Bến K15: Đánh thức 'Km số 0' của đường Hồ Chí Minh trên biển

Quần thể di tích Bến K15 sau tu bổ, tôn tạo trở thành không gian văn hóa - lịch sử trang nghiêm bên biển Đồ Sơn

Sáng 14.5, UBND TP Hải Phòng tổ chức lễ khánh thành Dự án đầu tư xây dựng, tu bổ, tôn tạo quần thể di tích Bến K15 tại phường Đồ Sơn. Đây là một trong những công trình trọng điểm chào mừng kỷ niệm 71 năm Ngày Giải phóng Hải Phòng, đồng thời là điểm cầu chính trong chương trình khởi công, khánh thành đồng loạt 14 công trình, dự án trọng điểm của thành phố. Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu dự tại điểm cầu chính.

Bến K15 là địa danh đặc biệt trong ký ức lịch sử của Hải Phòng và cả nước. Nơi đây được biết đến là “Km số 0” của đường Hồ Chí Minh trên biển - tuyến vận tải chiến lược góp phần chi viện sức người, vũ khí, hàng hóa từ hậu phương lớn miền Bắc cho tiền tuyến lớn miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ.

Từ vùng biển Đồ Sơn, những con tàu không số đã âm thầm vượt trùng khơi, làm nên một huyền thoại có thật về trí tuệ, lòng quả cảm và ý chí thống nhất đất nước.

Từ bến xuất phát bí mật đến quần thể di tích trang nghiêm

Bến K15 nằm dưới chân núi Vạn Hoa, thuộc khu vực Đồ Sơn, nơi có địa thế kín đáo, phía trước là biển, phía sau là núi, thuận lợi cho hoạt động bí mật. Theo các tư liệu lịch sử, tên gọi K15 gắn với ký hiệu quân sự chỉ cảng và dấu mốc Hội nghị Trung ương 15 về đường lối cách mạng miền Nam. Chính vị trí đặc biệt ấy đã khiến nơi đây được lựa chọn làm điểm xuất phát đầu tiên và chủ yếu của những con tàu không số.

Ngày 11.10.1962, từ Bến K15, con tàu gỗ Phương Đông 1 chở 30 tấn vũ khí bí mật rời bến, mở đầu hành trình chi viện bằng đường biển cho chiến trường miền Nam. Sau chuyến đi thành công ấy, tuyến vận tải chiến lược trên biển được khai thông, để rồi trong nhiều năm sau đó, những chuyến tàu không số tiếp tục rời Đồ Sơn, mang theo vũ khí, thuốc men, hàng hóa và cả những người lính sẵn sàng chấp nhận hy sinh để giữ bí mật con đường.

Không gian tưởng niệm tại quần thể di tích Bến K15 sau khi được tu bổ, tôn tạo khang trang, trang nghiêm

Trong 14 năm từ 1961-1975, đường Hồ Chí Minh trên biển với 5 tuyến đường, tổng chiều dài gần 12.000 hải lý, đã thực hiện hàng trăm lượt tàu, thuyền, vận chuyển 152.876 tấn vũ khí, trang bị kỹ thuật, thuốc chữa bệnh, hàng hóa và hơn 80.026 lượt cán bộ, chiến sĩ từ miền Bắc vào miền Nam. Những con số ấy không chỉ là dữ liệu lịch sử, mà còn là chứng tích về sự hy sinh thầm lặng của nhiều thế hệ cán bộ, chiến sĩ tàu không số.

Bởi vậy, việc hoàn thành dự án tu bổ, tôn tạo Bến K15 mang ý nghĩa vượt ra ngoài một công trình xây dựng. Đây là sự tri ân đối với các anh hùng liệt sĩ, đồng thời là cách Hải Phòng gìn giữ một phần ký ức lớn của dân tộc bằng ngôn ngữ không gian, kiến trúc và cảnh quan.

Đánh thức không gian văn hóa - lịch sử bên biển Đồ Sơn

Dự án tu bổ, tôn tạo quần thể di tích Bến K15 có tổng mức đầu tư gần 235 tỉ đồng từ ngân sách thành phố, do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông Hải Phòng làm chủ đầu tư. Công trình được triển khai trên diện tích 2,28ha, khởi công từ ngày 12.4.2025, với nhiều hạng mục như cổng vào khu di tích, đài tưởng niệm, sân quảng trường, cầu tàu kết hợp thả hoa đăng, đền thờ các anh hùng liệt sĩ, mô phỏng tàu không số và các chiến sĩ, phù điêu Đại tướng Võ Nguyên Giáp với lực lượng Hải quân, nhà quản lý, bãi đỗ xe, đường dạo cảnh quan, cây xanh và hạ tầng phụ trợ.

