Nghệ An giải bài toán thiếu nhân viên y tế cơ sở sau sáp nhập thế nào?

Giữ chân nhân viên y tế cơ sở

Cứ đến kỳ tiêm chủng, chị Ngân Thị Kiểm, nhân viên y tế thôn bản Bản Muộng Bỏi, xã Mậu Thạch, lại có mặt tại trạm y tế. Ngoài ghi chép, theo dõi số trẻ trong địa bàn đến tiêm chủng, chị tranh thủ tư vấn cho các bà mẹ về chăm sóc trẻ nhỏ, kế hoạch hóa gia đình và phòng, chống những bệnh thường gặp.

Sau đợt sắp xếp, sáp nhập thôn, bản, chị Kiểm là một trong những nhân viên được địa phương lựa chọn tiếp tục công việc. "Ban đầu tôi cũng băn khoăn vì địa bàn phụ trách rộng hơn. Nhưng làm lâu năm nên mình hiểu địa bàn, biết gia đình nào có trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai hay những trường hợp cần được quan tâm", chị Kiểm nói.

Nhân viên y tế thôn bản Ngân Thị Kiểm theo dõi, ghi chép danh sách trẻ đến tiêm chủng tại Trạm Y tế xã Mậu Thạch. Ảnh: Song Hoàng

Từ 24 bản trước đây, xã Mậu Thạch nay còn 9 bản. Địa bàn dân cư thay đổi, lực lượng y tế thôn bản cũng được rà soát, sắp xếp lại. Trao đổi với PV, ông Trần Công Hiền, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Mậu Thạch cho biết, nhân viên y tế thôn, bản có vai trò quan trọng trong chăm sóc sức khỏe ban đầu, nhất là ở vùng miền núi, nơi việc đi lại còn khó khăn và một bộ phận người dân chưa có đầy đủ kiến thức về chăm sóc sức khỏe.

Vì vậy, khi sắp xếp lại lực lượng này, địa phương không chỉ căn cứ vào bằng cấp, chuyên môn mà còn xem xét kinh nghiệm, khả năng bám địa bàn và mức độ gắn bó với người dân. "Không thể chỉ tinh gọn đầu mối mà phải bảo đảm công việc được duy trì liên tục. Người được lựa chọn phải có chuyên môn, am hiểu địa bàn, gần gũi và có khả năng tuyên truyền, vận động người dân", ông Hiền cho biết.

Tại xã Vân Tụ, từ 45 thôn, xóm trước đây, sau sắp xếp toàn xã còn 24 xóm. Địa phương cũng tiến hành rà soát, kiện toàn nhân viên y tế xóm, bản kiêm nhiệm công tác dân số và cộng tác viên dân số kiêm nhiệm công tác y tế.

Tại Nghệ An, sau khi các nghị định có hiệu lực từ tháng 7/2026, ngành y tế đang rà soát, đánh giá lại đội ngũ nhân viên y tế và cộng tác viên dân số tại cơ sở. Ảnh: Song Hoàng

Theo ông Nguyễn Như Hoàn, Phó Chủ tịch UBND xã Vân Tụ, trong số nhân viên y tế thôn, xóm trước đây có 15 người trên 60 tuổi đã chủ động xin nghỉ vì không còn đủ sức khỏe đảm đương công việc. Những người còn lại được địa phương xem xét trên cơ sở trình độ chuyên môn, kinh nghiệm thực tế và nguyện vọng cá nhân. Sau sắp xếp, quy mô các xóm lớn hơn, phần lớn trên 350 hộ dân. Điều đó đồng nghĩa khối lượng công việc của nhân viên y tế cơ sở cũng tăng lên. Nhưng đây lại là công việc khó thu hút người trẻ.

Cũng theo ông Hoàn, nhiều người trong độ tuổi lao động phải đi làm ăn xa hoặc bận công việc gia đình. Vì vậy, đội ngũ này hiện vẫn có không ít người trên 50 tuổi.

Chờ chính sách mới tạo sức hút

Câu chuyện thiếu người không chỉ xảy ra ở miền núi. Tại khu vực đô thị, nơi người dân đông hơn và địa bàn sau sắp xếp rộng hơn, việc tìm người đáp ứng đủ yêu cầu chuyên môn để làm nhân viên y tế cơ sở cũng không dễ.

Ở tuổi 64, chị Phạm Thị Hường, Khối 3 Lê Mao, vẫn đăng ký theo học lớp sơ cấp y tế để chuẩn hóa trình độ. Hơn 14 năm làm cộng tác viên dân số kiêm nhiệm công tác y tế tại khối giúp chị có nhiều kinh nghiệm thực tế. Chi phí học tập của chị được khối hỗ trợ.

Nhân viên y tế cơ sở vừa bám địa bàn, vừa tuyên truyền, hướng dẫn người dân chăm sóc sức khỏe và phòng, chống dịch bệnh. Ảnh: Song Hoàng

Tại Trạm Y tế Quang Trung, sau khi sắp xếp từ các trạm Quang Trung, Lê Mao và Đội Cung cũ, hiện có 10 trường hợp như chị Hường đang theo học lớp sơ cấp y tế kéo dài 6 tháng để hoàn thiện điều kiện theo quy định. Đây đều là những người đã có nhiều năm gắn bó với công tác y tế, dân số. Tuy nhiên, nhân lực vẫn chưa đáp ứng yêu cầu. Trong khu vực do Trạm Y tế Quang Trung phụ trách, hiện mới có 2/12 khối bố trí được nhân viên kiêm cộng tác viên dân số.

