Ngày Nam Bộ kháng chiến: Thể hiện tinh thần yêu nước quật cường của quân dân Nam Bộ

Xứng danh “Thành đồng Tổ quốc”

Cách đây 81 năm, ngày 23/9/1945, thực dân Pháp nổ súng đánh chiếm Sài Gòn, mở đầu cuộc chiến tranh xâm lược nước ta lần thứ hai. Hưởng ứng lời kêu gọi của Trung ương và Chủ tịch Hồ Chí Minh, quân và dân Nam Bộ đã nhất tề đứng lên kháng chiến, bảo vệ nền độc lập vừa giành được.

Ủy ban kháng chiến Nam Bộ chia Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định thành 5 mặt trận gồm: Thị Nghè; Bà Điểm - Tham Lương; Phú Lâm; Nhà Bè - Cần Giuộc; cầu Bến Phân, ở các mặt trận đều được bố trí các đơn vị vũ trang, được bổ sung quân số và trang bị thêm vũ khí… chuẩn bị mọi mặt, phối hợp chặt chẽ với các tầng lớp nhân dân sẵn sàng nổi dậy.

Dưới sự chỉ đạo của Ủy ban kháng chiến Nam Bộ, chiều ngày 23/9/1945, Sài Gòn triệt để tổng đình công, không hợp tác với thực dân Pháp. Các công sở, xí nghiệp, cửa hàng đều đóng cửa, chợ không họp, xe ngừng chạy, điện, nước bị cắt, chướng ngại vật mọc lên khắp nơi.

Các đơn vị xung phong, Công đoàn và Thanh niên tiền phong lập tức chiếm lĩnh vị trí chiến đấu đánh trả quân địch. Đông đảo quần chúng nhân dân Sài Gòn hăng hái tham gia bảo vệ độc lập với tinh thần “độc lập hay là chết”, quyết tâm thực hiện lời thề “thà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước, nất định không chịu làm nô lệ”.

Cột cờ Thủ Ngữ (thuộc phường Sài Gòn), nằm ven sông Sài Gòn, đối diện bến Nhà Rồng. Đây là chứng tích lịch sử, gắn liền với sự kiện Nam Bộ kháng chiến, biểu tượng cho tinh thần chiến đấu với lời thề “Độc lập hay là chết” và ý chí kiên cường, bất khuất của đồng bào, chiến sĩ Sài Gòn-Chợ Lớn. Ảnh: TG

Trong những ngày Nam Bộ kháng chiến, không chỉ có người dân trong đô thành Sài Gòn hưởng ứng, tham gia chiến đấu mà người dân tộc Mạ (ở Biên Hòa), dân tộc S’Tiêng (ở Thủ Dầu Một) cũng kéo xuống Sài Gòn cùng với vũ khí thô sơ như ná, tên tẩm thuốc của mình, tham gia tác chiến ở cầu Thị Nghè, cầu Bông…

Sau đó, phong trào nhanh chóng lan rộng khắp Nam Bộ, từ Sài Gòn - Gia Định đến Mỹ Tho, Cần Thơ, Vĩnh Long, Trà Vinh, Bạc Liêu… Lực lượng vũ trang non trẻ đã gây cho địch nhiều tổn thất. Ngày 30/9/1945, thực dân Pháp lâm vào thế chân tường phải nhờ vả quân đội Anh để điều đình với Ủy ban nhân dân Nam bộ.

Bằng sự kiên cường, bất khuất, nhân dân Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định nói riêng, quân và dân Nam bộ nói chung, đã chiến đấu, ngăn chặn một bước sự xâm lược của thực dân Pháp, giáng một đòn mạnh mẽ đầu tiên vào âm mưu đánh nhanh, thắng nhanh của thực dân Pháp, làm tiêu hao một bộ phận sinh lực địch, hoàn thành tốt nhiệm vụ kìm giữ quân địch trong thành phố và các thị xã trong một thời gian dài, góp phần to lớn vào công cuộc đấu tranh giữ vững chính quyền nhân dân, chủ quyền dân tộc. Đồng thời, điều này tỏ rõ tinh thần yêu nước quật cường và tinh thần chiến đấu anh dũng để bảo vệ Tổ quốc của nhân dân ta.

