Nghệ An góp phần xứng đáng vào khát vọng chung của đất nước

PGS.TS Bùi Hoài Sơn
(Ủy viên chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội)

Trình bày: Hồng Toại • 25/01/2026

------------o0o------------

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng diễn ra trong niềm tin sâu sắc của Nhân dân cả nước. Đây không chỉ là sự kiện chính trị trọng đại, định hướng con đường phát triển đất nước đến năm 2030 và xa hơn, mà còn là thời khắc hội tụ ý chí, khát vọng và bản lĩnh dân tộc để bước vào “kỷ nguyên vươn mình” với tâm thế tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin. Với Nghệ An - vùng đất địa linh nhân kiệt, quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh, nơi kết tinh truyền thống yêu nước, ý chí quật cường, tinh thần hiếu học và văn hóa đặc sắc, Đại hội XIV càng gợi lên những kỳ vọng sâu sắc.

Đại hội XIV diễn ra vào thời điểm thế giới biến động nhanh, phức tạp và khó lường. Những đứt gãy trong chuỗi cung ứng, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, xung đột khu vực, khủng hoảng năng lượng, biến đổi khí hậu, dịch bệnh, an ninh mạng… không chỉ là chuyện của “thế giới bên ngoài”, mà tác động trực tiếp đến từng nền kinh tế, từng thị trường lao động và từng đời sống xã hội. Nhưng đồng thời, chính trong bối cảnh ấy, cơ hội phát triển cũng mở ra rõ nét hơn: Chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế xanh, kinh tế tri thức, các ngành công nghiệp sáng tạo đang tạo ra một “đường băng” mới cho những quốc gia biết đổi mới tư duy và tăng tốc đúng cách. Chủ đề Đại hội XIV nhấn mạnh “tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, tiến mạnh trong kỷ nguyên vươn mình” mang ý nghĩa như một lời hiệu triệu: Đất nước phải bứt phá bằng nội lực, bằng bản lĩnh, bằng sức mạnh của con người và văn hóa.

Hình ảnh của khối văn hóa - thể thao tại Lễ kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 2-9 diễn ra sáng 2/9/2025 tại Hà Nội. Ảnh DUY LINH

Điều khiến tôi suy nghĩ nhiều là cụm từ “tự chủ chiến lược”. Đây là cách diễn đạt rất hiện đại nhưng lại hàm chứa tinh thần quen thuộc của dân tộc Việt Nam: Độc lập, tự cường, không chịu khuất phục. Tuy nhiên, trong bối cảnh hôm nay, “tự chủ chiến lược” không chỉ là giữ vững độc lập chính trị; đó còn là làm chủ mô hình phát triển, làm chủ chuỗi giá trị, làm chủ công nghệ, làm chủ nguồn nhân lực và năng lực quản trị quốc gia. Đặc biệt, khi thế giới bước vào thời đại số, tự chủ chiến lược còn là tự chủ về văn hóa và hệ giá trị - thứ giúp chúng ta hội nhập sâu mà không bị hòa tan, mở cửa mạnh mà không đánh mất bản sắc, tăng trưởng nhanh mà không đánh đổi niềm tin và đạo lý. Nói cách khác, tự chủ chiến lược là bản lĩnh đi tới tương lai bằng đôi chân của chính mình.

Từ đây, một câu hỏi rất quan trọng được đặt ra: Nội lực nào giúp đất nước vươn mình? Câu trả lời không nằm ở một yếu tố đơn lẻ. Nội lực là tổng hòa của thể chế, con người, văn hóa, khoa học - công nghệ, sức sáng tạo xã hội. Nhưng nếu phải chọn “điểm tựa sâu nhất” thì đó chính là văn hóa và con người. Nhìn từ Nghệ An, điểm tựa ấy lại càng gần gũi. Nghệ An không chỉ là vùng đất giàu tiềm năng phát triển, mà là vùng đất của truyền thống và bản lĩnh. Nói tới Nghệ An là nhắc tới quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh - nơi hun đúc trong mỗi con người tinh thần tự trọng, kiên cường, giản dị mà sâu sắc. Nói tới Nghệ An là nhắc tới đất học, nơi sản sinh nhiều nhân tài cho đất nước, nơi tinh thần hiếu học không chỉ là truyền thống gia đình mà là khí chất vùng, miền. Nói tới Nghệ An là nhắc tới làn điệu Dân ca ví, giặm tha thiết, với những di sản văn hóa, với một căn cốt cộng đồng bền chặt. Chính những giá trị ấy là vốn quý và cũng là nội lực mềm để Nghệ An phát triển trong giai đoạn mới.

Tiết mục biểu diễn của CLB Dân ca ví, giặm xã Hưng Nguyên trong một không gian diễn xướng. Ảnh: CSCC

Nghệ An cũng đang đứng trước yêu cầu bứt phá mạnh mẽ hơn. Là một tỉnh lớn, có vị trí chiến lược, có tiềm năng biển, rừng, nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ, du lịch, đặc biệt là nguồn nhân lực dồi dào, tỉnh có đủ điều kiện để vươn lên thành một cực tăng trưởng quan trọng của Bắc Trung Bộ. Song muốn bứt phá, không chỉ cần dự án, vốn đầu tư hay hạ tầng, mà còn cần một nền tảng văn hóa phát triển và một tinh thần con người đủ mạnh để đổi mới, sáng tạo và cống hiến.