Theo chị Nguyễn Thị Lựu, Trạm trưởng Trạm Y tế Quang Trung, tình trạng thiếu nhân viên y tế cơ sở diễn ra nhiều năm. "Ở khu vực đô thị, tìm người trẻ vừa đáp ứng yêu cầu về bằng cấp, vừa sẵn sàng làm công việc này không dễ. Vì vậy, trạm phải vận động những người đã có kinh nghiệm tiếp tục đảm nhiệm, đồng thời tạo điều kiện để họ bổ sung trình độ còn thiếu", chị Lựu nói.

Thực tế, công việc của những nhân viên này không nhẹ. Họ phải bám địa bàn, theo dõi trẻ em, phụ nữ mang thai, người dân thuộc các nhóm cần chăm sóc, cập nhật biến động dân số, tuyên truyền phòng bệnh, kế hoạch hóa gia đình và phối hợp với trạm y tế trong các hoạt động chuyên môn. Trong khi đó, mức phụ cấp trước đây chỉ hơn 1 triệu đồng/người/tháng.

Đội ngũ y tế cơ sở góp phần chăm sóc sức khỏe, thực hiện công tác dân số và phòng bệnh ngay từ cộng đồng. Ảnh: Song Hoàng

Mức hỗ trợ này chưa đủ sức hấp dẫn để thu hút người trẻ, trong khi những người có kinh nghiệm ngày càng lớn tuổi. Bài toán đặt ra vì thế không chỉ là sắp xếp lại bao nhiêu người, mà làm sao có người tiếp tục làm công việc này ở từng khối, xóm, bản.

Theo Sở Y tế Nghệ An, sau khi sáp nhập các khối, xóm, bản, 20/20 trung tâm y tế tỉnh này đã hoàn thành việc sắp xếp đội ngũ. Toàn tỉnh hiện có 1.850 nhân viên y tế, cộng tác viên dân số tại 2.013 khối, xóm, bản. Nhiều địa phương cơ bản hoàn thành việc bố trí nhân lực, với tỉ lệ đáp ứng gần 100% như Nam Đàn, Hưng Nguyên, Đô Lương, Diễn Châu, Quỳnh Lưu, Yên Thành, Kỳ Sơn, Tương Dương, Quế Phong, Quỳ Châu... Tuy nhiên, khu vực thuộc Trung tâm Y tế TP Vinh vẫn còn khoảng trống đáng kể.

Hiện mới có 106/189 khối, xóm có đủ nhân viên y tế, cộng tác viên dân số. Các địa bàn chưa đủ nhân lực đang được địa phương vận động, tạo điều kiện để những người đang làm công tác này đi học, bổ sung chuyên môn nhằm đáp ứng yêu cầu.

Nhưng giải pháp trước mắt này vẫn chưa giải quyết được câu hỏi dài hạn. Ai sẽ thay thế những người lớn tuổi khi họ không còn đủ sức khỏe để tiếp tục? Một trong những nguyên nhân khiến công việc y tế cơ sở khó thu hút người trẻ là chế độ đãi ngộ còn hạn chế so với yêu cầu công việc.

Tháng 7/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 192 quy định một số chế độ phụ cấp đặc thù trong lĩnh vực y tế, trong đó có chính sách hỗ trợ hằng tháng đối với nhân viên y tế thôn, tổ dân phố và cô đỡ thôn, bản. Cùng thời điểm, Nghị định 168/2026 quy định chính sách, chế độ đối với cộng tác viên dân số cũng được ban hành. Theo các nghị định này, nhân viên y tế thôn, tổ dân phố và cô đỡ thôn, bản được hưởng mức hỗ trợ hằng tháng tương ứng 0,5 hoặc 0,7 lần mức lương cơ sở, tùy điều kiện địa bàn. Cộng tác viên dân số được hưởng mức hỗ trợ từ 0,4 - 0,5 lần mức lương cơ sở. Chính sách mới được kỳ vọng cải thiện thu nhập, tạo thêm động lực để lực lượng y tế và dân số cơ sở tiếp tục gắn bó với công việc.

Tại Nghệ An, sau khi các nghị định có hiệu lực, ngành y tế đang rà soát, đánh giá lại đội ngũ nhân viên y tế và cộng tác viên dân số tại cơ sở. Trên cơ sở đó, tỉnh dự kiến xây dựng nghị quyết để trình HĐND tỉnh và các cấp, ngành liên quan xem xét, triển khai chính sách tại địa phương. Với mạng lưới y tế cơ sở, một nhân viên ở mỗi khối, xóm, bản không đơn thuần là một vị trí trong danh sách nhân sự. Đó còn là người biết nhà nào có trẻ nhỏ cần tiêm chủng, ai đang mang thai, người dân nào cần được hướng dẫn và khi nào một thông tin sức khỏe cần được chuyển ngay đến trạm y tế.

Sau sáp nhập, địa bàn rộng hơn, đầu mối ít đi. Nhưng để mạng lưới chăm sóc sức khỏe ban đầu không bị đứt quãng, ở mỗi cộng đồng vẫn cần những người đủ chuyên môn và đủ động lực để tiếp tục bám địa bàn.