Nghệ An xây dựng hệ sinh thái giúp doanh nghiệp khai thác thực chất các FTA

Các hiệp định thương mại tự do (FTA) đã giúp hàng hóa Việt Nam tiếp cận những thị trường lớn với ưu đãi thuế quan đáng kể. Tuy nhiên, cơ hội chỉ thành lợi thế khi doanh nghiệp đạt chuẩn xuất xứ, kỹ thuật và truy xuất nguồn gốc. Với Nghệ An, vấn đề hiện nay không chỉ mở rộng xuất khẩu, mà còn phải giúp doanh nghiệp đủ năng lực khai thác những lợi ích thực chất từ các cam kết thương mại quốc tế…

Công nhân làm việc tại Công ty LuxShare ICT ở KCN VSIP Nghệ An. Ảnh: Thành Duy.

Công nhân làm việc tại Công ty LuxShare ICT ở KCN VSIP Nghệ An. Ảnh: Thành Duy.

UBND tỉnh Nghệ An vừa ban hành Kế hoạch số 1039/KH-UBND triển khai Đề án Hệ sinh thái tận dụng các FTA giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035 trên địa bàn tỉnh. Kế hoạch hướng đến thiết lập cơ chế hỗ trợ đồng bộ, kết nối cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh và các tổ chức hỗ trợ, qua đó nâng cao khả năng tận dụng ưu đãi FTA, mở rộng thị trường và gia tăng giá trị hàng hóa xuất khẩu.

CƠ HỘI FTA KHÔNG CHỈ NẰM Ở ƯU ĐÃI THUẾ QUAN

Thực tế cho thấy, việc Việt Nam tham gia nhiều FTA thế hệ mới đã tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp mở rộng thị trường, giảm chi phí thuế quan và nâng cao khả năng cạnh tranh. Tuy nhiên, để biến những cam kết này thành lợi ích cụ thể, doanh nghiệp phải đáp ứng đồng thời nhiều điều kiện, từ quy tắc xuất xứ hàng hóa, tiêu chuẩn chất lượng, quy chuẩn kỹ thuật đến yêu cầu về môi trường và phát triển bền vững.

Đối với nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, hợp tác xã và hộ kinh doanh có định hướng xuất khẩu, những yêu cầu này không đơn thuần là thủ tục thương mại, mà còn là bài toán về năng lực quản trị, kiểm soát nguyên liệu đầu vào, tổ chức sản xuất, truy xuất nguồn gốc và khả năng duy trì chất lượng sản phẩm ổn định.

Nếu không đáp ứng được quy tắc xuất xứ, hàng hóa có thể không được hưởng mức thuế ưu đãi dù được xuất khẩu sang thị trường đã ký FTA với Việt Nam. Tương tự, việc thiếu chứng nhận chất lượng, không đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật hoặc yêu cầu về môi trường cũng có thể khiến doanh nghiệp mất cơ hội tiếp cận các nhà nhập khẩu lớn.

Từ yêu cầu đó, Nghệ An đặt mục tiêu phấn đấu 100% thành viên Hệ sinh thái được cung cấp, hỗ trợ tiếp cận ít nhất một nội dung phù hợp về chính sách và cam kết FTA; quy tắc xuất xứ; tiêu chuẩn thị trường nhập khẩu; kết nối chuỗi cung ứng, chuỗi giá trị và logistics; khoa học công nghệ, truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.

Để thực hiện, tỉnh sẽ thành lập Tổ công tác Hệ sinh thái tận dụng các FTA, do Sở Công Thương làm cơ quan thường trực. Tổ công tác có nhiệm vụ điều phối hoạt động giữa các sở, ngành; thiết lập đầu mối tiếp nhận nhu cầu, khó khăn của doanh nghiệp; chuyển cơ quan có thẩm quyền xử lý và theo dõi kết quả phản hồi.

Đáng chú ý, Nghệ An sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu về doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh, hiệp hội và tổ chức hỗ trợ, phân loại theo ngành hàng, thị trường, năng lực xuất xứ, tiêu chuẩn và nhu cầu. Việc quản lý dữ liệu được xem là nền tảng để nhận diện đúng đối tượng, xác định những hạn chế trong quá trình tận dụng FTA và thiết kế nội dung hỗ trợ sát với thực tế sản xuất, kinh doanh.

Đối tượng tham gia Hệ sinh thái cũng được mở rộng, không chỉ có doanh nghiệp đang trực tiếp xuất khẩu mà còn bao gồm hợp tác xã, hộ kinh doanh có tiềm năng. Tỉnh ưu tiên các ngành hàng xuất khẩu chủ lực, có lợi thế cạnh tranh, khả năng đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu và triển vọng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

TỪ NHÀ SẢN XUẤT ĐỊA PHƯƠNG ĐẾN MẮT XÍCH CHUỖI CUNG ỨNG TOÀN CẦU

Một trong những điểm đáng chú ý của kế hoạch là Nghệ An không dừng lại ở việc phổ biến thông tin FTA hay hỗ trợ doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ hưởng ưu đãi, mà hướng đến nâng cao năng lực sản xuất, chế biến và kết nối thị trường. Đây là bước tiếp cận nhằm giải quyết bài toán dài hạn: làm thế nào để doanh nghiệp địa phương có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, thay vì chỉ dừng ở khâu cung ứng nguyên liệu hoặc xuất khẩu sản phẩm có giá trị gia tăng thấp.