Điểm nhấn của không gian mới là sự kết hợp giữa tính trang nghiêm của một di tích lịch sử với khả năng tiếp cận trực quan của một điểm đến văn hóa. Khu vực mô phỏng tàu không số, hình tượng các chiến sĩ và bức phù điêu Đại tướng Võ Nguyên Giáp căn dặn lực lượng Hải quân trước giờ xuất phát giúp câu chuyện lịch sử trở nên gần gũi, có sức lay động hơn với công chúng hôm nay.

Từ một chứng tích chiến tranh, Bến K15 đang được đặt trong diện mạo mới: khang trang nhưng không phô trương; hiện đại về hạ tầng nhưng vẫn giữ tinh thần trang nghiêm của “địa chỉ đỏ”. Không gian đền thờ, đài tưởng niệm, cầu tàu, quảng trường và các tuyến cảnh quan mở ra khả năng tổ chức hoạt động sinh hoạt chính trị, giáo dục truyền thống, dâng hương, tưởng niệm, tham quan, trải nghiệm lịch sử cho học sinh, sinh viên, nhân dân và du khách.

Đây cũng là hướng đi phù hợp với định hướng phát huy giá trị văn hóa, di sản, danh lam thắng cảnh và các sản phẩm du lịch đặc sắc của Hải Phòng; gắn bảo tồn di sản với phát triển văn hóa, du lịch và xây dựng hình ảnh thành phố Cảng giàu bản sắc.

Toàn cảnh khu vực Bến K15 nhìn từ trên cao, nơi được biết đến là “Km số 0” của đường Hồ Chí Minh trên biển

Viết tiếp hành trình từ biển

Bến K15 không chỉ là nơi nhắc nhớ một tuyến đường huyền thoại. Trong chiều sâu lịch sử, nơi đây còn gợi lại vai trò đặc biệt của Hải Phòng: thành phố cảng lớn nhất miền Bắc, vừa là hậu phương chi viện cho chiến trường miền Nam, vừa là tiền tuyến chịu đựng bom đạn, phong tỏa trong chiến tranh phá hoại.

Hôm nay, từ vùng biển Đồ Sơn nhìn ra khơi xa, câu chuyện Bến K15 có thêm một lớp nghĩa mới. Đó là hành trình từ những con tàu không số lặng lẽ vượt biển năm xưa đến một Hải Phòng đang vươn mình bằng cảng biển, logistics, công nghiệp, đô thị và du lịch.

Năm 2025, sản lượng hàng hóa thông qua cảng biển Hải Phòng đạt hơn 115,6 triệu tấn; thành phố cũng định hướng đầu tư cảng và trung tâm logistics Nam Đồ Sơn, tạo thêm cực tăng trưởng mới cho hệ thống cảng biển.

Sự chuyển tiếp ấy làm cho Bến K15 không chỉ là điểm đến của hoài niệm, mà còn là nơi kết nối quá khứ với hiện tại. Bảo tồn di tích, trong trường hợp này, không dừng ở việc lưu giữ dấu vết cũ, mà là khơi dậy một nguồn lực tinh thần cho phát triển. Khi lịch sử được kể bằng không gian sống động, bằng cảnh quan được chăm chút, bằng những chương trình giáo dục và du lịch có chiều sâu, di sản sẽ tiếp tục có đời sống mới trong cộng đồng.

Lễ khánh thành quần thể di tích Bến K15 vì thế mang ý nghĩa của một lời nhắc nhớ và một cam kết. Nhắc nhớ về những con người đã lặng lẽ đi vào biển cả để giữ vững mạch máu chi viện cho miền Nam; cam kết gìn giữ, phát huy giá trị của một di tích quốc gia đặc biệt, để “Km số 0” của đường Hồ Chí Minh trên biển trở thành điểm hẹn lịch sử, văn hóa, du lịch xứng tầm của Hải Phòng.