Nghệ An nỗ lực thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm

Chạy đua với thời gian

Nghệ An là địa phương có truyền thống cách mạng, có vị trí chiến lược quan trọng trong các cuộc kháng chiến, chiến tranh bảo vệ Tổ quốc và thực hiện nhiệm vụ quốc tế. Trong các thời kỳ chiến tranh, toàn tỉnh đã huy động hàng chục nghìn cán bộ, chiến sĩ, dân quân, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến tham gia chiến đấu, phục vụ chiến đấu.

Theo Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Nghệ An, toàn tỉnh có 45.016 liệt sĩ, trong đó hơn 4.500 liệt sĩ được chôn cất ban đầu trên địa bàn. Hiện tỉnh có 116 nghĩa trang với 21.324 mộ liệt sĩ. Riêng số mộ chưa có thông tin cần lấy mẫu phục vụ giám định ADN lên tới 2.141 mộ.

Đằng sau những con số ấy là một khối lượng công việc lớn, đòi hỏi sự kiên trì và trách nhiệm. Thời gian càng trôi qua, hành trình tìm kiếm càng trở nên khó khăn. Những nhân chứng từng biết vị trí chôn cất liệt sĩ ngày một già yếu; địa hình chiến trường thay đổi, nhiều nghĩa trang đã được di chuyển, tôn tạo qua các thời kỳ. Không ít hài cốt đã phân hủy sau hàng chục năm an táng, ảnh hưởng đến việc thu nhận mẫu phục vụ giám định.

Trước những khó khăn đó, Nghệ An xác định chiến dịch không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng vũ trang mà cần sự chung sức của toàn xã hội. Từ các cơ quan tham mưu của Tỉnh ủy, UBND tỉnh, Ban Chỉ đạo 515 cấp tỉnh, các sở, ngành đến chính quyền cơ sở đều được phân công nhiệm vụ cụ thể, phối hợp rà soát hồ sơ, thu thập thông tin và vận động nhân dân tham gia.

Để triển khai công tác lấy mẫu, Nghệ An lựa chọn Nghĩa trang liệt sĩ Nghi Lộc, nay thuộc xã Đông Lộc làm điểm. Tại đây, hội nghị rút kinh nghiệm cho toàn quốc được tổ chức với 328 đại biểu tham dự. Sau khi công tác làm điểm được đánh giá tốt, tỉnh đồng loạt triển khai lấy mẫu tại các nghĩa trang còn lại.

Tổng cộng 19 đội, tổ lấy mẫu được thành lập, huy động 725 lượt người tham gia. Cùng với lực lượng chuyên môn, tỉnh bố trí phương tiện, vật tư, phòng lưu trữ mẫu sinh phẩm và các điều kiện hậu cần, bảo đảm nhiệm vụ được thực hiện liên tục, đúng quy trình kỹ thuật.

Đặc biệt, hoạt động lấy mẫu luôn gắn với sự trang nghiêm và lòng thành kính. Trước khi khai quật, các địa phương tổ chức dâng hương, dâng hoa tưởng niệm các liệt sĩ. Trong suốt quá trình thực hiện, từng vị trí khai quật, từng mẫu hài cốt đều được kiểm đếm, đối chiếu thông tin, bảo quản và bàn giao theo quy định.

Sự khẩn trương ấy đã mang lại những kết quả quan trọng. Đến ngày 28/8/2026, Nghệ An hoàn thành lấy mẫu tại toàn bộ 28 nghĩa trang theo kế hoạch, với 2.141 mộ được khai quật. Trong đó, 1.613 mộ lấy được mẫu, đạt 75,3%; còn 528 mộ không lấy được mẫu.

Lực lượng công an Nghệ An triển khai cao điểm thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ, góp phần xây dựng ngân hàng dữ liệu phục vụ xác định danh tính hài cốt liệt sĩ chưa rõ thông tin.

Tổng cộng 1.693 mẫu hài cốt liệt sĩ đã được bàn giao cho Viện Pháp y Quân đội, bao gồm 1.613 mẫu thu nhận trong chiến dịch và 80 mẫu hài cốt được quy tập trong mùa khô 2025 - 2026.

Đáng chú ý, Nghệ An hoàn thành các mục tiêu, chỉ tiêu của giai đoạn này trước tiến độ 4 tháng so với yêu cầu của Ban Chỉ đạo quốc gia. Tuy nhiên, lấy được mẫu hài cốt mới chỉ là một phần của hành trình xác định danh tính. Để tìm lại tên tuổi những người đã hy sinh, cần có dữ liệu di truyền của thân nhân phục vụ đối chiếu ADN.

