Nghệ nhân Kiều Đức Thưởng - Người thổi hồn vào di sản

Năm 2024, bảo vật Tháp gốm men Chùa Trò (phiên bản gỗ) do nghệ nhân Kiều Đức Thưởng phục dựng được cấp chứng nhận là “Bảo vật Tinh hoa Làng nghề Việt Nam”.

Sinh năm 1977 trong gia đình có truyền thống làm mộc tại làng nghề Thủ Độ, xã Vĩnh Phú, từ nhỏ Kiều Đức Thưởng đã lớn lên cùng tiếng đục, tiếng bào và mùi hương của những thớ gỗ. Tình yêu với nghề được nuôi dưỡng từ thuở thiếu thời, trở thành động lực để ông gắn bó với nghề mộc mỹ nghệ suốt nhiều năm.

Khi chứng kiến làng nghề truyền thống đứng trước sự cạnh tranh ngày càng lớn của các sản phẩm mộc công nghiệp, ông luôn trăn trở tìm hướng đi mới nhằm nâng cao giá trị sản phẩm quê hương. Năm 2003, ông thành lập Công ty TNHH Xây dựng và Sản xuất Hải Âu. Thay vì chạy theo sản lượng, ông lựa chọn phát triển dòng sản phẩm mộc mỹ nghệ cao cấp, đưa các giá trị lịch sử, văn hóa dân tộc vào từng tác phẩm.

Bước ngoặt khẳng định tên tuổi của nghệ nhân Kiều Đức Thưởng gắn liền với các công trình phục dựng di sản cổ. Tiêu biểu là bộ cửa “Khái quát lịch sử văn hóa Việt Nam” đạt Cúp vàng tại Hội chợ Quốc tế AGROVIET 2005. Năm 2006, bộ bàn ghế Lạc Việt mang biểu tượng Trống đồng Đông Sơn và Ngọc Lũ của ông tiếp tục được vinh danh là Sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu khu vực phía Bắc. Các tác phẩm này vừa đáp ứng công năng sử dụng, vừa tái hiện sinh động dòng chảy lịch sử bốn nghìn năm trên nền chất liệu gỗ rừng trồng thân thiện với môi trường.

Sự sáng tạo của nghệ nhân Kiều Đức Thưởng đạt đến đỉnh cao khi bắt tay vào phục dựng các bảo vật quốc gia, nổi bật là hành trình đưa Tháp gốm men Chùa Trò - bảo vật quốc gia nổi tiếng của vùng đất Tổ (thế kỷ XIV) bước ra đời thực dưới phiên bản gỗ. Tháp gốc bằng đất nung, qua thời gian đã bị vỡ và thất lạc nhiều chi tiết.

Với mong muốn giúp công chúng có cơ hội chiêm ngưỡng báu vật này một cách trọn vẹn nhất, nghệ nhân Kiều Đức Thưởng đã dày công nghiên cứu khảo cổ, ứng dụng công nghệ quét 3D hiện đại để dựng hình và đục chạm thủ công. Mô hình tháp Chùa Trò bằng gỗ cao 1,45m hiện lên sừng sững với 9 tầng rỗng lòng. Từ hệ thống 468 tượng Phật ngự trong cửa tò vò đến từng đường nét hoa văn Phật giáo thời Trần đều được tái hiện chính xác, sống động.

Sau tiếng vang của tác phẩm Tháp gốm men Chùa Trò bằng gỗ, nghệ nhân Kiều Đức Thưởng tiếp tục khẳng định tài hoa qua bức tranh gỗ “Làng quê Đất Tổ”. Tác phẩm được tạo nên từ một khối gỗ lũa Ngọc am nặng 1,2 tấn, từng nằm dưới lòng sông Hồng hàng trăm năm và bị hỏa hoạn thiêu rụi hơn 30%. Qua nhiều tháng miệt mài gọt bỏ lớp than đen, ông cùng các cộng sự đã chế tác nên bức tranh nặng gần 500kg, cao 213cm, rộng 227cm. Trên nền gỗ cổ, những biểu tượng văn hóa như núi Nghĩa Lĩnh, Đền Hùng, Tháp Bình Sơn, ngã ba Bạch Hạc cùng nhịp sống thanh bình của người dân trung du được tái hiện sắc nét, kết tinh khát vọng hướng về cội nguồn.

Nghệ nhân Kiều Đức Thưởng bộc bạch: "Việc phục dựng di sản không đơn thuần là mô phỏng hình dáng, mà phải là sự giao thoa nghiêm ngặt giữa nghệ thuật, tâm linh và khoa học. Người thợ phải thấu hiểu bối cảnh lịch sử, tư duy mỹ thuật của cha ông thì từng nét dung nhan tượng Phật, từng cánh sen mới ngậm được cái hồn của thời đại cũ. Thông qua việc phục dựng di sản, tôi mong muốn gìn giữ các giá trị lịch sử, văn hóa quý báu cha ông để lại. Đồng thời, quảng bá rộng rãi hình ảnh đất nước, con người Việt Nam và giới thiệu vẻ đẹp du lịch địa phương đến bạn bè quốc tế. Khi di sản được bảo tồn bằng tình yêu và trách nhiệm, nó sẽ thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển và nâng cao vị thế văn hóa Việt Nam".

Nhìn lại hành trình của nghệ nhân Kiều Đức Thưởng, có thể khẳng định ông không chỉ dừng lại ở việc kế thừa nghề cũ. Người thợ tài hoa này đang viết tiếp tương lai cho các giá trị truyền thống bằng cách đưa di sản từ quá khứ đồng hành cùng nhịp sống đương đại, để mạch nguồn tinh hoa của Đất Tổ mãi trường tồn và tỏa sáng theo thời gian.