hơn cơ hội từ EVFTA, nâng cao năng lực cạnh tranh và gia tăng giá trị xuất khẩu.