Song song với công tác lấy mẫu tại các nghĩa trang, Công an tỉnh Nghệ An đã triển khai đợt cao điểm thu nhận mẫu sinh phẩm của thân nhân liệt sĩ. Đến thời điểm báo cáo, toàn tỉnh thu nhận mẫu của 17.831/19.929 thân nhân, đạt 89,47%. Trong số 2.098 người chưa được lấy mẫu, có 495 người thường trú ngoài tỉnh và 1.603 trường hợp già yếu, ốm đau, bệnh tật hoặc đi làm ăn xa. Đây là những khó khăn cần tiếp tục tháo gỡ để bổ sung dữ liệu, nâng cao khả năng xác định danh tính.

Kết quả thu nhận gần 18.000 mẫu sinh phẩm của thân nhân, cùng hàng nghìn mẫu hài cốt được bàn giao, đang tạo nguồn dữ liệu quan trọng cho công tác giám định.

Hành trình vẫn đang tiếp nối

Trong khi công tác giám định ADN được đẩy mạnh, những đội tìm kiếm, quy tập của Nghệ An vẫn tiếp tục hành trình trên các địa bàn trong nước và trên đất bạn Lào. Ở đó, mỗi nguồn tin do nhân dân cung cấp đều được trân trọng, bởi có thể trở thành manh mối quan trọng giúp tìm thấy những người lính đã nằm lại chiến trường.

Trong mùa khô 2025 - 2026, Đội Quy tập của Nghệ An đã tìm kiếm, cất bốc và hồi hương 80 hài cốt liệt sĩ, tổ chức lễ truy điệu, an táng trang nghiêm. Chuẩn bị cho mùa khô 2026 - 2027, đơn vị tiếp nhận 84 nguồn tin về mộ liệt sĩ do nhân dân cung cấp, tương ứng 199 phần mộ. Đến ngày 14/9/2026, Đội Quy tập đã khảo sát, tìm kiếm và cất bốc được 8 hài cốt liệt sĩ tại tỉnh Xiêng Khoảng.

Ở trong nước, Nghệ An cũng đã tổng hợp được 84 nguồn tin về mộ liệt sĩ. Đáng chú ý, có một nguồn tin về mộ tập thể, dự kiến có thể cất bốc khoảng 70 hài cốt. Các thông tin đang tiếp tục được xác minh, phân tích để xây dựng kế hoạch tìm kiếm.

Dù đạt nhiều kết quả, hành trình phía trước vẫn còn không ít trở ngại. Nhiều vị trí chôn cất nằm rải rác ở vùng sâu, vùng xa, địa hình đã biến đổi do mưa lũ, bồi đắp. Một số nhân chứng không còn, trong khi nhiều hài cốt phân hủy nặng, không đủ điều kiện giám định. Đặc biệt, có những liệt sĩ không còn thân nhân phù hợp để lấy mẫu ADN đối chứng.

Trong tháng 8, tỉnh Nghệ An tổ chức lễ xuất quân, giao nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ hy sinh tại Lào mùa khô 2026 - 2027.

Thời gian tới, Nghệ An đặt mục tiêu tìm kiếm, quy tập 180 hài cốt liệt sĩ trong và ngoài nước, gồm 70 hài cốt trong nước và 110 hài cốt tại Lào. Dự kiến, từ tháng 10/2026, tỉnh sẽ tổ chức khảo sát, hoàn thiện thủ tục để triển khai tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trong nước từ tháng 11/2026 đến tháng 7/2027.

Cùng với hoạt động tìm kiếm, tỉnh tiếp tục chuẩn hóa hồ sơ, số hóa dữ liệu phần mộ, cập nhật kết quả giám định ADN và hoàn thiện bản đồ tìm kiếm, quy tập. Đây là cơ sở quan trọng để kết nối các nguồn thông tin, phục vụ công tác xác định danh tính trong những năm tiếp theo.

Đại tá Nguyễn Văn An, Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Nghệ An nhấn mạnh, “Chiến dịch 500 ngày đêm” mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, sự tri ân đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Lực lượng vũ trang tỉnh xác định đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, phải thực hiện với tinh thần trách nhiệm cao nhất, coi đó là “mệnh lệnh từ trái tim”.

Chính tinh thần ấy đang tiếp thêm quyết tâm cho các lực lượng tham gia chiến dịch. Bởi phía sau mỗi phần mộ chưa có tên là một người lính cần được xác định danh tính, một gia đình vẫn mong mỏi thông tin về người thân.