Tôi cho rằng, kỳ vọng lớn nhất sau Đại hội XIV, từ góc nhìn Nghệ An, là Đại hội sẽ tạo ra một bước chuyển mạnh mẽ về thể chế và kỷ luật hành động. Chúng ta có chiến lược hay, có nghị quyết đúng, nhưng nếu triển khai chậm, bộ máy thiếu quyết liệt, thiếu trách nhiệm, thiếu hiệu quả, thì mọi mục tiêu đều khó thành hiện thực. Người dân kỳ vọng thành công của Đại hội XIV sẽ mở ra một giai đoạn mà trong đó, “từ ý chí đến hành động” trở thành phương châm cốt lõi. Mỗi chủ trương lớn phải có chương trình hành động cụ thể. Mỗi nhiệm vụ phải rõ trách nhiệm. Mỗi kết quả phải đo được bằng thực tiễn.

Nghệ An tổ chức hoạt động bay đại kỳ Tổ quốc trên quy mô lớn trong dịp sinh nhật Bác.

Trong bức tranh ấy, văn hóa giữ vai trò đặc biệt. Nghệ An muốn bứt phá không thể chỉ dựa vào sức mạnh “cứng”, mà phải phát huy “sức mạnh mềm”. Dân ca ví, giặm; các lễ hội, di tích lịch sử; các làng nghề; các không gian văn hóa cộng đồng; truyền thống hiếu học; tinh thần vượt khó… nếu được tổ chức và khai thác bằng tư duy hiện đại sẽ trở thành nguồn lực phát triển du lịch, dịch vụ, công nghiệp văn hóa. Văn hóa sẽ tạo thương hiệu. Văn hóa tạo sức hút. Văn hóa tạo niềm tự hào. Chính niềm tự hào ấy sẽ kéo con người gắn bó với quê hương, tạo động lực cho lớp trẻ khát vọng lập nghiệp, sáng tạo ngay trên mảnh đất mình sinh ra.

Khu Di tích Quốc gia đặc biệt Kim Liên là nơi gắn với quê hương, gia đình và thời niên thiếu của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ảnh tư liệu: Sách Nguyễn

Lễ hội Đền Chín gian. Ảnh: Nhật Thanh

Nghề dệt thổ cẩm của đồng bào Thái ở miền Tây Nghệ An đang được bảo tồn, phát huy hiệu quả. Ảnh tư liệu: Mai Hoa

Du lịch cộng đồng tại bản Khe Rạ. Ảnh tư liệu: Thành Cường

Tôi cũng kỳ vọng sau Đại hội XIV sẽ tạo ra “làn gió mới” trong việc phát triển con người, khơi dậy tinh thần cống hiến. Với Nghệ An, đây là bài toán vừa cấp thiết, vừa lâu dài. Nghệ An có nguồn nhân lực đông, nhiều người tài, người thành đạt ở khắp nơi. Nhưng muốn Nghệ An phát triển nhanh và bền vững, phải tạo được môi trường để người tài muốn về, dám về, có thể về và được trọng dụng. Cơ hội phát triển của địa phương trong thời đại mới phụ thuộc rất nhiều vào chất lượng đội ngũ: Cán bộ quản trị, doanh nhân, trí thức, kỹ sư, lao động lành nghề… Nếu có cơ chế mở, chính sách tốt, môi trường làm việc minh bạch, văn hóa trọng dụng nhân tài, thì Nghệ An sẽ tạo ra sức bật rất mạnh mẽ.

Đại hội XIV thành công tiếp tục thắp lên niềm tin về mục tiêu phát triển gắn với hạnh phúc của Nhân dân. Phát triển không chỉ là những con đường mới hay những khu đô thị mới. Phát triển phải là đời sống tốt hơn, an sinh vững hơn, giáo dục chất lượng hơn, y tế tốt hơn, môi trường trong lành hơn, đặc biệt là sự tử tế trong quan hệ xã hội, sự bền chặt trong cộng đồng. Những điều ấy, một lần nữa, lại quay về với văn hóa. Văn hóa chính là “độ sâu” của phát triển. Văn hóa làm nên chất lượng sống. Văn hóa làm nên phẩm giá của một xã hội. Văn hóa tạo ra sức mạnh bền bỉ để một dân tộc vượt qua mọi khó khăn.

Bình minh Hoàng Mai. Ảnh: Hồ Long

Trong thời khắc lịch sử của đất nước, từ Nghệ An - vùng đất “gió Lào cát trắng” nhưng chưa bao giờ nguôi khát vọng - tôi tin rằng, đất nước sẽ bước vào kỷ nguyên vươn mình bằng cả sức mạnh của truyền thống và sức bật của đổi mới. Và Nghệ An, bằng bản lĩnh kiên cường, bằng truyền thống hiếu học, bằng chiều sâu văn hóa, bằng tinh thần vượt khó, sẽ tiếp tục là một điểm tựa tinh thần của đất nước; đồng thời là một không gian phát triển đầy tiềm năng, góp phần xứng đáng vào khát vọng chung: Một Việt Nam tự chủ, tự cường, tự tin và vươn mình mạnh mẽ dưới lá cờ vẻ vang của Đảng.