Ngày Đô thị Việt Nam 8.11: Từ mở rộng không gian đến kiến tạo động lực tăng trưởng

Từ những đô thị mở rộng theo địa giới

Ngày 8.11 hằng năm được chọn là Ngày Đô thị Việt Nam theo Quyết định số 1519/QĐ-TTg ngày 20.10.2008 của Thủ tướng Chính phủ. Ngày này được tổ chức lần đầu vào năm 2008, nhằm động viên chính quyền các đô thị, các nhà quy hoạch, kiến trúc, nhà đầu tư, chuyên gia và cộng đồng cùng tham gia xây dựng, phát triển đô thị.

Sau gần 20 năm, đô thị Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển khác. Không gian đô thị ngày càng vượt khỏi ranh giới hành chính, trong khi yêu cầu về chất lượng sống, hạ tầng, khả năng kết nối vùng và hiệu quả sử dụng nguồn lực ngày càng cao.

KTS Trần Ngọc Chính, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng, Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam. Ảnh: Tuấn Đông

Tại Diễn đàn Phát triển bền vững đô thị Việt Nam 2026, vấn đề đổi mới tư duy quy hoạch được đặt trong yêu cầu tạo dựng những không gian phát triển mới. KTS Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam, cho rằng quy hoạch cần chuyển từ “quy hoạch để quản lý” sang “quy hoạch kiến tạo và dẫn dắt phát triển”, từ cách tiếp cận đơn ngành sang tích hợp, liên kết; đồng thời phải gắn quy hoạch với đầu tư, hạ tầng và khai thác hiệu quả các nguồn lực phát triển.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn. Ảnh: Tuấn Đông

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn cho biết, các đô thị hiện đóng góp khoảng 70% GDP cả nước, đồng thời nhấn mạnh đổi mới mô hình phát triển đô thị phải gắn với thay đổi cấu trúc không gian, tổ chức lại hoạt động kinh tế, khai thác hiệu quả lợi thế mới, nâng cao năng suất và tạo ra các động lực tăng trưởng có sức lan tỏa.

Trong bối cảnh đó, phát triển đô thị không còn chỉ là câu chuyện mở rộng diện tích xây dựng, tăng dân số hay hình thành thêm các khu đô thị mới. Câu hỏi lớn hơn là mỗi đô thị tạo ra giá trị gì, đóng góp thế nào cho nền kinh tế và người dân được hưởng lợi gì từ quá trình phát triển.

Quy hoạch phải đi trước và dẫn dắt đầu tư

Đây cũng là một trong những thay đổi rõ nhất về tư duy quy hoạch.

Trao đổi tại Diễn đàn Phát triển bền vững đô thị Việt Nam 2026, TS.KTS. Trương Văn Quảng, Phó Tổng Thư ký Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam, cho rằng đô thị hóa đang chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang chú trọng chất lượng và hiệu quả. Theo ông, không gian phát triển đô thị ngày càng vượt qua địa giới hành chính; một khu vực đô thị có thể nằm trên nhiều đơn vị hành chính nhưng vẫn tạo thành một không gian kinh tế - xã hội thống nhất. Bài đăng trên Tạp chí Xây dựng

TS.KTS. Trương Văn Quảng, Phó Tổng Thư ký Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam. Ảnh: Tuấn Đông

TS.KTS. Trương Văn Quảng đề xuất chuyển từ quản lý không gian sang kiến tạo không gian phát triển, trong đó quy hoạch phải đi trước một bước và dẫn dắt phát triển. Quy hoạch cần xác định cấu trúc không gian dài hạn, các trục phát triển, hành lang kinh tế, cực tăng trưởng, hệ thống hạ tầng khung và những khu vực ưu tiên đầu tư. Ông đồng thời nhấn mạnh yêu cầu phát triển đô thị đa cực, đa trung tâm, tích hợp đô thị - nông thôn, gắn với giao thông công cộng, phát triển xanh, thông minh và thích ứng biến đổi khí hậu.

Từ góc độ tái thiết đô thị, KTS. Trương Văn Quảng cũng cho rằng không nên lấy số lượng tòa nhà hay diện tích sàn xây dựng làm thước đo thành công. Tổ chức không gian, kết nối giao thông, tiện ích đồng bộ và bảo đảm sinh kế cho người dân mới là những yếu tố cần được tính đến trong quá trình tái thiết.

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, yêu cầu này càng rõ hơn. Một đô thị có thể trải trên nhiều phường, xã; các dòng người, hàng hóa, dịch vụ và hạ tầng vẫn vận hành theo không gian chức năng chứ không dừng lại ở ranh giới hành chính.

Vì thế, quy hoạch trong giai đoạn mới phải giải quyết đồng thời hai bài toán: tổ chức lại không gian phát triển và tạo cơ chế để các địa bàn phối hợp đầu tư, khai thác hạ tầng, dịch vụ dùng chung. Nếu chỉ thay đổi địa giới mà không tổ chức lại không gian phát triển, những vấn đề cũ về giao thông, hạ tầng, môi trường, nhà ở và dịch vụ đô thị vẫn có thể tiếp tục kéo dài.

Đô thị thông minh: Dữ liệu trở thành nguồn lực mới

Nếu quy hoạch là công cụ tổ chức không gian thì dữ liệu đang trở thành nền tảng của phương thức quản trị đô thị mới.

