Ngất ngây với muối cỏ thơm của người J'rai

Vùng đất Tây Nguyên đầy nắng gió khắc nghiệt đã hun đúc nên một nền văn hóa ẩm thực độc đáo. Trong đó, muối chấm đóng vai trò như "linh hồn", quyết định sự đậm đà của những món ăn. Riêng với người J'rai, muối phải được giã từ loài cỏ thơm - được xem là loại đặc sản quí của núi rừng mà không phải khi nào cũng được thưởng thức.

Cỏ thơm thường được người đồng bào dân tộc thiểu số J'rai dùng làm muối chấm

Ở vùng đất phía Đông Nam của tỉnh Gia Lai cũ, tiếng J'rai gọi cỏ thơm là cỏ Groach. Đây là loài thực vật rễ chùm, lá mỏng, khi trưởng thành cao khoảng ba gang tay.

Khi có hoa, phần ngọn cỏ với vô vàn hạt nhỏ li ti nối với nhau thành từng chuỗi dài, trông giống như những chiếc dây chuyền (groach) mà phụ nữ J'rai xưa hay đeo trên cổ. Có lẽ vì sự tương đồng xinh đẹp ấy mà người J'rai gọi loài thực vật này với cái tên "cỏ Groach" (cỏ dây chuyền).

Theo anh Siu Kha (xã Pờ Tó, tỉnh Gia Lai), cỏ thơm thường được mọc thành đám ở những khoảng rừng trống, bên sườn đồi. Khi đi ngang qua, cỏ cọ vào gấu quần là lập tức thấy một mùi thơm nhẹ thoang thoảng. "Mùi của cỏ thơm không giống bất cứ loại cây gia vị nào khác, phải thưởng thức mới có thể cảm nhận rõ nét được" - anh Siu Kha cho hay.

Phần ngọn cỏ thơm có vô vàn hạt nhỏ li ti nối với nhau thành từng chuỗi dài, như sợi dây truyền của người phụ nữ J'rai

Với người J'rai, dùng cỏ thơm để làm muối chấm có từ khi nào không ai biết. Những người trẻ trong làng chỉ nghe người già kể lại rằng cha ông đi rừng ngang qua thì thấy loại cỏ có mùi thơm lạ kỳ, nên mang về giã thử với muối ớt. Đến nay, vị cay nồng của ớt quyện cùng hương thơm thanh khiết của cỏ đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của người dân nơi đây.

Cứ từ khoảng tháng 9 đến tháng 2 năm sau, người J'rai thường lên rừng tìm loài cỏ thơm này mang về rửa sạch, phơi khô dùng dần giã muối chấm. Cách chế biến muối cỏ thơm cũng rất đơn giản, chỉ cần cho một nắm muối hạt, ớt trái và cỏ thơm vào cối giã nhuyễn là có thể dùng làm muối chấm. Với người J'rai, muối cỏ thơm có thể ăn kèm với mọi thứ, từ cơm trắng, lá mì đến các loại thịt nướng.

Cỏ thơm được cắt ngắn, giã cùng muối, ớt là tạo nên loại muối chấm độc đáo không giống bất cứ loại gia vị nào

Tuy nhiên, cỏ mọc trong tự nhiên ngày càng có hạn, nhiều khi đi rừng cả ngày chỉ kiếm được một nắm nhỏ. Do đó nhiều người đã cố công nhổ gốc đưa về nhà trồng nhưng cỏ cứ lụi dần rồi chết, gieo bằng hạt cũng không phát triển.

Hoàng Thanh