Để ghi nhận và biểu dương tinh thần chiến đấu kiên cường của quân dân Nam Bộ, tháng 2/1946, trong đợt tôn vinh chiến công vang dội, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ tặng đồng bào Nam Bộ danh hiệu vẻ vang: “Thành đồng Tổ quốc”.

Những giá trị bất tử

Theo Bảo tàng TP Hồ Chí Minh, đến nay, tinh thần những ngày Nam Bộ kháng chiến vẫn còn nguyên vẹn giá trị, thể hiện rõ khát vọng và ý chí không có gì lay chuyển được là vì nền độc lập, thống nhất Tổ quốc. Ý chí chiến đấu quật cường của quân và dân ta trong ngày 23/9/1945 đã để lại cho các thế hệ Việt Nam những bài học vô cùng quý giá.

Thứ nhất là: Tinh thần yêu nước nồng nàn, tinh thần đấu tranh ngoan cường, bất khuất của quân và dân Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định nói riêng, của dân tộc Việt Nam nói chung. Đây là truyền thống quý báu của dân tộc được hình thành và phát triển qua hàng nghìn năm đấu tranh dựng nước và giữ nước.

Đây là nhân tố quan trọng tạo nên ý chí, sức mạnh chính trị - tinh thần vô cùng to lớn của quân và dân Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định trong Nam Bộ kháng chiến. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh, truyền thống đó tiếp tục được phát huy và được đúc kết bằng chân lý: “Không có gì quý hơn độc lập tự do”.

Nhiều trường học tổ chức sinh hoạt kỷ niệm Ngày Nam Bộ kháng chiến. Ảnh: TG

Cạnh đó là tinh thần chủ động, sẵn sàng tiến lên phía trước. Kịp thời phát động kháng chiến và quyết định thành lập Uỷ ban kháng chiến Nam Bộ để lãnh đạo nhân dân kháng chiến lâu dài là quyết định táo bạo, kiên quyết và kịp thời, thể hiện tinh thần chủ động, sáng tạo của Đảng mà trực tiếp là Xứ uỷ Nam Bộ. Điều đó thể hiện tinh thần chủ động, sáng tạo của Xứ uỷ, Uỷ ban nhân dân và Uỷ ban kháng chiến Nam Bộ trên tinh thần “Độc lập hay là chết” và “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”. 

Cuối cùng là tinh thần đoàn kết và xây dựng thế trận lòng dân là nhân tố quan trọng góp vào sự thành công của Nam Bộ kháng chiến. Tiếng súng kháng chiến nổ ra ở Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định đã nhận được sự tham gia của đồng bào các giới, tầng lớp, dân tộc, tôn giáo. Dưới sự lãnh đạo của Xứ uỷ, Uỷ ban hành chính nhân dân và Uỷ ban kháng chiến Nam Bộ, quân và dân Nam Bộ, nòng cốt là Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định đã hoàn thành nhiệm vụ đặt ra.

Trong Lời hiệu triệu toàn dân của Chính phủ vào ngày 26/9/1945: “Hãy ủng hộ phong trào đấu tranh oanh liệt của đồng bào Nam Bộ” đã nhận được sự hưởng ứng nhiệt tình, nhiều đoàn quân “Nam tiến” lên đường tham gia chiến trường miền Nam cùng với nhiều đợt quyên góp của cải, vật chất của nhân dân kịp thời chi viện cho miền Nam, thể hiện ý chí toàn dân đứng lên bảo vệ nền độc lập, thống nhất đất nước…

Trận cầu Tham Lương gắn liền với sự kiện Nam Bộ kháng chiến. Ảnh: TG