Nghệ An nỗ lực nối lại giao thông, khôi phục sinh kế sau mưa lớn

Nguy cơ sạt lở hiện hữu

Tại bản Huồi Pai (xã Yên Na), 38 hộ dân vẫn chưa thể trở về nhà. Trên sườn đồi phía trên khu dân cư xuất hiện nhiều vết nứt lớn, có vị trí rộng từ 50cm đến 1m, kéo dài khoảng 1km. Đây là khu vực vừa xảy ra sạt lở, hàng nghìn mét khối đất, đá từ sườn núi đổ xuống, vùi lấp Tỉnh lộ 543C và tràn xuống khe Chà Hạ. Theo địa phương, khối đất, đá phía trên khu dân cư có nguy cơ mất ổn định cao, nhất là khi có thêm mưa lớn.

Sau sạt lở, lực lượng chức năng và người dân xã Yên Na làm cầu tạm qua suối, bảo đảm việc đi lại. Ảnh: Công an xã Yên Na

Các hộ trong vùng nguy hiểm đã được sơ tán đến nơi an toàn. Theo cảnh báo, nếu xảy ra sạt lở với khối lượng lớn, đất đá có thể chặn dòng khe Chà Hạ, gây tích nước, tiềm ẩn lũ quét đối với các bản phía hạ lưu... Kiểm tra khu vực này ngày 22/9, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Văn Đệ yêu cầu theo dõi chặt diễn biến sạt lở, duy trì lực lượng cảnh giới, tuyệt đối không để người dân trở lại nhà cũ khi chưa có đánh giá về mức độ an toàn; đồng thời khẩn trương khảo sát địa chất, địa hình để có phương án xử lý phù hợp.

Sạt lở cũng khiến Tỉnh lộ 543C qua Huồi Pai bị chia cắt. Trong khi các đơn vị tập trung xử lý điểm sạt lở tại Km21+900, chính quyền, nhà trường và người dân đã mở tuyến đường tạm dài hơn 1km, làm cầu tạm qua suối... Đến nay, 172 học sinh tiểu học, THCS đã trở lại trường; 8 trẻ mầm non ở Huồi Pai được bố trí học tạm tại điểm trường Na Cáng.

Về lâu dài, xã Yên Na đề xuất xây dựng khu tái định cư tập trung bản Huồi Pai để ổn định chỗ ở cho các hộ phải di dời. Địa điểm dự kiến đã được HĐND tỉnh thông qua trong danh mục thu hồi đất.

Không riêng Yên Na, tại xã Lượng Minh, mưa lớn gây hơn 10 điểm sạt lở lớn, nhỏ. Riêng bản Cà Moong xuất hiện 5 điểm sạt lở trong khu dân cư, ảnh hưởng đến 9 hộ; các gia đình ở vị trí nguy hiểm đã được di chuyển đến nơi an toàn.

Trước những rủi ro hiện hữu sau mưa lớn, UBND tỉnh Nghệ An đã tổ chức các đoàn công tác kiểm tra tại những địa bàn trọng điểm, chỉ đạo rà soát các khu vực có nguy cơ ngập sâu, sạt lở, các tuyến giao thông, cầu, cống, hồ đập và công trình thủy lợi xung yếu; duy trì trực 24/24 giờ, chuẩn bị lực lượng, vật tư theo phương châm “4 tại chỗ”.

Trong thời điểm nhiều nơi bị ngập, lực lượng Công an đã bố trí cán bộ, chiến sĩ tại các vị trí trọng điểm; chăng dây, đặt biển cảnh báo nơi nguy hiểm, hướng dẫn giao thông, hỗ trợ phương tiện gặp sự cố, giúp người dân di chuyển, bảo vệ tài sản. Lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH Công an tỉnh cũng được huy động xử lý các tình huống khẩn cấp, hỗ trợ người dân tại những điểm ngập sâu.

Khôi phục sinh kế, xử lý những “điểm nghẽn” sau ngập

Trong khi bảo đảm an toàn cho người dân vẫn là ưu tiên tại miền núi, ở các vùng sản xuất và đô thị, việc khôi phục sinh kế đang được đẩy nhanh.

Trên những cánh đồng rau ở Quỳnh Mai, nhiều diện tích chưa đến kỳ thu hoạch đã phải nhổ sớm để vớt vát. Gia đình ông Hồ Bá Sỹ (phường Quỳnh Mai) có 6 sào cải củ còn khoảng 20 ngày nữa mới đến kỳ thu hoạch. Nếu thuận lợi, năng suất có thể đạt 3 tấn/sào, nhưng sau khi ruộng bị ngập, gia đình phải thu hoạch non, sản lượng ước chỉ còn khoảng 5 tạ/sào. Giá bán cũng chỉ khoảng 5.000 đồng/kg, so với khoảng 12.000 đồng/kg nếu thu hoạch đúng lứa.

Ở đô thị Vinh, hậu quả của trận mưa ngày 19/9 vẫn hiện rõ tại nhiều cơ sở kinh doanh. Trên đường Nguyễn Văn Cừ (phường Trường Vinh), nước dâng nhanh khiến hàng hóa tại nhiều cửa hàng bị ngấm nước... Bà Nguyễn Thị Hồng (chủ một cửa hàng thời trang) cho biết: nước ngập khoảng 30cm, hàng hóa bị ảnh hưởng phải xử lý, bán giảm giá để thu hồi một phần vốn. Cũng trên tuyến phố này, anh Trần Văn Luật ước thiệt hại hơn 100 triệu đồng.

Không chỉ gây thiệt hại trực tiếp, trận mưa còn tiếp tục bộc lộ sức ép đối với hệ thống tiêu thoát nước đô thị Vinh. Dù 3 trạm bơm Bến Thủy, Cầu Đen và Cửa Nam với 16 máy bơm được vận hành hết công suất, cùng 3 máy bơm dã chiến được huy động tại các vị trí xung yếu, nhiều tuyến phố vẫn ngập sâu.

Theo cơ quan chức năng, hạ tầng thoát nước được đầu tư qua nhiều thời kỳ nên chưa đồng bộ, thiếu kết nối; một số kênh, mương, cống có tiết diện nhỏ, xuống cấp hoặc bị rác, đất, vật liệu làm thu hẹp dòng chảy. Một số điểm nghẽn chưa được xử lý triệt để, trong khi quá trình đô thị hóa làm gia tăng diện tích bề mặt không thấm nước, khiến nước mưa tập trung nhanh hơn.

Thực tế này cho thấy, chống ngập đô thị cần được giải quyết ở quy mô toàn hệ thống, thay vì chỉ xử lý từng điểm... Cùng với khơi thông dòng chảy, cần rà soát năng lực tiêu thoát, tăng khả năng điều tiết, trữ nước và bảo đảm kết nối đồng bộ giữa cống, kênh tiêu, hồ điều hòa, trạm bơm với các công trình hạ tầng liên quan.

Từ Huồi Pai, nơi nhiều gia đình chưa thể trở về nhà, đến những ruộng rau phải thu hoạch non ở Quỳnh Mai và các cửa hàng đang tìm cách thu hồi vốn sau ngập ở Trường Vinh, hệ lụy của mưa lớn vẫn chưa khép lại... Trước mắt là bảo đảm an toàn, khôi phục giao thông, sản xuất và sinh kế; lâu dài là bảo đảm nơi ở an toàn cho người dân vùng sạt lở, nâng khả năng phục hồi của vùng sản xuất và sức chống chịu của đô thị trước những trận mưa lớn cực đoan.