Phát triển đô thị xanh, thông minh, thích ứng biến đổi khí hậu đang trở thành yêu cầu trong tư duy quy hoạch mới. Ảnh: Tuấn Đông

Ngày 5.11.2026, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc ký Quyết định số 2116/QĐ-TTg phê duyệt Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035. Quyết định đặt mục tiêu đến năm 2030 chuyển từ quản lý, xử lý sự vụ và ứng dụng công nghệ riêng lẻ sang quản trị dựa trên dữ liệu, có khả năng phân tích, dự báo, điều phối và đo lường bằng kết quả.

Một chỉ tiêu đáng chú ý là đến năm 2030, 100% thành phố tổ chức xây dựng, thực hiện đề án phát triển đô thị thông minh. Các thành phố cũng từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu đô thị dùng chung, cơ sở dữ liệu quy hoạch, hạ tầng và không gian đô thị trên nền tảng GIS.

Định hướng mới không đặt đô thị thông minh vào câu chuyện đầu tư thật nhiều thiết bị hay xây dựng thêm các trung tâm điều hành. GIS, BIM/CIM, mô hình 3D, AI, IoT và bản sao số được xác định là những công nghệ có thể lựa chọn theo bài toán, mức độ sẵn sàng của dữ liệu và hiệu quả dự kiến. Các giải pháp phải được tích hợp trong toàn bộ vòng đời từ quy hoạch, đầu tư, xây dựng đến vận hành.

Đáng chú ý, Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia cũng đặt vấn đề xanh, phát thải các-bon thấp, sử dụng hiệu quả tài nguyên và thích ứng biến đổi khí hậu cùng với chuyển đổi số. Đây là cách tiếp cận rộng hơn so với quan niệm đô thị thông minh đơn thuần là đô thị ứng dụng công nghệ.

Từ đây, đô thị thông minh được đặt trong một hệ thống rộng hơn: quy hoạch đúng - hạ tầng đồng bộ - dữ liệu chính xác - quản trị hiệu quả - dịch vụ tốt - người dân được hưởng lợi.

5 điểm đáng chú ý về đô thị Việt Nam năm 2026

- 8.11 hằng năm là Ngày Đô thị Việt Nam theo Quyết định 1519/QĐ-TTg ngày 20.10.2008.

- 6.11.2026: Diễn đàn Phát triển bền vững đô thị Việt Nam 2026 diễn ra với chủ đề “Mô hình phát triển đô thị đóng góp cho tăng trưởng quốc gia”.

- 5.11.2026: Chính phủ ban hành Quyết định 2116/QĐ-TTg về Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn 2035.

- Đến năm 2030: 100% thành phố tổ chức xây dựng, thực hiện đề án phát triển đô thị thông minh.

- Ba hướng ưu tiên đến năm 2030: Phát triển đô thị thông minh; phát triển đô thị thích ứng biến đổi khí hậu; cải tạo, tái thiết đô thị gắn với TOD. Các trọng tâm này được Cục trưởng Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng) Trần Quốc Thái nêu tại Diễn đàn Phát triển bền vững đô thị Việt Nam 2026.

Từ đô thị hóa sang kiến tạo giá trị

Những thay đổi về quy hoạch, thể chế và quản trị đang đưa đô thị Việt Nam sang một giai đoạn phát triển mới. Trọng tâm không còn chỉ là có thêm bao nhiêu đô thị, mở rộng bao nhiêu diện tích hay xây dựng bao nhiêu công trình.

Thước đo ngày càng chuyển sang khả năng tạo ra giá trị trên không gian đô thị: năng suất lao động, chất lượng hạ tầng, khả năng kết nối, chất lượng môi trường, khả năng tiếp cận dịch vụ và sức cạnh tranh của đô thị.

TS.KTS. Trương Văn Quảng: Quy hoạch chuyển từ quản lý không gian sang kiến tạo, dẫn dắt phát triển đô thị. Ảnh: Tuấn Đông

Điều này cũng phù hợp với 10 yêu cầu mới đối với quy hoạch đô thị và nông thôn được TS.KTS. Trương Văn Quảng nêu tại một hội thảo chuyên ngành gần đây, trong đó nổi bật là chuyển từ quản lý không gian sang kiến tạo không gian phát triển, quy hoạch đi trước và dẫn dắt đầu tư, phát triển đa cực, đa trung tâm, tích hợp đô thị - nông thôn, gắn với TOD, phát triển xanh, thông minh và thích ứng biến đổi khí hậu.

Trong cấu trúc mới, đô thị phải trở thành nơi hội tụ dân cư, nguồn nhân lực, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, vốn và hạ tầng; đồng thời là nơi chuyển hóa những nguồn lực đó thành giá trị kinh tế và chất lượng sống.

Ngày Đô thị Việt Nam 8.11 vì thế không chỉ là dịp nhìn lại chặng đường đô thị hóa. Đây là thời điểm nhìn về một giai đoạn mới, khi quy hoạch phải kiến tạo không gian phát triển, dữ liệu trở thành nền tảng quản trị, hạ tầng tạo khả năng kết nối và đô thị phải thực sự trở thành động lực tăng trưởng.

Từ những khu đô thị mới đến những đô thị hiện hữu cần tái thiết, từ các thành phố lớn đến những cực tăng trưởng mới hình thành sau sắp xếp địa giới, yêu cầu chung vẫn là tạo ra một không gian sống tốt hơn và một nền tảng phát triển có sức cạnh tranh hơn. Đó cũng là thước đo thực chất nhất của quá trình đô thị hóa trong giai đoạn mới.

Đô thị hóa hướng tới kiến tạo không gian phát triển, nâng cao chất lượng sống và tạo động lực tăng trưởng. Ảnh: Tuấn Đông