Theo kế hoạch, tỉnh triển khai 7 nhóm nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu, tập trung vào hoàn thiện cơ chế tổ chức, điều phối; rà soát, đánh giá và hướng dẫn thành viên tham gia Hệ sinh thái; thẩm định, lựa chọn đối tượng được hỗ trợ; cung cấp thông tin, đào tạo, nâng cao năng lực tận dụng FTA; phát triển chuỗi giá trị và thị trường; hướng dẫn tiếp cận chính sách, huy động nguồn lực; xây dựng cơ sở dữ liệu và đánh giá hiệu quả thực hiện.

Trong lĩnh vực công nghiệp, tỉnh định hướng rà soát nhu cầu mua hàng và tiêu chuẩn kỹ thuật của các doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp đầu chuỗi, nhất là trong các lĩnh vực điện tử, bán dẫn, công nghệ cao và công nghiệp hỗ trợ. Trên cơ sở đó, hỗ trợ doanh nghiệp trong nước hoàn thiện hồ sơ năng lực, cải tiến quy trình sản xuất, nâng cao tiêu chuẩn, thử nghiệm sản phẩm và kết nối cung - cầu.

Các doanh nghiệp FDI được khuyến khích tham gia đào tạo, chia sẻ yêu cầu kỹ thuật, chuyển giao tri thức và phát triển mạng lưới nhà cung ứng trong nước. Cách làm này hướng đến tăng khả năng kết nối giữa doanh nghiệp nội địa với các tập đoàn, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, từng bước nâng cao tỷ lệ tham gia của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi sản xuất.

Cảng Cửa Lò, Nghệ An. Ảnh: Thành Cường.

Cảng Cửa Lò, Nghệ An. Ảnh: Thành Cường.

Đối với nhóm nông sản, thực phẩm chế biến, sản phẩm OCOP và làng nghề, trọng tâm là tổ chức sản xuất gắn với vùng nguyên liệu, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, tiêu chuẩn chất lượng và truy xuất nguồn gốc. Cùng với đó là nâng cao năng lực chế biến, bảo quản, logistics, xây dựng thương hiệu và kết nối với các nhà phân phối, đối tác xuất khẩu.

Đây là những khâu có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu. Khi vùng nguyên liệu được kiểm soát, quy trình sản xuất bảo đảm tiêu chuẩn và nguồn gốc sản phẩm được minh bạch, doanh nghiệp sẽ có thêm điều kiện tiếp cận các thị trường có yêu cầu cao, đồng thời nâng cao giá trị hàng hóa.

Song song với các giải pháp trên, Nghệ An sẽ rà soát cơ chế, chính sách hỗ trợ của Trung ương và địa phương để hướng dẫn thành viên Hệ sinh thái tiếp cận đúng đối tượng, điều kiện và thủ tục. Nguồn lực được lồng ghép từ các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp, xúc tiến thương mại, phát triển xuất khẩu, khoa học công nghệ, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, bảo đảm không trùng lặp, chồng chéo.

Lộ trình thực hiện được chia thành 3 giai đoạn.

Giai đoạn 1: Năm 2026, tập trung thiết lập đầu mối điều phối, thành lập Tổ công tác, xây dựng quy chế hoạt động, rà soát các ngành hàng và nhóm sản phẩm có lợi thế xuất khẩu.

Giai đoạn 2: Năm 2027, đẩy mạnh rà soát, lựa chọn doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh tham gia Hệ sinh thái; hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ và triển khai các hoạt động hỗ trợ về thông tin FTA, quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn thị trường, thương hiệu, logistics, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Giai đoạn 3: Năm 2028 - 2030, tiếp tục hoàn thiện cơ chế vận hành, mở rộng Hệ sinh thái đối với các ngành hàng, nhóm sản phẩm xuất khẩu chủ lực; tăng cường kết nối theo chuỗi giá trị, nâng cao khả năng tận dụng ưu đãi FTA và đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu.

Định hướng đến năm 2035, Nghệ An hướng tới vận hành Hệ sinh thái dựa trên dữ liệu, kết nối và dịch vụ hỗ trợ chuyên nghiệp, tăng cường liên kết công - tư; nâng cao vị trí của doanh nghiệp trong nước trong chuỗi cung ứng của các tập đoàn, doanh nghiệp FDI. Hoạt động sản xuất, xuất khẩu được định hướng theo hướng công nghệ cao, xanh, số, tuần hoàn và có giá trị gia tăng cao.

Nguyễn Thuấn

Nguồn VnEconomy: https://vneconomy.vn/nghe-an-xay-dung-he-sinh-thai-giup-doanh-nghiep-khai-thac-thuc-chat-cac-fta.htm